'Gỡ' tranh chấp ranh giới đất chồng lấn

Từ hàng rào tre đến bức tường xây

Theo ông Nguyễn Văn Hoàn, một trong những vấn đề nổi cộm mà công tác hòa giải ở thôn Sổ Tơi phải đối mặt là các tranh chấp liên quan đến đất đai. Tuy nhiên, qua thực tế hòa giải, ông nhận thấy phần lớn người dân không muốn tranh chấp với hàng xóm, càng không muốn vì một phần đất mà vi phạm pháp luật hoặc làm mất tình làng, nghĩa xóm. Có vụ việc bắt nguồn từ một nguyên nhân rất đời thường: ranh giới giữa hai thửa đất không được xác định rõ ràng.

Người dân xã Yên Xuân tham dự hội nghị tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật. Ảnh tư liệu

Trước đây, điều kiện kinh tế của người dân còn khó khăn, nhiều gia đình chưa có điều kiện xây tường bao kiên cố. Ranh giới giữa các khu đất chủ yếu được nhận biết bằng những hàng rào tre, bờ rào tạm. Qua thời gian, những hàng rào ấy có thể xê dịch, hư hỏng hoặc được dựng lại ở vị trí khác. Vì thế, chuyện ranh giới giữa hai gia đình bị chồng lấn khoảng một mét, thậm chí hơn, không phải là hiếm.

Ông Hoàn kể, gia đình ông A. tiến hành đào móng, xây tường bao nhưng trước đó chưa bàn bạc, thống nhất với hộ liền kề. Khi công trình được triển khai, gia đình ông B. ở bên cạnh cho rằng phần đất xây tường đã chồng lấn sang ranh giới nhà mình. Hai bên không thống nhất được với nhau, từ đó phát sinh mâu thuẫn.

Nhận được thông tin đó, thành viên Tổ hòa giải thôn Sổ Tơi cũ đã đến hoà giải, khuyên ngăn các bên bình tĩnh. Tiếp đó, tổ hoà giải mời hai gia đình đến hội trường thôn để cùng trình bày sự việc. Người hòa giải lắng nghe từng bên, tìm hiểu nguồn gốc mâu thuẫn, quá trình sử dụng đất và những căn cứ mà mỗi gia đình đưa ra.

Sau khi nghe hai gia đình trình bày, tổ hòa giải phối hợp với cán bộ chuyên môn của xã và căn cứ vào bản đồ địa chính để xác định cụ thể vị trí, ranh giới từng thửa đất. Từng phần đất được đối chiếu, làm rõ thay vì chỉ tranh luận bằng lời nói.

Khi ranh giới được xác định bằng căn cứ cụ thể, hai gia đình dần nhận ra nguyên nhân của mâu thuẫn không xuất phát từ việc bên này cố tình lấn đất bên kia, mà bắt nguồn từ cách xác định ranh giới đã không còn chính xác qua thời gian.

Từ đó, hai bên đi đến thống nhất không tranh chấp và thực hiện theo đúng mốc giới cán bộ địa chính xã xác định. Sau buổi hòa giải, không chỉ một tranh chấp được tháo gỡ mà quan hệ giữa hai gia đình cũng được giữ gìn. Những mét đất vốn có thể trở thành nguyên nhân khiến hàng xóm mất đoàn kết đã được làm rõ bằng sự thẳng thắn, khách quan và những căn cứ cụ thể.

Không chỉ nghe hai bên, phải tìm căn cứ để thuyết phục

Từ câu chuyện trên, ông Nguyễn Văn Hoàn cho rằng, hòa giải tranh chấp đất đai ở cơ sở đòi hỏi người làm công tác hòa giải phải kiên trì và công tâm. Quan trọng nhất là không được vội vàng kết luận khi chưa làm rõ nguồn gốc, quá trình sử dụng và ranh giới của thửa đất.

Đối với những tranh chấp đất ruộng, công việc này còn phức tạp hơn. Theo ông Hoàn, có những trường hợp người dân sử dụng đất trong thời gian dài nhưng không thường xuyên có mặt tại thửa ruộng. Có gia đình để đất lâu ngày, trong khi hộ khác trồng cây lâu năm hoặc canh tác liền kề. Qua thời gian, ranh giới sử dụng thực tế và ranh giới được người dân hình dung có thể phát sinh khác biệt.

Khi hòa giải, hoà giải viên phải dựa vào nhiều nguồn thông tin. Trong đó có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp cho các hộ dân, hình thửa đất trước đây và các tài liệu bản đồ địa chính để đối chiếu, xác minh.

Trường hợp có sự chênh lệch đáng kể giữa thực tế sử dụng với giấy tờ, việc xác minh không chỉ dừng ở hai gia đình đang có tranh chấp. Các hộ liền kề cũng được mời tham gia, chứng kiến và cho ý kiến về ranh giới thửa đất.

Cách làm này giúp việc hòa giải có thêm căn cứ, đồng thời hạn chế tình trạng mỗi bên chỉ đưa ra nhận định có lợi cho mình.

“Không thiên vị riêng ai” là nguyên tắc mà ông Hoàn nhấn mạnh khi nói về công tác hòa giải ở địa phương. Khi hòa giải viên, chính quyền và cán bộ địa chính cùng làm rõ sự việc, phân định đúng - sai trên cơ sở giấy tờ và thực tế, người dân thường dễ đồng thuận.

Theo ông Hoàn, hòa giải ở cơ sở giúp giải quyết mâu thuẫn ngay từ cộng đồng, trước khi sự việc trở nên căng thẳng và phải đưa đến cơ quan có thẩm quyền hoặc tòa án. Cùng với đó, người làm công tác hòa giải còn phải giúp người dân hiểu pháp luật để tự điều chỉnh hành vi của mình.

Tại thôn Sổ Tơi (cũ), công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật luôn được các lực lượng ở thôn chú trọng. Thông tin tuyên truyền được gửi đến các nhóm Zalo, Facebook của thôn, loa truyền thanh và các hội nghị. Những chính sách, kế hoạch của địa phương và các nội dung liên quan trực tiếp đến đời sống người dân được chia sẻ để bà con chủ động tìm hiểu, thực hiện.