Ươm mầm công dân số từ giáo dục STEM

Vận dụng bài học vào thực tiễn

Giáo dục STEM/STEAM là phương pháp dạy học tích hợp theo hướng liên môn, kết hợp kiến thức từ các lĩnh vực: Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Nghệ thuật và Toán học. Hiện nay, Bắc Ninh đang là một trong những cực tăng trưởng công nghiệp năng động nhất cả nước. Cùng với hệ thống các khu công nghiệp quy mô lớn thu hút nhiều tập đoàn đa quốc gia, Bắc Ninh trở thành trung tâm sản xuất điện tử, công nghiệp hỗ trợ và chế biến, chế tạo của vùng đồng bằng sông Hồng. Bởi vậy, tỉnh đang đứng trước yêu cầu ngày càng lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao.

Dạy học theo phương pháp giáo dục STEM/STEAM tại Trường Tiểu học Vệ An (phường Kinh Bắc).

Trước thực tế đó, ngành Giáo dục Bắc Ninh xác định trang bị kiến thức, kỹ năng công nghệ và tư duy sáng tạo cho học sinh là một trong những giải pháp quan trọng, góp phần tạo nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số. Ông Bạch Đăng Khoa, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết: “Giáo dục STEM/STEAM có vai trò quan trọng trong việc hình thành sớm cho học sinh tư duy khoa học, năng lực công nghệ, kỹ năng sáng tạo vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống. Qua đó góp phần thực hiện hiệu quả chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, thúc đẩy chuyển đổi số và chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới”.

Hiện nay, ngành Giáo dục Bắc Ninh đã triển khai giáo dục STEM/STEAM đồng bộ, liên thông từ bậc mầm non đến trung học cơ sở. Cô Nguyễn Thị Huệ, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Ngô Sĩ Liên (phường Bắc Giang) chia sẻ: “Những năm học gần đây, nhà trường đẩy mạnh hoạt động giáo dục STEM/STEAM dưới hình thức: Bài học STEM trong quá trình dạy các môn học; hoạt động trải nghiệm STEM theo câu lạc bộ hoặc trải nghiệm thực tế và hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật dành cho học sinh có năng lực, sở thích dưới sự hướng dẫn của giáo viên”.

Bài học STEM đã tạo hứng thú cho học sinh sôi nổi tham gia thực hành, trải nghiệm, hình thành ý tưởng sáng tạo, triển khai thực hiện đề tài. Bởi vậy, nhà trường có nhiều học sinh tự tin tham gia các sân chơi trí tuệ. Như em Nguyễn Hoàng Gia Thảo, học sinh lớp 4 vừa đoạt Huy chương Bạc tại cuộc thi Robot thế giới được tổ chức tại Trung Quốc vào tháng 8/2026.

Giáo dục STEM/STEAM đã mang đến những thay đổi rõ rệt trong nhà trường. Học sinh hứng thú với bài học, chủ động tương tác, nêu câu hỏi, tích cực thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, giúp các em củng cố kiến thức, hình thành kỹ năng, phát triển phẩm chất, năng lực. Giáo viên cũng thay đổi vai trò từ người truyền thụ tri thức sang người tổ chức, hướng dẫn, đồng hành với học trò. Các nền tảng số, kho học liệu điện tử, phần mềm hỗ trợ giảng dạy, học tập trực tuyến và các công cụ công nghệ mới được đưa vào sử dụng, tạo thêm không gian để học sinh chủ động tìm kiếm kiến thức, rèn luyện kỹ năng, phát triển khả năng tự học, sớm hình thành tư duy công nghệ.

Từ kỹ năng số đến nguồn nhân lực số

Từ thực tiễn bài học, nhiều mô hình, sản phẩm STEM/STEAM của học sinh Bắc Ninh đoạt giải thưởng cao trong các cuộc thi khoa học kỹ thuật, sáng tạo robot cấp tỉnh, quốc gia và quốc tế. Mới đây, Nguyễn Nhật Thiên, học sinh Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Phúc Sơn I (xã Đại Sơn) giành Huy chương Vàng tại cuộc thi Robotics Quốc tế; đôi bạn Trường Trung học phổ thông Chuyên Bắc Giang cũng vừa đoạt Huy chương Vàng tại cuộc thi World Robot Contest Finals 2026.

Các sân chơi về khoa học, kỹ thuật, tự động hóa đang mở rộng môi trường để học sinh, sinh viên vận dụng kiến thức vào thực tế, khám phá và làm quen với công nghệ. Đây cũng là nền tảng để Bắc Ninh từng bước hình thành thế hệ công dân số, chuẩn bị nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Bởi vậy, giáo dục STEM/STEAM được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để tỉnh phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số và các ngành công nghiệp công nghệ cao.

Tỉnh đặt mục tiêu phát triển giáo dục STEM/STEAM nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, phát triển cho học sinh các năng lực cốt lõi của công dân thế kỷ XXI, hình thành thế hệ công dân số làm chủ công nghệ, có tư duy lập trình, khả năng thích ứng nhanh. Trong đó chú trọng xây dựng hệ sinh thái giáo dục STEM/STEAM đồng bộ, hiện đại và bền vững, kết nối giữa nhà trường ở địa phương - doanh nghiệp - đại học - trung tâm nghiên cứu.

Toàn tỉnh phấn đấu mỗi cơ sở giáo dục có ít nhất 1 phòng học STEM/STEAM được trang bị các thiết bị cơ bản, phù hợp với cấp học, bảo đảm phục vụ hiệu quả hoạt động dạy học và trải nghiệm của học sinh. Mới đây, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam đầu tư 4 phòng thực hành giáo dục STEM cho một số trường học trên địa bàn tỉnh với hệ thống hiện đại, đồng bộ.

Thời gian tới, ngành Giáo dục Bắc Ninh tập trung nâng cao nhận thức về vai trò của giáo dục STEM/STEAM; tăng cường nâng cấp cơ sở vật chất, trang bị đồ dùng thiết bị và học liệu phục vụ, đào tạo, tập huấn và bồi dưỡng giáo viên phù hợp với yêu cầu triển khai giáo dục STEM/STEAM. Đồng thời linh hoạt tổ chức hoạt động giáo dục STEM/STEAM thông qua bài học tích hợp liên môn, dự án, trải nghiệm thực hành và câu lạc bộ STEM/STEAM. Cung cấp thông tin về các ngành nghề STEM tiềm năng, cơ hội việc làm và yêu cầu kỹ năng, giúp học sinh có định hướng nghề nghiệp rõ ràng hơn.