Phải sát thực tiễn, rõ trách nhiệm

Nhiều đổi mới, ngày càng thực chất, hiệu quả

Báo cáo tại Phiên họp thứ 22 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Bùi Văn Cường khẳng định, với mục tiêu không ngừng “đổi mới và đẩy mạnh công tác giám sát là khâu trọng tâm, then chốt để nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Quốc hội”, trong năm 2022 và những tháng đầu năm 2023, hoạt động giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, các Đoàn ĐBQH và ĐBQH đã đạt được những kết quả nổi bật với nhiều đổi mới, cải tiến trong hoạt động giám sát, bảo đảm tiến độ và chất lượng.

Toàn cảnh Phiên họp thứ 22 của UBTVQH, cho ý kiến về dự kiến Chương trình giám sát của Quốc hội, UBTVQH năm 2024. Ảnh: Hồ Long

Một trong những kết quả nổi bật được nhiều Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội khẳng định tại Phiên họp, đó là hoạt động giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày càng đi vào thực chất. Những vấn đề được lựa chọn để giám sát ngày càng thiết thực, sát sườn và thời sự được dư luận đồng tình, được cử tri và nhân dân quan tâm, theo dõi và đánh giá cao. Đơn cử, với hoạt động giám sát chuyên đề, trong năm 2022, trên cơ sở báo cáo của các Đoàn giám sát, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành 4 nghị quyết về giám sát chuyên đề.Các Đoàn giám sát đã giám sát toàn diện lĩnh vực được giám sát nhưng vẫn tập trung vào các nội dung trọng tâm, trọng điểm để đi sâu phân tích, tối ưu hóa kết quả giám sát. Kết quả giám sát đã cung cấp thêm nhiều thông tin, giải pháp, phương hướng để góp phần thực hiện tốt chương trình xây dựng pháp luật; nhiều kiến nghị giám sát đã được các cơ quan kịp thời nghiên cứu tiếp thu, xử lý trong quá trình xây dựng trình Quốc hội thông qua các đạo luật.

Như nhận định của Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục Nguyễn Đắc Vinh, thì qua thực tiễn 3 khóa tham gia Quốc hội, hoạt động giám sát của Quốc hội trong nhiệm kỳ khóa XV này tiếp tục được nâng cao về chất lượng một cách toàn diện. Điều này thể hiện ngay từ việc lựa chọn nội dung, đối tượng giám sát cũng như tính thời sự của vấn đề ở thời điểm giám sát và phương pháp giám sát cũng có nhiều đổi mới. Đặc biệt, các nghị quyết và kết luận giám sát được chú trọng đầu tư, nên có chất lượng, hiệu quả thực sự, sau giám sát có nhiều chuyển động rõ rệt. Và, tổng thể những cải tiến, đổi mới trong hoạt động giám sát đã góp phần nâng cao chất lượng, tạo hiệu quả tốt cho công tác chung của Quốc hội.

Dẫn chứng từ việc tham gia Đoàn giám sát chuyên đề của Ủy ban Thường vụ Quốc hội “Việc thực hiện các nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã trong giai đoạn 2019 - 2021" trong năm 2022, Trưởng ban Công tác đại biểu Nguyễn Thị Thanh cho biết, trên cơ sở kiến nghị của Đoàn giám sát, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ra Nghị quyết và ngay lập tức có tác động rất lớn, góp phần đưa ra cái nhìn khách quan để sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 1210/2016/UBTVQH13 (về phân loại đô thị) và Nghị quyết số 1211/2016/UBTVQH13 (về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính và phân loại đơn vị hành chính). Qua đó, kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát triển đô thị bền vững, sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phù hợp với yêu cầu của thực tiễn, tạo cơ sở cho việc tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính trong giai đoạn 2022 - 2030. Nêu một ví dụ cụ thể như thế để thấy rằng, hoạt động giám sát của Quốc hội ngày càng đi vào thực chất, rất sát sườn và hiệu quả. Khẳng định điều này, Trưởng ban Công tác đại biểu nêu rõ, hoạt động giám sát hiện không chỉ là việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Quốc hội, mà còn góp phần quan trọng nâng cao năng lực, trình độ của đại biểu Quốc hội. Thông qua việc tham gia các Đoàn giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã giúp các đại biểu và cơ quan, đơn vị nâng cao nhận thức, có thêm kinh nghiệm thực tiễn và nhìn nhận những vấn đề đặt ra một cách thật khách quan. Đây là những kết quả, kinh nghiệm cần tiếp tục được phát huy trong thời gian tới.

Với những đổi mới mạnh mẽ và kết quả cụ thể đạt được, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga nêu vấn đề: các khóa Quốc hội trước, trong báo cáo tổng kết đều nói giám sát là khâu yếu, nhưng khóa này hoạt động giám sát đã được quán triệt và thực hiện rất tích cực. “Có lẽ cuối khóa này chúng ta sẽ không còn đánh giá giám sát là khâu yếu trong tổng kết nhiệm kỳ nữa”, Chủ nhiệm UB Lê Thị Nga nói.

Giám thì phải sát

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, nhiều thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng nhất trí cho rằng, quá trình thực hiện các chương trình giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc cần được tiếp tục quan tâm, rút kinh nghiệm, khắc phục trong những tháng cuối năm 2023 và năm 2024.

Để công tác giám sát tiếp tục thực chất và hiệu quả hơn nữa, Trưởng ban Công tác đại biểu Nguyễn Thị Thanh đề nghị, cần có sự theo dõi một cách chi tiết hơn việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát, để xem hiệu quả và chuyển biến thực tế như thế nào. Khẳng định tầm quan trọng của “hậu giám sát”, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga đề nghị, cần quan tâm hơn nữa đến vấn đề đôn đốc thực hiện các kiến nghị, đặc biệt là các Nghị quyết của giám sát tối cao và giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. “Nếu đã có giám sát tối cao rồi nhưng sau một thời gian thấy tình hình vẫn như cũ, thì phải xem lại việc thực hiện Nghị quyết giám sát”, cần thiết thì “tổ chức thực hiện lại Nghị quyết của Quốc hội”, Chủ nhiệm UB Lê Thị Nga đề xuất.

Đồng tình và thẳng thắn nhìn vào những mặt chưa được đã chỉ ra trong hoạt động giám sát, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ nhấn mạnh: “làm sao giám sát phải sát thực tiễn”. Cũng theo Chủ tịch Quốc hội, thì giám sát có rất nhiều hình thức, nhưng dân gian vẫn nói là giám thì phải sát, mà sát thì phải giám. Song thực tế có lúc, có nơi, có việc này, việc kia, thì tính sâu sát trong hoạt động giám sát vẫn còn hạn chế và tính phản biện chưa cao. Nếu đi giám sát mà không có tính phản biện thì đi làm gì? Phản biện càng tốt thì càng kiến tạo phát triển, phục vụ cho trước mắt cũng như lâu dài. "Nếu mang tính xây dựng thì càng phản biện cao bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu”, Chủ tịch Quốc hội khẳng định.