Gian nan phòng, chống bệnh dại

93% chó, mèo nuôi thả rông

Chó, mèo là vật nuôi quen thuộc trong nhiều gia đình, từ thành thị đến nông thôn. Tuy nhiên, tình trạng nuôi thả rông, không khai báo với chính quyền, không tiêm phòng vắc xin dại, không xích giữ hoặc đeo rọ mõm khi đưa ra nơi công cộng vẫn còn phổ biến, tiềm ẩn nguy cơ lây truyền bệnh dại sang người.

Chỉ trong tháng 9-2026, khu vực phía Tây tỉnh Gia Lai ghi nhận 2 trường hợp trẻ em tại làng Đoàn Kết Ó-Kly (xã Ia Tôr) và thôn Ia Kênh (xã Gào) tử vong do bệnh dại. Trước đó, tại một số địa phương như Đak Đoa, Ya Hội cũng ghi nhận trường hợp tử vong nghi liên quan đến bệnh dại.

Nuôi chó thả rông là một trong những khó khăn hiện nay trong quản lý dịch bệnh. Ảnh: N.D

Ông Võ Văn Tấn - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công phường Pleiku cho biết, sau khi xảy ra trường hợp tại thôn Ia Kênh, đơn vị đã phối hợp với chính quyền địa phương khẩn trương rà soát đàn chó, mèo, tổ chức tiêu độc khử trùng và vận động người dân đưa vật nuôi đi tiêm phòng.

Qua thống kê, xã Gào có khoảng 2.400 con chó, mèo; riêng thôn Ia Kênh khoảng 356 con. Sau đó, đàn chó, mèo tại khu vực này được tổ chức tiêm phòng vắc xin dại.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có khoảng 351.634 con chó, mèo của 242.063 hộ nuôi. Từ đầu năm đến nay đã ghi nhận một số trường hợp tử vong do bệnh dại.

Đáng lưu ý, khoảng 93% chó, mèo được nuôi theo hình thức thả rông. Trong khi đó, việc đăng ký, kê khai, quản lý đàn vật nuôi tại nhiều địa phương còn khó khăn; tình trạng chó thả rông, không đeo rọ mõm, không được xích giữ khi ra đường vẫn khá phổ biến.

Chó thả rông trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Ảnh: N.D

Không chỉ khó quản lý vật nuôi, nhận thức của một bộ phận người dân về mức độ nguy hiểm của bệnh dại còn hạn chế. Sau khi bị chó, mèo cắn hoặc cào, một số người vẫn chủ quan, không đến cơ sở y tế để được tư vấn, tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại kịp thời.

Tiêm phòng tăng nhưng vẫn chưa đủ tạo miễn dịch

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn 2022-2025, công tác thống kê, quản lý đàn chó, mèo được duy trì tại 101 xã, phường. Trong tổng số 1.576 thôn, làng, tổ dân phố, hiện có 538 địa bàn lập sổ quản lý đàn chó nuôi.

Tỷ lệ tiêm phòng vắc xin dại đã tăng qua từng năm. Nếu năm 2022 chỉ đạt khoảng 5,5% thì đến cuối năm 2025 đã tăng lên 41,3%; 9 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 31,1%. Tuy nhiên, mức này vẫn chưa đáp ứng yêu cầu tạo miễn dịch bảo hộ cho quần thể vật nuôi.

Công tác giám sát, điều tra, xử lý các trường hợp nghi mắc bệnh dại trên người và động vật được các ngành duy trì thường xuyên. Tuy nhiên, việc tiếp cận động vật nghi mắc bệnh để lấy mẫu xét nghiệm vẫn gặp khó khăn do một số hộ nuôi chưa hợp tác, thậm chí che giấu tình trạng bệnh vì lo vật nuôi bị tiêu hủy.

Người dân đưa thú cưng đến các cơ sở thú y tiêm phòng, chăm sóc sức khỏe. Ảnh: N.D

Sau khi hợp nhất, địa bàn tỉnh rộng, dân cư phân bố không đồng đều, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đây cũng là trở ngại lớn đối với công tác thống kê đàn vật nuôi, tổ chức tiêm phòng và xử lý các ổ dịch.

Trên cơ sở các chương trình phòng, chống bệnh dại đã triển khai trước đây, Chi cục Chăn nuôi và Thú y cùng các địa phương đang từng bước tăng cường quản lý đàn chó, mèo, tổ chức tiêm phòng và chuẩn bị các điều kiện xây dựng vùng an toàn dịch bệnh. Tuy vậy, yêu cầu về quản lý đàn chó, mèo và tỷ lệ tiêm phòng hiện vẫn chưa đáp ứng đầy đủ.

Trước thực tế đó, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 3696/QĐ-UBND ngày 22-8-2026 về Kế hoạch phòng, chống bệnh dại trên địa bàn tỉnh Gia Lai giai đoạn 2026-2030. Theo kế hoạch, đến năm 2030, tỉnh phấn đấu xây dựng 8 vùng an toàn dịch bệnh dại tại các phường Quy Nhơn, Pleiku, Diên Hồng, Quy Nhơn Nam, Bình Định, Bồng Sơn, An Khê và xã Nhơn Châu.

Ông Đoàn Ngọc Có - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, những năm gần đây, công tác phòng, chống bệnh dại đã được triển khai đồng bộ hơn từ tỉnh đến cơ sở. Việc quản lý đàn chó, mèo, tiêm phòng vắc xin, giám sát, lấy mẫu xét nghiệm và xử lý ổ dịch từng bước được nâng lên; sự phối hợp giữa ngành Nông nghiệp, Y tế và chính quyền địa phương cũng ngày càng chặt chẽ.

Tuy nhiên, khó khăn lớn hiện nay là tổng đàn chó, mèo của tỉnh rất lớn trong khi tỷ lệ nuôi thả rông cao; nhận thức của một bộ phận người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa còn hạn chế; mạng lưới cơ sở điều trị dự phòng bệnh dại trên người chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu.

Theo ông Có, thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục tăng cường thống kê, quản lý đàn chó, mèo; kiểm tra việc nuôi nhốt, xích giữ; tập trung tiêm phòng tại các khu vực có nguy cơ cao, vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những nơi từng xảy ra bệnh dại. Đồng thời, tăng cường giám sát, lấy mẫu xét nghiệm, đẩy mạnh tuyên truyền và củng cố hệ thống thú y cơ sở.

Để kiểm soát bệnh dại hiệu quả, bên cạnh nỗ lực của cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương, trách nhiệm của mỗi chủ vật nuôi vẫn là yếu tố quan trọng. Việc khai báo, quản lý, tiêm phòng đầy đủ cho chó, mèo và chủ động đến cơ sở y tế ngay sau khi bị động vật cắn, cào là biện pháp thiết thực để hạn chế những trường hợp đáng tiếc có thể xảy ra.