Shark nổ...!

SHARK NỔ...!

Tác giả:

Nhà báo Tô Phán

Những phiên tòa xét xử các cựu Shark không nên chỉ được nhìn như những câu chuyện gây sốc về sự sa ngã của người nổi tiếng. Đó còn là những bài học đắt giá về đạo đức kinh doanh, về giới hạn của quyền lực và về cái giá phải trả khi con người lấy lòng tham làm kim chỉ nam cho cuộc đời.

Sân khấu có thể được dựng lên, vai diễn có thể được tung hô; nhưng đến cuối cùng, mỗi người vẫn phải đối diện với những gì chính mình đã gieo. Đó là quy luật nhân quả của cuộc đời, và cũng là tinh thần nghiêm minh mà pháp luật phải gìn giữ.

Nhiều Shark Tank Việt Nam đã đi từ sân khấu và hào quang quyền lực ảo của tiền bạc đến vành móng ngựa. Ảnh: Shark Tank

"Cá mập" (Shark) trước vành móng ngựa

Tòa án đang xét xử Nguyễn Hoà Bình (Shark Bình), Chủ tịch Tập đoàn NextTech. Theo thông tin báo chí, từ vị thế một doanh nhân công nghệ nổi tiếng, Nguyễn Hoà Bình vướng vòng lao lý và bị điều tra trong hai vụ án khác nhau, với tổng cộng 4 tội danh: rửa tiền; lừa đảo chiếm đoạt tài sản; vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng; trốn thuế. Số tiền liên quan đến các hành vi bị cáo buộc lên tới hàng trăm tỷ đồng. 

Các vụ án đang được cơ quan tiến hành tố tụng xử lý công khai. Tại tòa, Nguyễn Hoà Bình thừa nhận một số sai phạm và bày tỏ mong muốn khắc phục hậu quả.

Đến nay, đã có 3 "cá mập" (Shark) - những hình mẫu doanh nhân trí tuệ, thành đạt từng xuất hiện trong chương trình truyền hình thực tế về đầu tư và khởi nghiệp Shark Tank - Thương vụ bạc tỷ của VTV - đã vướng vòng lao lý do những sai phạm nghiêm trọng bị cơ quan chức năng điều tra, xử lý. 

3 Shark là Shark Bình - Nguyễn Hòa Bình; Shark Thủy - Nguyễn Ngọc Thủy, Chủ tịch Tập đoàn Egroup và hệ thống Anh ngữ Apax Leaders; Shark Tam - Phạm Văn Tam, Chủ tịch Tập đoàn Asanzo. Các vụ việc được đề cập liên quan đến những hành vi như lừa đảo chiếm đoạt tài sản, trốn thuế và rửa tiền.

Trong chương trình Shark Tank, những người khởi nghiệp (startup) trình bày ý tưởng, sản phẩm, mô hình kinh doanh và nhu cầu gọi vốn trước một hội đồng nhà đầu tư - được gọi bằng cái tên nghe đầy quyền lực: Shark, nghĩa là cá mập. 

Trên sân khấu ấy, các Shark thường xuất hiện với dáng vẻ của những chủ doanh nghiệp trí tuệ, tài ba, thành đạt; đôi khi là những lời nhận xét gay gắt, những màn chất vấn có phần trịch thượng, như thể người từng trải đang dạy bảo những người trẻ non nớt. 

Định dạng chương trình Shark Tank có nguồn gốc từ Nhật Bản năm 2001, sau đó phát triển qua nhiều phiên bản tại Anh, Mỹ và các quốc gia khác, trong đó có Việt Nam. Những năm 2017-2019, không ít người, nhất là các bạn trẻ khởi nghiệp, từng say mê và ngưỡng mộ các Shark, xem họ như những hình mẫu sáng chói mà mình nỗ lực cả đời chưa chắc đã chạm tới.

Những vụ việc liên quan đến các Shark cho thấy hào quang trên sóng truyền hình, dù rực rỡ đến đâu, cũng không thể mãi che khuất những góc tối của lòng tham, thói háo danh và những vấn đề về đạo đức kinh doanh.

Nguyễn Hoà Bình (Shark Bình) trước khi bị khởi tố. Ảnh: Shark Tank

Shark "nổ" cùng hào quang sân khấu

Có một nghịch lý tưởng như khó tin nhưng dường như đang dần trở nên quen thuộc trong đời sống hiện đại: xã hội nói ngày càng nhiều về khởi nghiệp, làm giàu, phụng sự cộng đồng và đạo đức doanh nhân; thế nhưng, không ít hình tượng kinh doanh từng được truyền thông nâng lên thành biểu tượng thành đạt lại lần lượt sụp đổ.

Hẳn nhiều người vẫn còn nhớ hình ảnh những "cá mập" bước lên sân khấu truyền hình với phong thái của những người khai mở con đường cho lớp trẻ đang khát khao khởi nghiệp. Họ dùng những ngôn từ đẹp đẽ để nói về tầm nhìn, sứ mệnh, khát vọng dân tộc, trách nhiệm xã hội và triết lý kinh doanh gắn với trí tuệ, đạo đức. 

Họ đưa ra những lời phán xét như thể đó là chân lý; có khi thẳng thừng mắng, rồi ban phát cho các bạn trẻ một cơ hội - hay đúng hơn ban phát cho các em một niềm hy vọng được đầu tư chỉ vài trăm triệu đồng, được nâng đỡ trên con đường lập nghiệp. Không ít người trẻ đã xem việc nhận được vài lời vàng ngọc từ một Shark là may mắn, thậm chí là niềm hãnh diện.

Thế rồi, theo thời gian, vòng hào quang tưởng như bất tận quanh một số Shark bỗng vụt tắt. Những câu chuyện thành công từng được lý giải bằng trí tuệ và đạo đức nay phải đặt trước ánh sáng của sự thật. 

Và sự thật nhắc chúng ta rằng: không phải ai mang danh Shark cũng có bản lĩnh, phẩm chất của một nhà đầu tư chân chính; không phải ai nói hay về đạo đức cũng sống có đạo đức; không phải mọi đồng tiền đều là đồng tiền sạch; không phải cứ giàu có, thành đạt là đương nhiên xứng đáng được tôn vinh. Đằng sau một vài vầng hào quang, có thể là những khoảng tối mà công chúng chưa từng biết đến.

Vì sao xã hội lại dễ dàng tung hô, tôn vinh những con người chưa được kiểm chứng đầy đủ về nhân cách, năng lực và trách nhiệm đến vậy? Câu trả lời, có lẽ, không quá khó tìm. Khi "chiếc ghế quyền lực" do truyền thông dựng lên vô tình, hoặc đôi khi hữu ý, nâng đỡ những cái tôi quá lớn, công chúng rất dễ bị cuốn hút bởi những hình tượng đứng giữa ánh đèn hào nhoáng. 

Truyền hình thực tế có sức mạnh đặc biệt: bằng âm thanh, ánh sáng, kịch bản và cách sắp đặt các tuyến nhân vật, chương trình có thể "hô biến" một người bình thường thành nhân vật nổi tiếng, một doanh nhân bình thường thành thần tượng; biến một lời nói thoáng qua thành triết lý sống; biến một lần xuất hiện trước ống kính thành thứ hào quang có sức chi phối nhận thức của hàng triệu người. Shark Tank đã từng tạo nên sức hút như thế.

Không thể phủ nhận Shark Tank đã góp phần khơi dậy, phổ biến tinh thần khởi nghiệp, đưa hoạt động đầu tư đến gần công chúng hơn và mở ra cơ hội cho một số bạn trẻ đang ấp ủ ý tưởng kinh doanh. Nhưng cũng không thể để một sự ngộ nhận nguy hiểm tiếp tục tồn tại: rằng người chủ doanh nghiệp thường xuyên xuất hiện trên truyền hình, nói về cách làm giàu, mặc nhiên là hình mẫu của tài năng, thành đạt, thượng tôn pháp luật và chuẩn mực đạo đức; rằng người tuyên bố sẵn sàng đầu tư hàng tỷ đồng cho startup đương nhiên là người giàu có, đáng tin cậy.

Cần hiểu rằng "chiếc ghế quyền lực" do một cá nhân tự tạo ra hay do truyền thông dựng nên không thể tự biến thành quyền lực thực chất. Đáng tiếc, không ít bạn trẻ đã nhìn các Shark bằng sự ngưỡng mộ gần như tuyệt đối. Họ tìm đến không chỉ vì cần vốn, mà còn mong được công nhận, được chỉ dẫn, được một người nổi tiếng bảo chứng cho giấc mơ khởi nghiệp của mình. Thậm chí, có người sẵn sàng hạ thấp mình, chỉ để mong nhận được cái gật đầu của một vị Shark được xem là danh giá.

Một xã hội lành mạnh, minh bạch phải được xây dựng từ những mối quan hệ cũng lành mạnh và minh bạch. Vì vậy, giữa nhà đầu tư và người trẻ khởi nghiệp cần có sự bình đẳng về năng lực, sự rõ ràng trong tài chính và lợi ích hợp pháp. Đó phải là quan hệ hợp tác, cùng thẩm định và cùng chịu trách nhiệm, chứ không phải quan hệ ban phát ở một phía và cầu xin ở phía còn lại.

Nguyễn Ngọc Thuỷ (Shark Thuỷ) trước khi bị truy tố. Ảnh: Shark Tank

Đáng buồn là có những Shark, từ vị trí nhà đầu tư được tung hô, đã dần trở thành người phán xét; từ vai trò chia sẻ kinh nghiệm, chuyển sang dáng vẻ trịch thượng, dạy đời. Họ dường như tin rằng, một khi có tiền, mình có quyền định nghĩa giá trị và nhân cách của người khác. Khi ấy, danh vọng không còn là sự ghi nhận dành cho năng lực, mà trở thành thứ độc dược - làm tổn hại cả xã hội lẫn chính người được tung hô.

Danh xưng không mặc định là đạo đức

Trên thương trường, giá trị của một doanh nghiệp phải được chứng minh bằng sản phẩm, năng lực sản xuất, dòng tiền, hiệu quả quản trị và khả năng tạo ra lợi ích bền vững. Nhưng khi truyền thông bùng nổ, một thị trường khác cũng hình thành: thị trường mua bán danh tiếng. 

Ở đó, những tiêu chí căn bản của kinh doanh dường như bị đảo lộn: không nhất thiết phải tạo ra sản phẩm tốt nhất, mà phải xây dựng hình ảnh hấp dẫn nhất; không nhất thiết phải có năng lực vượt trội, mà phải khiến người khác tin rằng mình vượt trội; không nhất thiết phải sở hữu một doanh nghiệp vững mạnh, mà phải làm cho công chúng cảm nhận rằng phía sau mình là cả một đế chế kinh doanh hùng hậu.

Bởi vậy, có người tìm cách "làm giá" bản thân bằng những câu chuyện thành công được thêu dệt hoặc lựa chọn có chủ đích; bằng những con số kinh doanh vang dội; những cuộc phỏng vấn được dàn dựng; những phát ngôn mạnh bạo, gây sốc; và cả những lời hứa đầu tư khiến người nghe choáng ngợp, ngất ngây.

Trong một xã hội có nhiều người khao khát thành công, đó vô tình trở thành mảnh đất màu mỡ cho thói háo danh và những màn trình diễn về đạo đức, quyền lực. Một số người dùng hình ảnh thay cho thực chất, dùng danh tiếng để che lấp những yếu kém, dùng sự ngưỡng mộ của công chúng làm vốn liếng để tiếp cận và đánh vào lòng tin của những người cả tin.

Thực tế, tiền bạc có thể là kết quả của lao động, sáng tạo, tài năng và sự nhạy bén; nhưng nó cũng có thể đến từ những hoạt động vi phạm pháp luật và các nguyên tắc đạo đức. Số dư trong tài khoản không thể là thước đo nhân cách. Thành công về tiền bạc không đồng nghĩa với thành công trong cách làm người.

Lòng tham không phải lúc nào cũng mang bộ mặt xấu xí hay dữ tợn. Nhìn vào một số nhân vật từng mang danh Shark, nay vướng vòng lao lý, có thể thấy lòng tham đôi khi khoác lên mình dáng vẻ lịch thiệp, thời thượng, thậm chí rất cuốn hút. Nó lấp lánh dưới những khẩu hiệu đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, công nghệ, đầu tư tài chính và cả những viễn cảnh lớn lao như "phụng sự cộng đồng". 

Các Shark nói về tương lai, về cách mạng công nghệ, về cơ hội làm giàu cho mọi người, về khát vọng kiến tạo một thế hệ doanh nhân mới trí tuệ, hào hoa. Nhưng phía sau những lời lẽ hấp dẫn ấy, trong những vụ việc đang được cơ quan chức năng làm rõ, lại xuất hiện những cáo buộc về sự gian dối và những dòng tiền có nguồn gốc bất minh.

Một mắt xích quan trọng khiến sự lừa dối trong kinh doanh có thể thành công chính là sự gặp gỡ giữa lòng tham và niềm tin. Người ta trao tiền cho người khác vì tin vào uy tín của một thương hiệu, một doanh nhân, một dự án hay một kết quả được vẽ ra quá hấp dẫn. 

Bởi vậy, khi những người từng được xem là biểu tượng thành đạt, từng được tôn vinh rộng rãi, nay bị điều tra, truy tố, tổn thất không chỉ nằm ở tài sản của những nhà đầu tư. Niềm tin của xã hội đối với hoạt động kinh doanh và tinh thần khởi nghiệp cũng bị tổn thương sâu sắc.

Giáo dục là lĩnh vực đòi hỏi sự tử tế - một sự tử tế đặc biệt, bởi đối tượng cuối cùng không phải món hàng để mua bán, mà là tương lai của trẻ em. Khi niềm tin vào giáo dục bị biến thành công cụ phục vụ những mục đích tài chính không trong sáng, tổn thương gây ra sẽ vượt xa những con số thiệt hại về tiền bạc. 

Shark Thủy là người đứng đầu hệ sinh thái Egroup và Apax Leaders; năm 2024, ông bị điều tra về những hành vi bị cáo buộc liên quan đến lừa đảo chiếm đoạt tài sản và đưa hối lộ. 

Những thông tin về việc bán cổ phần khống, các khoản trái phiếu mất khả năng thanh toán, cùng tình trạng nợ lương giáo viên và nợ học phí của phụ huynh, đã dồn đến các gia đình có con theo học hoặc góp tiền vào hệ sinh thái này. Câu chuyện không còn chỉ là tiền bạc. 

Đó còn là niềm tin mà phụ huynh gửi gắm vào giáo dục, là quyền lợi của những người thầy, người cô bị ảnh hưởng, là kỳ vọng của những gia đình từng đặt niềm tin vào một hệ thống giáo dục mang thương hiệu lớn.

Câu chuyện về những "cá mập" vướng vòng lao lý cũng nhắc lại một nguyên tắc đáng trân trọng của đời sống pháp quyền: danh tiếng không thể thay thế sự minh bạch; thương hiệu nổi tiếng không thể đứng ngoài pháp luật; sự nổi tiếng không phải tấm lá chắn trước trách nhiệm.

Nhà báo Tô Phán

Một xã hội văn minh không nên tôn vinh hay kết tội bất cứ ai chỉ bằng cảm xúc; nhưng càng không thể để hào quang truyền thông che mờ trách nhiệm và những hậu quả mà người khác phải gánh chịu.

Không thể quên rằng, với hàng nghìn gia đình bị thiệt hại trong những vụ việc liên quan đến các Shark, có lẽ phải mất nhiều năm họ mới mong tìm lại được phần nào cuộc sống bình thường. Một câu nói kiểu như "đi tù rồi thì là số nên phải tươi lên thôi", nếu được đặt bên cạnh thực tế những người bị hại vẫn đang chật vật với hậu quả, sẽ khiến người ta không khỏi lạnh lòng. Bởi phía sau một lời nói tưởng như nhẹ tênh là những phận người vẫn phải sống cùng bi kịch do người khác gây ra.

Sự nguy hiểm của đạo đức giả

Nhìn lại hình ảnh một số Shark từng xuất hiện trên truyền hình, điều đáng suy ngẫm không hẳn là họ khoe giàu một cách thô thiển. Đáng sợ hơn là có người từng nói rất nhiều về đạo đức, về chữ tín, về trách nhiệm, trong khi những hành vi bị điều tra, cáo buộc lại đặt ra câu hỏi trái ngược về chính những giá trị ấy.

Nói rằng muốn giúp đỡ cộng đồng nhưng lại kiếm tiền từ nỗi đau của người khác; giảng giải về chữ tín trong kinh doanh nhưng dùng những lời cam kết như phương tiện đánh lừa khách hàng; nói về trách nhiệm doanh nhân nhưng tìm cách trốn tránh trách nhiệm đối với những người bị thiệt hại bởi hành vi của mình… Đó là sự tử tế giả tạo, là đạo đức giả.

Còn nhớ, trong thời điểm đại dịch COVID-19, khi đất nước phải đối diện với muôn vàn khó khăn, nhiều doanh nghiệp lớn và ngân hàng đã công khai đóng góp nguồn lực cho công tác phòng, chống dịch. Trong khi đó, một số Shark từng xuất hiện trên truyền hình với hình ảnh hào phóng, những tuyên bố đầu tư mạnh mẽ và những bài học về trách nhiệm doanh nhân, phụng sự xã hội, lại không được công chúng nhìn thấy nhiều trong các hoạt động cộng đồng mà họ từng khiến người ta kỳ vọng.

Dĩ nhiên, doanh nhân không có nghĩa vụ phải công khai mọi khoản đóng góp từ thiện; việc một người không tham gia đóng góp ở một thời điểm cụ thể cũng không thể là căn cứ để kết luận họ thiếu đạo đức. Nhưng khi một người dành quá nhiều thời gian để nói về sự giàu có, quyền lực và trách nhiệm xã hội, công chúng có quyền chờ đợi sự nhất quán giữa lời nói với hành động. Không ai đòi hỏi doanh nhân phải trở thành nhà từ thiện. Nhưng một khi đã lựa chọn xây dựng hình ảnh bằng những tuyên bố về phụng sự xã hội, họ không thể xem trách nhiệm như món đồ trang sức chỉ mang ra phô bày trước máy quay.

Sự sụp đổ của một vài hình tượng doanh nhân như các Shark, trước hết cần được nhìn nhận từ chính những hành vi và lựa chọn của từng cá nhân; không thể vì thế mà mặc nhiên coi họ là đại diện cho giới doanh nhân hôm nay. 

Điều đáng lo hơn là những vụ việc ấy có thể khiến công chúng mất niềm tin, hoài nghi cả con đường kinh doanh chân chính. Khi nhà đầu tư liên tục chứng kiến những lời hứa không được thực hiện, họ sẽ dè dặt hơn trước các dự án mới. Khi phụ huynh mất niềm tin vào những thương hiệu giáo dục từng được quảng bá rầm rộ, môi trường giáo dục nói chung cũng phải gánh chịu hệ lụy. Tuy nhiên, không vì thế mà chúng ta quay lưng với khởi nghiệp, với doanh nhân hay với khát vọng làm giàu chính đáng.

Làm giàu là một năng lực; làm giàu một cách tử tế vừa đòi hỏi năng lực, vừa đòi hỏi phẩm chất. Người làm kinh doanh có thực lực và có nhân cách không phải e ngại sự thật được công khai. Con người có thể che giấu bản chất trong một thời gian, nhưng không thể che giấu mãi mãi. Chiếc mặt nạ có thể khiến người khác nhầm lẫn; danh xưng có thể khiến người ta kính nể; nhưng tất cả đều có giới hạn trước sự thật. 

Theo dòng thời gian, lời nói phải được đối chiếu với hành động, lời hứa phải được đối chiếu với cam kết, và những tuyên bố về đạo đức phải được soi chiếu bằng cách người ta đối xử với những người đã đặt niềm tin vào mình.

Về lâu dài, không vầng hào quang nào có thể che khuất sự giả dối. Không khối tài sản nào mua được sự thanh thản của lương tâm. Không danh xưng Shark nào đứng cao hơn pháp luật. Cá mập có thể là biểu tượng của sức mạnh trong kinh doanh hiện đại, nhưng sức mạnh không đồng nghĩa với "quyền săn mồi" trên niềm tin của người khác.

Một nhà đầu tư có thể chấp nhận rủi ro để tìm kiếm lợi nhuận, nhưng không thể biến rủi ro kinh doanh thành thảm họa cho hàng nghìn gia đình bằng những hành vi gian dối. Một doanh nhân có thể theo đuổi lợi ích chính đáng của mình, nhưng không thể nhân danh khát vọng làm giàu để chà đạp quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

Xã hội rất cần doanh nhân. Đất nước cần những người dám đầu tư, dám đổi mới, dám chấp nhận rủi ro và tạo ra giá trị. Người trẻ cần những nhà đầu tư giàu kinh nghiệm để đồng hành. Nền kinh tế cần những doanh nghiệp phát triển lành mạnh, có năng lực cạnh tranh và có trách nhiệm.

Xã hội cần khuyến khích, ghi nhận và tôn vinh sự giàu có chính đáng. Điều cần loại bỏ là cách làm giàu dựa trên lòng tham không giới hạn, bằng việc lừa gạt và gây tổn hại cho người khác. Xã hội không bài xích danh tiếng; điều đáng phê phán là thói háo danh và việc dùng danh tiếng để đánh tráo giá trị thực.

Chúng ta không cần thêm những thần tượng được dựng lên bằng ánh đèn sân khấu. Chúng ta cần những doanh nhân có thực lực, có văn hóa, có lòng tự trọng và biết lắng nghe sự phán xét của lương tâm. Nếu phải lựa chọn giữa một người sở hữu hàng nghìn tỷ đồng nhưng đánh mất chữ tín và một người chỉ có doanh nghiệp nhỏ nhưng luôn giữ trọn lời hứa, thì sự kính trọng chân thành phải dành cho người thứ hai.

Khi luật nhân quả gõ cửa

Việc một số nhân vật từng được tung hô là những "cá mập" quyền lực trên truyền hình nay bị bắt giữ, khởi tố, đưa ra xét xử và phải đối diện với những phán quyết của pháp luật là điều rất đáng suy ngẫm. 

Những người từng ngồi ở vị trí cao, nói những lời đao to búa lớn, phán xét người khác, định giá giấc mơ khởi nghiệp của người trẻ, nay lại phải đứng trước vành móng ngựa để trả lời về chính hoạt động kinh doanh của mình. Đó là nghịch cảnh mang màu sắc châm biếm của đời sống: người từng đóng vai thẩm định, phê phán người khác, cuối cùng lại trở thành người phải chịu sự thẩm định, phán xét của pháp luật.

Nhưng nếu chỉ nhìn sự việc như cú ngã của những người nổi tiếng thì vẫn chưa đủ. Phía sau đó là một suy ngẫm về nhân quả: gieo nhân nào, gặt quả ấy. Nhân quả không phải lúc nào cũng đến ngay lập tức, cũng không nhất thiết xuất hiện theo cách con người có thể dự đoán. 

Có những hạt giống lòng tham được gieo hôm nay, nhiều năm sau mới trổ quả. Có những lời dối trá tưởng như đã qua mặt được tất cả; những khoản lợi bất chính tưởng như đã nằm yên trong túi; những danh tiếng tưởng như đủ sức che chắn cho chủ nhân. Nhưng rồi đến một thời điểm, sự thật xuất hiện và đòi lại món nợ của nó.

Trong kinh doanh, một người có thể dùng tiền để mua quảng cáo, dùng truyền thông để thu hút sự chú ý, dùng danh tiếng để tạo lòng tin, dùng những lời hứa hẹn để lôi kéo dòng tiền. Nhưng không ai có thể dùng những thứ ấy để mua quyền đứng ngoài pháp luật; càng không thể lấy danh xưng doanh nhân, nhà đầu tư hay người truyền cảm hứng làm tấm khiên che chắn cho những hành vi sai trái.

Pháp luật có thể cần thời gian để điều tra, xác minh, thu thập chứng cứ và đưa ra phán quyết. Nhưng sự kéo dài của một tiến trình tố tụng không đồng nghĩa với việc cái sai được tha thứ. 

Khi hành vi vi phạm được chứng minh và bản án được tuyên theo đúng trình tự pháp luật, đó không chỉ là sự trừng phạt đối với người phạm tội, mà còn là lời cảnh tỉnh đối với những ai ngộ nhận rằng tiền bạc và quyền lực có thể giúp mình vượt qua mọi giới hạn.

Tuy nhiên, nhân quả không chỉ dừng lại ở số phận của người phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Cái giá lớn nhất đôi khi không nằm ở những năm tháng tù tội, mà ở những gì con người đã đánh mất: danh dự, uy tín, sự nghiệp, niềm tin của xã hội và cả những mối quan hệ từng được gây dựng trên danh tiếng. Đau đớn hơn cả là những hệ lụy để lại cho người khác. 

Một doanh nghiệp sụp đổ có thể kéo theo hàng nghìn người lao động mất việc; một dự án thất bại vì gian dối có thể cuốn đi khoản tiền tích cóp cả đời của nhiều gia đình; một hệ thống giáo dục đổ vỡ có thể làm tổn thương niềm tin và tương lai của biết bao trẻ em.

Người gây ra sai phạm có thể đứng trước tòa để chịu trách nhiệm, nhưng những người bị hại không thể chỉ nhờ một bản án mà lập tức lấy lại tiền bạc, mái ấm và những năm tháng đã mất. Đó mới là phần hậu quả cay đắng nhất mà lòng tham để lại.

Không ai có thể mãi mãi trốn tránh hậu quả từ chính những lựa chọn của mình. Nhân quả trong đời sống không phải một phép màu thần bí, mà trước hết là quy luật của hành động và hệ quả: gian dối làm mất lòng tin; tham lam phá hủy các mối quan hệ; coi thường pháp luật có thể dẫn đến sự trừng phạt; sự giả tạo, sớm hay muộn, cũng tự bộc lộ khi không còn đủ điều kiện để che đậy.

Vì thế, những phiên tòa xét xử các cựu Shark không nên chỉ được nhìn như những câu chuyện gây sốc về sự sa ngã của người nổi tiếng. Đó còn là những bài học đắt giá về đạo đức kinh doanh, về giới hạn của quyền lực và về cái giá phải trả khi con người lấy lòng tham làm kim chỉ nam cho cuộc đời.

Sân khấu có thể được dựng lên, vai diễn có thể được tung hô; nhưng đến cuối cùng, mỗi người vẫn phải đối diện với những gì chính mình đã gieo. Đó là quy luật nhân quả của cuộc đời, và cũng là tinh thần nghiêm minh mà pháp luật phải gìn giữ.

Chia sẻ:

Đã copy link