Sách độc thành 'mỏ vàng' mới

Những cuốn sách hiếm trong kho của nhà buôn sách quý hiếm Peter Harrington. Ảnh: Peter Harrington.

Sách hiếm đang trở lại tâm điểm của thị trường đồ sưu tầm. Trong năm qua, nhiều bản in đầu tiên, văn kiện có tính lịch sử và bản thảo thời Trung cổ đã được bán với mức giá kỷ lục.

Tháng 7, nhà đấu giá Christie’s đã hoàn tất thương vụ bán một trong những văn bản sớm nhất kể lại truyền thuyết về Vua Arthur và hành trình tìm kiếm Chén Thánh với giá gần 2,25 triệu bảng Anh.

Cùng lúc, các nhà buôn sách cổ và cộng đồng yêu sách ngày càng xuất hiện nhiều trên mạng xã hội. Những người nổi tiếng như Oprah Winfrey, Bill Gates, Sarah Michelle Gellar và Whoopi Goldberg cũng tham gia thú chơi này.

Xu hướng mới thời kỹ thuật số

Xu hướng này diễn ra trong bối cảnh thế hệ nhà sưu tầm mới đang tìm kiếm những vật phẩm có giá trị văn hóa, lịch sử và gắn bó với cá nhân.

“Càng nhiều khía cạnh trong cuộc sống được số hóa, sách vật lý càng được coi trọng như những vật thể có giá trị riêng. Mọi người bị thu hút bởi những thứ hữu hình, chân thực và có khả năng tồn tại lâu dài”, Pom Harrington, chủ sở hữu thế hệ thứ 2 của nhà buôn sách hiếm Peter Harrington, nói với SCMP.

Thú sưu tầm sách hiếm không phải xu hướng mới. Hoạt động này có thể đã xuất hiện từ thế kỷ 15, khi hoàng gia, học giả và giới quý tộc bắt đầu tích lũy các tác phẩm kinh điển cùng những bản thảo có tranh minh họa.

Ngày nay, các cơ sở giáo dục có tiềm lực tài chính là những nhóm khách hàng chính của thị trường sách hiếm. Họ tìm mua những đầu sách danh tiếng để xây dựng các bộ sưu tập có giá trị. Tuy nhiên, thị trường đang dần thay đổi khi ngày càng có nhiều nhà sưu tầm thế hệ mới tham gia.

“Điều đặc biệt đáng chú ý là số lượng nhà sưu tầm trẻ tham gia thị trường. 10 năm trước, sách hiếm thường gắn với những nhà sưu tầm lớn tuổi, đã có vị thế. Hiện nay, chúng tôi chứng kiến những người ở độ tuổi 20 và 30, những người lớn lên trong thế giới kỹ thuật số, khám phá sức hấp dẫn của việc sở hữu một vật thể hữu hình mang trong mình lịch sử, sự thủ công và tính lâu bền”, Harrington cho biết.

Các cuốn sách hiếm đang trở thành vật phẩm được chú ý của giới đầu tư. Trong ảnh là bản sao cuốn "Bộ ria mép của Dali" có dòng chữ viết tay của tác giả, bộ ba tiểu thuyết Chúa Nhẫn và tiểu thuyết "Ông già và biển cả" của Ernest Hemingway. Ảnh: Potter & Potter Auctions và Whitmore Rare Books.

Theo truyền thống, bản in đầu tiên, tức lần xuất bản thương mại đầu tiên của một đầu sách, thường được săn tìm nhiều nhất. Giá trị của sách phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó tình trạng bảo quản đặc biệt quan trọng. Hai bản sao của cùng đợt in đầu tiên có thể có giá trị chênh lệch lớn nếu tình trạng bảo quản khác nhau.

“Tình trạng và chất lượng có thể khác nhau. Nếu một trang nào đó trong cuốn sách có vấn đề, hoặc cuốn sách từng được phục chế, điều đó sẽ ảnh hưởng đến giá”, Lorence Johnston, nhà sáng lập nhà buôn sách hiếm Lok Man Rare Books tại Hong Kong, nói.

Cách đóng sách cũng có thể tạo ra khác biệt, bởi đây được xem là một nghề thủ công riêng. Với những cuốn sách hiện đại, thường là các ấn phẩm từ thập niên 1920 và 1930 trở đi, giá trị lại thường nằm ở lớp bìa áo bên ngoài.

Nguồn gốc của cuốn sách cũng đóng vai trò quan trọng. Một cuốn sách từng thuộc sở hữu, được đề tặng hoặc được tặng cho nhân vật lịch sử quan trọng có thể trở thành hiện vật độc nhất. Chữ ký hoặc lời đề tặng của tác giả, cũng như tác phẩm nghệ thuật gốc đi kèm, có thể tiếp tục làm tăng giá trị.

“Hiện chúng tôi có cuốn sách từng được Salvador Dalí tặng cho người bạn Jack Warner, đồng sáng lập hãng phim Warner Bros. Dalí cũng vẽ một hình nhỏ trong phần đề tặng. Chính tác phẩm gốc đó khiến cuốn sách trở nên hấp dẫn”, Dan Whitmore, chủ nhà buôn sách hiếm Whitmore Rare Books tại California, nói.

Khi sách gắn với ký ức cá nhân

Những tác phẩm kinh điển và đầu sách mang tính biểu tượng vẫn được săn đón, nhưng một số nhóm chủ đề khác cũng đang thu hút sự quan tâm.

Whitmore nhận thấy nhu cầu đối với sách khoa học viễn tưởng và giả tưởng đang tăng lên, trong khi Johnston cho biết những chủ đề như rượu vang, ẩm thực, cà phê, tài chính và kinh tế cũng được quan tâm.

“Những lĩnh vực mạnh nhất thường là những cuốn sách tiếp tục có sức ảnh hưởng về mặt văn hóa. Các bản in đầu tiên của văn học hiện đại vẫn cực kỳ phổ biến, đặc biệt là những tác phẩm đã định hình một thế hệ độc giả”, Harrington nói.

Một bản in lần đầu của cuốn Harry Potter tại Peter Harrington. Ảnh: Peter Harrington.

Theo ông, sự quan tâm đối với “Frankenstein” đã tăng mạnh trong năm nay trước khi bộ phim mới được phát hành. Với sách khoa học viễn tưởng, mức độ quan tâm cũng tăng lên sau mỗi bộ phim bom tấn ra mắt.

Những nhà sưu tầm thuộc thế hệ mới cũng thường tìm đến sách hiếm vì những mối liên hệ cảm xúc và giá trị riêng. Thay vì chỉ quan tâm đến giá trị của cuốn sách, khách hàng ngày nay có xu hướng tìm những đầu sách gắn với kỷ niệm, dấu mốc trong cuộc đời hoặc có ý nghĩa đặc biệt với bản thân để làm quà tặng.

“Rất khó để xác định xu hướng thị trường cụ thể, bởi khách hàng đang tìm kiếm những cuốn sách quan trọng đối với họ. Chẳng hạn, đó có thể là cuốn sách truyền cảm hứng để họ phấn đấu trở thành thẩm phán, hoặc một tác phẩm mà mẹ họ thường đọc cho họ nghe khi còn nhỏ. Quan trọng hơn cả là sự kết nối về mặt cảm xúc”, Johnston nói.

Người muốn bắt đầu sưu tầm có thể tìm sách từ các bộ sưu tập tư nhân, hội chợ sách và phiên đấu giá. Tuy nhiên, thị trường cũng tồn tại sách giả, vì vậy việc tìm nhà buôn đáng tin cậy là yếu tố quan trọng trước khi bỏ ra khoản tiền lớn.

“Các nhà sưu tầm được hưởng lợi từ sự tư vấn và từ việc xây dựng mối quan hệ lâu dài với một người hiểu sở thích cũng như mục tiêu sưu tầm của họ. Quan trọng nhất, các nhà buôn đưa ra sự bảo đảm đối với những gì bạn mua”, Harrington nói.

“Nhà sưu tầm sẽ có lợi thế nếu xây dựng được mối quan hệ lâu dài và nhận được sự hỗ trợ từ những người hiểu rõ sở thích và mục tiêu sưu tầm của mình. Quan trọng nhất, các nhà buôn có thể đứng ra bảo đảm cho khách hàng”, Harrington nói.

Tương tự nghệ thuật, rượu vang hay đồng hồ, sách hiếm không chỉ được sưu tầm để thưởng thức. Một số người còn xem đây là loại tài sản có khả năng sinh lời. Theo SCMP, thị trường trong quá khứ chủ yếu tăng trưởng ổn định thay vì mang tính đầu cơ, dù đôi khi có những cuốn sách tăng giá rất mạnh.

“Có những cuốn sách là một trường hợp đặc biệt. Giá trị của nó đã tăng vọt từ thời điểm được xuất bản cho đến ngày nay”, Whitmore nói.