Diễn đàn trao đổi, kiến nghị, gắn kết
Quốc hội và HĐND các cấp là thiết chế nhằm chuyển hóa các giá trị của nền dân chủ vào đời sống xã hội ở nước ta, là nhân tố quan trọng trong thực hiện mục tiêu chiến lược xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam. Các Hội nghị tổng kết công tác HĐND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương do Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức và chủ trì không chỉ là diễn đàn lớn để gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm, kiến nghị mà còn tiếp tục tăng cường sự gắn kết nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, phát huy sức mạnh tổng hợp của các cơ quan quyền lực nhà nước từ Trung ương đến địa phương. Đây là biểu hiện cụ thể, sinh động của tinh thần khát khao đổi mới, hành động, vì dân.
Thắt chặt hơn mối quan hệ gắn kết
Hiến pháp 2013 quy định:“Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất”; “HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên”. Hiến pháp cũng quy định chính quyền địa phương (HĐND và UBND) chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan nhà nước cấp trên, có nhiệm vụ, quyền hạn được xác định trên cơ sở phân định thẩm quyền giữa các cơ quan nhà nước ở Trung ương và địa phương và của mỗi cấp chính quyền địa phương.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ chụp ảnh lưu niệm cùng các đại biểu tại Hội nghị Tổng kết công tác HĐND các tỉnh, thành khu vực phía Nam năm 2021, triển khai kế hoạch công tác năm 2022. Ảnh: Doãn Tấn
Rõ ràng, để bộ máy nhà nước tổ chức vận hành bảo đảm tính thống nhất, Hiến pháp đã quy định HĐND các cấp có “cơ quan nhà nước cấp trên”. Tuy vậy, các quy định của pháp luật về chủ thể “cơ quan nhà nước cấp trên” chưa được làm rõ. Mối quan hệ giữa cơ quan dân cử các cấp thắt chặt hay lỏng lẻo tùy thuộc vào người đứng đầu ở mỗi cấp trong từng nhiệm kỳ. Sự giám sát, kiểm tra, hướng dẫn của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đối với hoạt động của HĐND cấp tỉnh; của HĐND cấp trên đối với hoạt động của HĐND cấp dưới những nhiệm kỳ trước dù đã được tăng cường nhưng cũng chưa nhiều.
Trong các hội nghị tổng kết nhiệm kỳ 2016 - 2021, hội nghị trao đổi kinh nghiệm giữa Thường trực HĐND các địa phương cũng như quá trình hoạt động của HĐND các cấp, nhiều ý kiến, kiến nghị về việc cần đổi mới phương pháp hoạt động của cơ quan dân cử; thể chế hóa bằng pháp luật theo hướng quy định rõ trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo, tăng cường và thắt chặt hơn các mối quan hệ giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Kiểm toán Nhà nước với HĐND, các cơ quan của HĐND các cấp; giữa Thường trực HĐND cấp tỉnh với Thường trực HĐND cấp huyện, xã; tạo thành một hệ thống vận hành thống nhất, gắn bó, hiệu quả, “có trên, có dưới”, có sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, kiểm soát thường xuyên, chịu trách nhiệm rõ ràng về nhiệm vụ, quyền hạn ở mỗi cấp đã được pháp luật quy định. Qua đó, không chỉ giúp HĐND các cấp - “cánh tay nối dài” của Quốc hội hoạt động ngày càng hiệu quả, hiệu lực mà còn phát huy sức mạnh tổng hợp các cơ quan quyền lực nhà nước.
Lần đầu tiên tổ chức trên phạm vi toàn quốc
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, đặc biệt là được sự quan tâm của lãnh đạo Quốc hội, trực tiếp là chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội và Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội, năm 2022 là năm đầu tiên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Hội nghị tổng kết tình hình tổ chức và hoạt động của HĐND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Tham dự các hội nghị tổng kết ở 3 miền Bắc - Trung - Nam, đại diện Thường trực HĐND các địa phương vô cùng phấn khởi, không chỉ bởi sự quan tâm giám sát, hướng dẫn sát sao của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, mà còn bởi đây là đổi mới thể hiện tinh thần chuẩn bị “từ sớm, từ xa” để đánh giá những thuận lợi, ưu điểm, kết quả nổi bật, những kinh nghiệm quý trong các lĩnh vực hoạt động của HĐND. Đặc biệt là tính chủ động trong việc xây dựng Nghị quyết hàng năm và cho cả nhiệm kỳ, chương trình hành động thực hiện nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ các cấp các tỉnh, thành phố và bảo đảm sự lãnh đạo của cấp ủy đối với hoạt động của HĐND.
Tiếp nối thành công đó, năm 2023 là năm thứ hai Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Hội nghị Tổng kết hoạt động của HĐND các tỉnh, thành phố năm 2022 và xác định phương hướng, nhiệm vụ năm sau. Mặc dù là năm thứ hai trong nhiệm kỳ Ủy ban Thường vụ Quốc hội chủ trì tổ chức, song đây cũng là lần đầu tiên tổ chức trên phạm vi toàn quốc và là hội nghị có quy mô lớn nhất từ trước đến nay về công tác HĐND; thể hiện sự quan tâm sâu sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đối với hoạt động của HĐND.
Quốc hội và HĐND các cấp là thiết chế nhằm chuyển hóa các giá trị của nền dân chủ vào đời sống xã hội ở nước ta, là nhân tố quan trọng trong thực hiện mục tiêu chiến lược xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 mà Đảng ta đang chủ trương thực hiện. Các Hội nghị tổng kết công tác HĐND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương do Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức và chủ trì là bước đột phá, không chỉ là diễn đàn để gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm, kiến nghị, mà còn tiếp tục tăng cường sự gắn kết nhằm nâng cao hiệu quả, phát huy sức mạnh tổng hợp của các cơ quan quyền lực Nhà nước từ Trung ương đến địa phương, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp đổi mới đất nước, sự tin tưởng, kỳ vọng của cử tri và nhân dân. Đây cũng là biểu hiện cụ thể, sinh động của tinh thần khát khao đổi mới, hành động, vì dân.
