Lớp học trên non

Người thầy của bản

Cô giáo Hoàng Thị Phượng hướng dẫn học sinh làm đồ chơi từ vật liệu tái chế.

Điểm trường thôn Mỹ Á gồm hai dãy nhà đối diện nhau qua khoảng sân rộng. Phía bên này là 4 lớp mầm non với hơn 100 học sinh, bên kia là các lớp 1, lớp 2 với 30 học sinh tiểu học. Trong lớp mầm non 4 tuổi, cô giáo Hoàng Thị Phượng đang hướng dẫn các cháu làm đồ chơi từ vật liệu tái chế. Thấy một cậu bé trả lời bằng tiếng Mông, cô nhẹ nhàng động viên: “Con nói đúng rồi. Bây giờ mình thử nói lại bằng tiếng phổ thông nhé! Đây là cửa chính, đây là cửa sổ. Nào, các bạn cùng nhắc lại theo cô...”.

Một tình huống nhỏ nhưng phần nào cho thấy đặc thù công việc của giáo viên ở Mỹ Á. Nhà ở trung tâm xã Thu Cúc, mỗi ngày hai buổi cô Phượng phải vượt quãng đường khoảng 40km cả đi và về. Cùng chăm sóc, giảng dạy 28 cháu còn có cô Hà Thị Huệ. Nhà ở xã Tân Sơn, cách nơi công tác khoảng 30km, mỗi sáng cô Huệ phải xuất phát trước cả tiếng đồng hồ. Bình quân khoảng 60km mỗi ngày, gần 180 ngày dạy học mỗi năm và 10 năm gắn bó, quãng đường cô đã đi qua ước tính trên 100.000km, tương đương hơn hai vòng rưỡi quanh Trái Đất. Một con số đủ nói lên sự bền bỉ của người giáo viên trên hành trình đưa con chữ đến với trẻ em vùng cao.

Theo cô Phượng và cô Huệ, những năm gần đây, điều kiện dạy và học tại điểm trường đã được cải thiện đáng kể. Chế độ, chính sách đối với giáo viên từng bước được nâng lên; cơ sở vật chất khang trang hơn. Người dân Mỹ Á chất phác, đôn hậu, quý trọng và sẵn lòng giúp đỡ giáo viên. Các cháu nhỏ ngoan ngoãn, chịu khó, ham học. Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất vẫn là ngôn ngữ và khả năng tiếp nhận kiến thức.

Trong sinh hoạt hằng ngày, đồng bào Mông chủ yếu sử dụng tiếng dân tộc. Dù nhiều gia đình đã quan tâm cho con làm quen với tiếng phổ thông trước khi đến trường, phần lớn thời gian ở nhà các cháu vẫn nói tiếng Mông. Vì vậy, khi đến lớp, không ít em chưa thể diễn đạt trôi chảy bằng tiếng phổ thông. Có những khái niệm tưởng chừng đơn giản với trẻ em vùng ngoài nhưng lại trở nên khó hiểu đối với học sinh Mỹ Á. Cô trò nhiều khi chưa thể hiểu hết ý nhau. Giáo viên phải nhờ những học sinh biết tiếng phổ thông tốt hơn giải thích cho bạn hoặc nhờ đồng nghiệp người Mông hỗ trợ. Do đó, việc truyền đạt kiến thức cần sự kiên trì, phương pháp linh hoạt, phù hợp với khả năng tiếp nhận của từng em.

Kết thúc buổi học sáng, các cô giáo lại tất tả ra khu chợ nhỏ đầu bản mua thực phẩm, chuẩn bị bữa cơm trưa vội vã để kịp giờ lên lớp buổi chiều. Cuộc sống cứ lặng lẽ trôi, không ồn ào, phô trương và những giáo viên nơi đây vẫn bền bỉ, âm thầm gieo những hạt mầm tri thức vào tâm hồn trẻ thơ.

Mong ước từ đại ngàn

Thầy giáo người Mông Sùng A Sinh hướng dẫn học sinh tập viết.

Trong đội ngũ giáo viên tại điểm trường Mỹ Á, cùng với những người từ trung tâm xã và vùng ngoài lên công tác còn có những người con của bản làng. Mùa A Đàng (sinh năm 1985) là người đầu tiên ở Mỹ Á tốt nghiệp THPT, thi đỗ vào trường sư phạm. Năm 2010, sau khi hoàn thành chương trình đào tạo, thầy trở về công tác trên chính quê hương mình. Hiện, thầy Đàng giảng dạy tại Trường THCS Thu Cúc.

Từ dấu mốc của thầy Đàng, con đường học tập, lập nghiệp trong ngành giáo dục của người trẻ Mỹ Á dần được nối dài. Đến nay, bản đã có thêm 6 người trở thành giáo viên, đang công tác tại điểm trường. Trong số đó, Mùa Thị Sèo là giáo viên nữ duy nhất. Với cộng đồng người Mông nơi đây, sự xuất hiện của một cô giáo nữ mang ý nghĩa đặc biệt. Trước kia, do ảnh hưởng của tập quán và quan niệm truyền thống, phụ nữ Mông thường ít có cơ hội tham gia các hoạt động xã hội, việc học tập và theo đuổi nghề nghiệp cũng gặp nhiều hạn chế. Bởi vậy, Mùa Thị Sèo không chỉ là niềm tự hào của gia đình mà còn cho thấy những chuyển biến trong nhận thức của đồng bào. Năm trước, cô Sèo được kết nạp Đảng, trở thành đảng viên nữ đầu tiên của Mỹ Á kể từ ngày lập bản.

Không chỉ có lợi thế về ngôn ngữ, những giáo viên người Mông còn thấu hiểu hoàn cảnh, phong tục và nếp sinh hoạt của học trò. Cầm tay từng em uốn nắn nét chữ, thầy Sùng A Sinh (sinh năm 1983), phụ trách lớp 1 với 20 học sinh, chia sẻ: “Sinh ra và lớn lên ở bản, giờ được trở về dạy dỗ các em nhỏ là niềm vui, hạnh phúc của chúng tôi. Ngoài trách nhiệm của người thầy, chúng tôi còn có tình cảm gắn bó, yêu thương như người thân đối với con cháu, hàng xóm láng giềng. Thuận lợi hơn các giáo viên vùng ngoài là chúng tôi nói cùng ngôn ngữ, thấu hiểu hoàn cảnh, tâm tình của từng học sinh, từng gia đình. Vì thế, trách nhiệm cũng càng nặng nề hơn. Chúng tôi chỉ mong sao các cháu sớm trưởng thành, có kiến thức, có điều kiện học tập và vươn lên bằng chúng bạn vùng ngoài”.

Mong ước ấy nghe giản dị nhưng với trẻ em Mỹ Á, con đường hiện thực hóa vẫn còn không ít trở ngại. Theo quy định về tổ chức dạy học tại địa phương, học sinh từ lớp 3 trở lên chuyển về trung tâm xã học bán trú. Do vậy, điểm trường Mỹ Á hiện chỉ duy trì các lớp 1, 2. Dù giáo viên đã nỗ lực đổi mới phương pháp, củng cố kiến thức ở hai môn nền tảng là Toán và Tiếng Việt, song chất lượng học tập của học sinh vẫn còn khoảng cách so với khu vực trung tâm. Điểm trường chưa có học sinh đạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi; ngoại ngữ, tin học vẫn là những lĩnh vực xa lạ với phần lớn các em.

Vừa hoàn thành bài tập viết, cháu Sùng Thị Ngọc, học sinh lớp 1 ngước đôi mắt trong veo, thỏ thẻ: “Con muốn đi học. Có thầy, có bạn vui lắm. Nhưng mà học khó ạ...”. Câu nói hồn nhiên của cô học trò nhỏ khiến người nghe không khỏi chạnh lòng. Với các em, đến trường là niềm vui, là cơ hội gặp gỡ bạn bè, khám phá điều mới mẻ. Nhưng rào cản ngôn ngữ, những khoảng trống về kiến thức nền và điều kiện học tập chưa đồng đều khiến việc tiếp thu bài học vất vả hơn.

Học sinh tại điểm trường thôn Mỹ Á.

Lên các bậc học cao hơn, số học sinh Mỹ Á tiếp tục theo đuổi việc học cũng giảm dần. Những năm gần đây, nhiều thanh niên trong bản rời quê đi làm ăn xa. Thu nhập gia đình được cải thiện nhưng cũng nảy sinh những vấn đề mới. Khi bố mẹ đi làm xa, con cái thường do ông bà chăm sóc, việc theo sát, đôn đốc chuyện học hành vì thế ít nhiều bị hạn chế. Trong một bộ phận thanh thiếu niên, suy nghĩ học đến khi đủ tuổi, đủ sức khỏe rồi đi làm kiếm tiền vẫn còn hiện hữu.

Những khó khăn ấy cho thấy, đội ngũ giáo viên dù rất nỗ lực nhưng chưa thể tự mình giải quyết hết những vấn đề đặt ra đối với giáo dục vùng cao. Để trẻ em Mỹ Á có cơ hội học tập bình đẳng, thu hẹp khoảng cách về tri thức và kỹ năng với học sinh vùng ngoài, cần sự đồng hành thực chất của gia đình, nhà trường và chính quyền địa phương. Từ tăng cường tiếng Việt cho trẻ ngay từ bậc mầm non, nâng cao chất lượng dạy học ở các lớp đầu cấp đến hỗ trợ học sinh trong giai đoạn chuyển tiếp lên trung tâm xã, mỗi giải pháp đều cần được triển khai kiên trì, phù hợp với điều kiện thực tế.

Những lớp học nhỏ giữa đại ngàn vẫn ngày ngày vang tiếng đọc bài. Ở đó, có những giáo viên vượt hàng chục cây số để đến với học trò, có những người con của bản làng trở về tiếp nối hành trình gieo chữ. Tất cả chắp cánh cho ước mơ về một thế hệ trẻ em Mông được học hành đến nơi đến chốn, có tri thức, tự tin bước ra khỏi bản làng để khám phá những chân trời mới. Để Mỹ Á không chỉ là bản Mông bình yên, trù phú mà còn là nơi những khát vọng học tập được nuôi dưỡng, nâng đỡ và chắp cánh vươn xa.