Nghề làm gạch bên dòng Cổ Chiên

Bên dòng Cổ Chiên, những ống khói cao vút, những bức tường gạch ám màu thời gian vẫn còn đó như chỉ dấu của một vùng đất từng sống cùng đất và lửa. Đã có một thời, dọc những tuyến sông ở Mang Thít (Vĩnh Long), lò gạch nối tiếp lò gạch. Ghe chở đất, chở củi cập bến; người tạo hình từng viên gạch, người canh lửa, người chất từng thiên gạch lên xe tải...

Khi cửa lò mở, những viên gạch đỏ au được đưa ra, xếp thành từng chồng dưới nắng. Nhịp sống ấy từng nuôi lớn bao gia đình.

Người thợ làm gạch nung tại Mang Thít (Vĩnh Long). Ảnh: TÍN HUY

Nghề làm gạch nung đã đi qua nhiều thế hệ. Đến hôm nay, cái nghề cha truyền con nối này tiếp tục truyền dạy cho lớp trẻ những kinh nghiệp quý báu của nghề, từ cách chọn đất, xử lý nguyên liệu, tạo hình, phơi, xếp lò và canh lửa. Nhưng lửa nghề không còn rực như trước.

Sự thay đổi của thị trường, công nghệ, yêu cầu về môi trường và nguồn nguyên liệu khiến nghề làm gạch nung truyền thống Mang Thít đứng trước nhiều sức ép. Vật liệu xây dựng mới ngày càng đa dạng, những lò gạch thủ công dần ít đi. Sự đổi thay ấy để lại khoảng lặng trên những bến sông từng tấp nập.

Giữ nghề, vì thế, không chỉ là cố giữ cho chiếc lò tiếp tục đỏ lửa bằng cách làm cũ. Quan trọng hơn là giữ được tri thức của người thợ. Một người thợ lớn tuổi có thể không còn đủ sức thức trắng đêm bên lò, nhưng những gì họ biết về nghề vẫn có thể truyền lại. Nếu được ghi chép, giới thiệu, truyền dạy, vốn nghề ấy sẽ không mất đi cùng tuổi tác của người làm nghề.

Giữ nghề cũng là tìm cách để những sản phẩm từ đất bước vào đời sống hôm nay phong phú hơn. Một chiếc chậu gốm hay vật dụng thủ công có thể không lớn, nhưng lại mang theo câu chuyện về nơi nó được làm ra. Đó là giá trị mà sản phẩm công nghiệp hàng loạt khó thay thế: dấu vết bàn tay người thợ, ký ức của vùng đất và bản sắc làng nghề. Mang Thít bây giờ đã khác.

Đường sá mở rộng, nhà cửa khang trang, nhịp sống nhanh hơn. Nhưng bên dòng Cổ Chiên, những mái lò gạch cũ vẫn hiện diện như một phần của cảnh quan và ký ức.

Với những người từng gắn đời mình bên lò, ký ức ấy rất cụ thể. Đó là tiếng lửa reo, những đêm thức canh mẻ nung, bàn tay chai sần vì đất, niềm vui khi một mẻ gạch ra lò đẹp. Sau cùng, thứ họ nhớ không chỉ là công việc. Họ nhớ tuổi trẻ, gia đình, những năm tháng quê nhà nhộn nhịp theo từng chuyến ghe lên xuống.

Giữ nghề không có nghĩa là níu kéo quá khứ, mà là tìm một hướng đi phù hợp để những ký ức, bản sắc của vùng đất có thể tiếp tục hiện diện trong những hình hài mới giữa đời sống hôm nay.