Chiếc nón lá làng Văn Quật…

Làng nón Văn Quật nằm êm đềm bên một nhánh con sông Bà Rén hiền hòa thuộc xã Duy Nghĩa (TP Đà Nẵng) là quê hương của chiếc nón xứ Quảng nổi tiếng gần xa một thời quá vãng...

Bà Lê Thị Trường đã có hơn 50 năm làm nghề chằm nón lá ở làng Vân Quật (xã Duy Nghĩa).

Bà Lê Thị Trường đã có hơn 50 năm làm nghề chằm nón lá ở làng Vân Quật (xã Duy Nghĩa).

Tôi đến làng Văn Quật cùng với cháu sinh viên ngành Văn hóa truyền thông của Đại học Đà Nẵng đi điền dã và tìm hiểu về nghề nón lá xứ Quảng. Chiếc nón lá và việc chằm nón lá không lạ với một người đã hơn 55 tuổi là tôi, bởi má tôi ngày trước là người con gái làng nón Mỹ Xuyên Tây (xã Nam Phước, TP Đà Nẵng) nhưng ký ức đã nhạt nhòa và má tôi đã không theo nghề nữa từ lâu lắm rồi. Vào một ngày cuối tháng mười, tôi đã đến làng Văn Quật và tận mắt nhìn thấy cách làm nón lá ở đây. Tôi vô cùng thích thú và ngạc nhiên, không ngờ trong thời buổi hiện đại hôm nay, các dì các chị vẫn miệt mài quanh năm suốt tháng bên khung tre, đường kim mũi chỉ để cho ra những chiếc nón lá xinh xắn và tỏa đi muôn nơi.

Bà Nguyễn Thị Mỹ, năm nay đã 72 tuổi cho biết: Bao đời nay, nghề chằm nón ở Văn Quật cũng như các làng khác gần đây như Mỹ Xuyên Tây, Bà Rén vẫn làm theo cách thủ công. Rồi bà giải thích và chỉ vào những nguyên vật liệu đang cất trong nhà. Để làm ra được chiếc nón lá tưởng chừng đơn giản nhưng phải trải qua rất nhiều công đoạn, khâu nào cũng tỉ mỉ, công phu từ phơi lá, chọn lá, ủi lá rồi chọn khung, uốn vành tre, lợp lá, cắt hoa văn, đến việc ngồi chằm hoàn thiện chiếc nón và cuối cùng là đánh bóng dầu bóng để bảo quản, hong khô chiếc nón hoàn chỉnh. Bà Mỹ vừa thoăn thắt chằm nón, vừa chia sẻ rằng công đoạn khó là "khâu nón" như bà đang làm. Bà bảo những người làm nghề thành thục là luôn nhớ khi khâu nón phải luồn sao cho mỗi mũi kim lên xuống thật đều đặn và lỗ khâu thật khít, đồng thời khéo léo giấu những đoạn chỉ nối chi vào trong lòng chiếc nón lá để khi nhìn vào chiếc nón chỉ thấy những mũi khâu mịn màng mà thôi. Tôi hiểu đó chính là một trong nhiều bí quyết cần trao truyền lại trong việc hướng dẫn học nghề chằm nón.

Tại làng Văn Quật hiện nay chỉ còn hơn 10 hộ làm nghề chằm nón và đa số là thợ lớn tuổi. Vừa căng từng vành trên khung nón, chị Phan Thị Đào cho biết: Chị học nghề từ mẹ chị truyền cho chị, nhiều công đoạn và vừa làm vừa học. Bây giờ làm nông rảnh rỗi hơn trước nhiều, và chiếc nón ở quê vẫn còn nhiều người sử dụng đi làm đồng nên cứ thế chằm rồi có người mua, siêng chằm cũng có "đồng ra đồng vào" đi chợ. Chiếc nón lá của làng nón Văn Quật chằm tròn xoay, từng vành tròn trịa từ nhỏ nhất ở chóp đỉnh đến lớn dần vừa vặn và thường có 15 hay 16 vành nón là phổ biến nhất. Nón hai lớp lá, hoặc ba lớp lá và lồng trong giữa các lớp lá là hình hoa lá, hay phong cảnh quê hương. Theo các bậc cao niên trong làng kể lại, nghề làm nón lá đã gắn liền với làng Văn Quật từ lâu lắm rồi. Thời trước, nghề chằm nón rất thịnh hành, nhiều nhà làm nghề và có thu nhập kinh tế đã nuôi sống cả gia đình và nuôi con cái đi học. Số hộ trong làng làm nghề khi hết mùa lúa, mùa khoai, lúc nông nhàn thì thong thả chằm. Nón làng Văn Quật thường được làm từ hai lớp, người thợ phải khéo léo để khi chêm lá không bị chồng lên nhau nhiều lớp, giúp nón mỏng và thanh. Nghề chằm nón ở Văn Quật chủ yếu là phụ nữ. Để làm ra được chiếc nón, người thợ làng Văn Quật phải trải qua rất nhiều công đoạn tỉ mỉ. Chị Đào kể thêm, bây giờ ngồi chằm nón mà vẫn nhớ hình ảnh ấn tượng ngày trước của làng, các bà, các chị rủ nhau vừa ngồi chằm nón lá, cười nói vui vẻ, xóm làng rộn ràng và chiếc nón lá thành phẩm được tỏa đi các chợ. Mỗi ngày, ngoài lo cơm nước trong nhà, chị Đào chịu khó ngồi chằm cũng có thu nhập khoảng 100 -150 ngàn đồng phụ thêm cho gia đình.

Nghề chằm nón đòi hỏi sự khéo léo và tỉ mỉ.

Nghề chằm nón đòi hỏi sự khéo léo và tỉ mỉ.

Nón lá Văn Quật có độ thanh, đẹp và bền nên được người tiêu dùng rất yêu chuộng. Sản phẩm nón lá của làng này được đưa đi tiêu thụ các chợ trong vùng như chợ Bà Rén (xã Xuân Phú), chợ Nồi Rang (xã Duy Nghĩa), chợ Quận (xã Nam Phước), chợ Trà Kiệu (xã Duy Xuyên)… Bà Lê Thị Trường có hơn 50 năm gắn bó với nghề chằm nón, là một trong những người có thâm niên lâu đời ở làng Văn Quật chia sẻ: "Mặc dù hiện nay nghề cho thu nhập không cao nhưng cũng đủ giúp thêm trang trải chi tiêu trong gia đình. Và sắp đến bà cũng không làm nữa vì tuổi cao, con cháu không ai theo nghề, nghĩ cũng tiếc. Thôi thì, làm được chừng nào thì làm chứ biết sao giờ…".

Nghề chằm nón lá - cái nghề được trao truyền và bền bỉ qua thời gian nhưng hiện nay dần trầm lắng. Dẫu vậy, với tình yêu nghề, ngày ngày, các bà, các chị ở làng Văn Quật vẫn chăm chút làm ra từng chiếc nón lá - một trong những sản phẩm đặc trưng của vùng quê này. Ý định rời nghề, bỏ nghề khi không khòn ngồi lâu được, khi đôi mắt không còn tinh tường để luồn kim khâu nón. Mong muốn nghề được trao truyền, không để mai một dần những giá trị truyền thống của làng Văn Quật còn là một câu hỏi tâm tư, sâu lắng và tha thiết với nghề chằm nón lá...

HỒ THU

Nguồn CAĐN: https://cadn.com.vn/chiec-non-la-lang-van-quat-post361118.html