Vời vợi Cha Khót

Những căn nhà dựng tạm chờ tái định cư của người dân Cha Khót.

Từ trung tâm xã Na Mèo vào khu Cha Khót khoảng 10km. Con đường men theo sườn núi, đi giữa những cánh rừng thăm thẳm. Những ngày mưa, đường vào bản thêm trơn trượt, nhọc nhằn. Theo Trưởng bản Lữ Văn Lập, bản Xộp Huối hiện được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 bản: Cha Khót, Na Pọng và Xộp Huối trước đây. Khu Cha Khót nằm sâu giữa những ngọn núi, là nơi sinh sống của 55 hộ dân.

Tôi đến đây khi trời vừa tạnh. Trên sườn đồi phía khu dân cư, những vết nứt chạy dài, có đoạn rộng tới 50 - 70cm, một số vị trí sạt trượt, sụt sâu 1 - 2m. Đứng từ trên cao nhìn xuống, những mái nhà nằm dưới chân núi bỗng trở nên nhỏ bé. Phía dưới là nơi người dân từng sống qua bao năm tháng. Nhưng giờ đây, với nhiều gia đình, căn nhà thân thuộc ấy không còn là nơi có thể yên tâm ở lại. Ông Hà Văn Liệu là một trong những hộ bị ảnh hưởng trực tiếp. Bao năm làm lụng, gia đình ông mới dựng được ngôi nhà kiên cố. Nhưng khi những vết nứt xuất hiện ngay gần nhà, ông phải đến ở cùng bố mẹ. “Thấy không an toàn nên gia đình tôi di chuyển tài sản về ở với bố mẹ. Về lâu dài rất mong Nhà nước quan tâm cho gia đình tôi và các hộ trong bản về nơi ở mới để ổn định cuộc sống”, ông Liệu nói.

Căn nhà vẫn còn đó, nhưng những đêm ngủ ở nhà đã trở nên ít dần. Sau khi được sơ tán khỏi khu vực nguy hiểm, khi thời tiết thuận lợi, một số hộ trở về nhà vào ban ngày để trông coi tài sản, thu xếp công việc. Đêm xuống, họ lại đến nhà anh em, họ hàng hoặc ra lán. Những căn lán tạm được dựng lên trong những ngày khẩn cấp cũng vẫn còn đó. Từ chỗ là nơi tránh trú khi nguy hiểm, giờ đây trở thành nơi người dân sử dụng trong những ngày chờ bố trí tái định cư. Không ai muốn rời căn nhà mình đã chắt chiu dựng lên. Nhưng trước nguy cơ sạt lở, đây là cách cực chẳng đã để bảo đảm an toàn. “Bà con mong khu tái định cư sớm hoàn thiện để ổn định cuộc sống”, trưởng bản Lữ Văn Lập nói. Câu nói ngắn, nhưng chứa đựng điều người dân Cha Khót đang chờ đợi.

Cha Khót vốn đã là vùng đất khó. Người dân chủ yếu dựa vào rừng, làm nan, nứa, vầu, chăn nuôi và nhận khoán bảo vệ rừng. Cả khu chỉ có khoảng 10,08ha lúa nước, sản xuất 2 vụ/năm. Phần lớn sinh kế vẫn gắn với những cánh rừng bao quanh bản. Những năm trước, cuộc sống nơi đây gần như tự cung, tự cấp. Lúa nương, sắn, măng rừng và những sản vật từ núi rừng là nguồn sống chính. Điện, đường giao thông, trường học, nước sinh hoạt từng là những điều rất xa.

Rồi cuộc sống từng bước đổi thay. Điện lưới quốc gia về bản. Đường giao thông được đầu tư. Nhà văn hóa, công trình nước sinh hoạt được xây dựng. Người dân được hỗ trợ sinh kế, con giống, vốn vay; được hướng dẫn kỹ thuật sản xuất, chăn nuôi, bảo vệ rừng. Những căn nhà kiên cố cũng dần mọc lên giữa núi rừng. Người dân bắt đầu gây dựng cuộc sống ổn định hơn trên mảnh đất đã gắn bó qua nhiều thế hệ.

Cho đến cuối tháng 9/2024, khi bão số 4 gây mưa lớn, quả đồi phía trên khu dân cư, trường học và nhà văn hóa Cha Khót xảy ra sạt lở nghiêm trọng, làm hư hỏng, biến dạng 12 nhà dân. Trên đồi xuất hiện những vết nứt kéo dài khoảng 300m. Có nơi vết nứt rộng 50 - 70cm, nhiều vị trí sạt trượt với chiều sâu khoảng 1 - 2m. Nguy cơ sạt lở đe dọa trực tiếp đến các hộ dân. Chính quyền địa phương đã huy động các lực lượng, cùng bộ đội biên phòng, công an tổ chức sơ tán người dân, dựng lán tạm, chuẩn bị điện, nước, lương thực, thực phẩm và những điều kiện thiết yếu phục vụ tránh trú.

Những căn nhà đóng cửa vì nguy cơ sạt lở.

Đầu tháng 10/2024, Chủ tịch UBND tỉnh công bố tình huống khẩn cấp về sạt lở đồi đất tại khu vực này, yêu cầu các sở, ngành và địa phương triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn cho người dân, tài sản. Từ đó, mong mỏi về một nơi ở mới ngày càng trở nên thường trực với người dân Cha Khót. Mong mỏi ấy giờ đã có thêm một điểm tựa khi khu tái định cư cho người dân Cha Khót đang được triển khai hạ tầng mặt bằng. Dự án có tổng mức đầu tư 47 tỷ đồng, bố trí cho 55 hộ, trên diện tích hơn 4,7ha. Mục tiêu là trong năm 2026 hoàn thành việc bố trí đất tái định cư cho người dân. Từ trên khu đất đang được san nền, có thể hình dung một khu dân cư mới sẽ dần hiện lên giữa núi rừng. Với những người đang phải sống trong nhà tạm, lán tạm, đó là nơi họ chờ để dựng lại căn nhà, sắp xếp lại cuộc sống và có một chỗ ở mà mỗi đêm không còn phải thấp thỏm nhìn lên sườn núi.

Rời Cha Khót cũng là lúc trời đã nhá nhem. Dưới chân đồi, những mái nhà cũ xám bạc, thấp thoáng. Trên khu đất tái định cư, mặt bằng mới đang từng bước hình thành. Con đường đến nơi ở mới vẫn còn một quãng thời gian phải chờ. Nhưng với người dân Cha Khót, mỗi mét đất được san gạt hôm nay đã mang theo một niềm hy vọng lớn - ngày không còn phải ngủ nhờ, không còn thấp thỏm nhìn lên sườn núi và có thể yên tâm dựng lại mái nhà của mình.

Cha Khót vẫn vời vợi giữa núi rừng. Nhưng ở nơi ấy, một cuộc sống mới đang được chờ đợi.