Người phụ nữ Cơ Tu kiên cường

 Hào hứng kể chuyện bản làng Cơ Tu cho du khách đến thăm.

Từ bục giảng đến căn nhà sàn đón khách

Nắng xuyên qua những bụi tre vàng, đổ bóng xuống dòng suối róc rách bên chân nhà sàn. Gió mang theo tiếng chim rừng ríu rít hòa trong mùi hương củi lửa, mùi cơm lam vừa chín tới, đánh thức một ngày mới bình yên nơi bản nhỏ.

Chị Trương Thị Phương Thủy lúi húi bên bếp lửa chuẩn bị bữa sáng cho khách. Phía sau dáng vẻ nhanh nhẹn ấy là gần 10 năm chị sống cùng căn bệnh suy thận giai đoạn cuối. Khi nắng đã lên cao, chị Thủy vẫn mặc chiếc áo thổ cẩm dài tay. “Không phải vì mình sợ nắng đâu”, chị cười rồi kéo nhẹ ống tay áo lên. Trên cánh tay là những vết kim chằng chịt nổi thành từng cục to cứng, đó là dấu tích của hàng trăm lần chạy thận.

Trước khi bị bệnh, chị Thủy là giáo viên dạy tiếng Anh bậc tiểu học. Ngoài giờ lên lớp, chị còn tranh thủ chăn nuôi, trồng trọt để có thêm thu nhập. Lúc thấy cơ thể thường xuyên mệt mỏi, chị cứ nghĩ do mình làm việc quá sức, cho đến khi bàng hoàng nghe bác sĩ thông báo chị bị suy thận giai đoạn cuối. “Khi biết bản thân bị bệnh nặng, mình chỉ muốn chết. Mình sợ chữa bệnh rồi gia đình lâm cảnh nợ nần”, chị nhớ lại. Nhưng nghĩ đến hai đứa con đang tuổi ăn tuổi học, chị tự nhủ phải cố gắng, không thể bỏ cuộc. Từ đó, những chuyến xe nối dài từ bản Dỗi xuống bệnh viện trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống của chị. Bốn năm trước, khi không còn đủ sức khỏe để tiếp tục đứng lớp, chị Thủy xin nghỉ theo chế độ mất sức và tập trung vào phát triển du lịch cộng đồng.

Chị kể, nghề giáo từng là ước mơ của chị. Ngay từ hồi còn bé, cô gái Cơ Tu đã được mẹ vun đắp bằng niềm tin rằng, chỉ có học hành mới mở ra một cuộc đời khác. Sau này, chị cũng luôn động viên các con chăm chỉ học hành. Con gái chị giờ đã tốt nghiệp Đại học Ngoại ngữ, còn con trai tốt nghiệp Đại học Nông Lâm.

Yêu nghề giáo, nhưng chị Thủy còn có đam mê làm du lịch. Từ năm 2014, khi bản Dỗi chưa có nhiều người làm du lịch như bây giờ, chị Thủy là người liên kết với các công ty du lịch lữ hành, nấu nướng những món ăn truyền thống Cơ Tu phục vụ du khách về bản tham quan.

Cuối tuần, căn bếp nhỏ của gia đình chị lúc ấy luôn rộn ràng, tấp nập. Người dân mang nông sản đến cung cấp cho bếp, bán cho du khách; người đến bếp phụ việc nấu nướng, đón khách. Du khách đến bản tham quan, tắm suối, leo núi rồi trở về bản thưởng thức cơm lam, gà nướng và nhiều món ăn mang hương vị của người Cơ Tu. Bà con nhờ vậy có thêm việc làm, nông sản trong bản cũng có thêm đầu ra.

Khi Nhà nước triển khai chương trình hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng vào năm 2019, chị Thủy mạnh dạn đăng ký làm homestay. Từ căn nhà nhỏ của gia đình, homestay Tre Vàng từng bước được sửa sang, trở thành điểm lưu trú đón khách giữa không gian xanh mát của bản Dỗi.

Chị Thủy cho biết, khách trong nước thường tìm về bản vào mùa hè, mùa mưa lại có nhiều du khách nước ngoài đến trải nghiệm. Niềm vui của chị là ngày càng nhiều người trong bản có thêm việc làm từ du lịch. “Làm du lịch không phải để một người phát triển, mà để cả cộng đồng cùng phát triển. Khách đông thì nhà mình có thêm thu nhập, bà con bán được nhiều nông sản hơn. Đàn ông trong bản có thêm công việc dẫn đường, đưa khách đi khám phá núi rừng”, chị bộc bạch.

Giữ hương vị của bản làng

Vừa làm du lịch, chị Thủy còn tìm cách đưa những sản vật của bản làng thành sản phẩm hàng hóa có thương hiệu. Rượu nếp than Ka Zan là một trong những sản phẩm chị dành nhiều tâm huyết, được công nhận OCOP 3 sao năm 2024.

Những hạt nếp cẩm được gieo trồng trên những cánh đồng dưới chân núi bản Dỗi, sau khi được ủ men lá thảo mộc truyền thống của người Cơ Tu đã tạo nên hương vị rượu đặc trưng riêng của vùng cao Nam Đông (cũ).

Khi Hợp tác xã Du lịch cộng đồng bản Dỗi tổ chức các lớp truyền nghề, chị Thủy đã trực tiếp đứng lớp hướng dẫn nhiều thành viên cách nấu rượu. Sau các khóa học, nhiều người đã làm ra sản phẩm bài bản để bán, tăng thêm nguồn thu nhập trang trải cuộc sống.

Trong những lễ hội ẩm thực vùng cao, các dịp chợ phiên hay ngày hội văn hóa, dễ dàng bắt gặp dáng chị Thủy tất bật bên những món ăn hay những sản vật của người Cơ Tu để giới thiệu đến du khách. Với chị Thủy, làm du lịch ngoài sinh kế, còn là cách chị giới thiệu văn hóa của dân tộc mình đến với bạn bè muôn nơi.

Chị Hồ Thị Hồng Ngọc, Giám đốc Hợp tác xã Du lịch cộng đồng bản Dỗi cho biết, điều khiến mọi người khâm phục ở chị Thủy là dù bệnh tật nhưng chị vẫn luôn giữ được sự say mê với công việc và tinh thần không ngại khó. “Chị khiến chúng tôi tin rằng, cuộc sống này dù khó khăn đến đâu cũng có cách để vượt qua, nếu mình không bỏ cuộc”, chị Ngọc nói.