Vốn là ưu tiên số một

Cái khó này có thể dẫn chứng trong Báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư gửi Quốc hội cập nhật tiến độ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội. Theo đó, tính đến hết tháng 8.2022 chính sách hỗ trợ 2% lãi suất các khoản vay thông qua ngân hàng thương mại cho doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ gia đình mới chỉ thực hiện được vỏn vẹn 13,5 tỷ đồng. So với quy mô của gói khoảng 40.000 tỷ đồng, tỷ lệ hỗ trợ chỉ là khoảng 0,03%.

Lý do dẫn đến tình trạng này được cho là ở cả phía các ngân hàng thương mại và khách hàng. Về phía khách hàng, do chủ yếu là cơ sở sản xuất, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã nên không có tài sản hoặc tài sản có giá trị thấp dẫn đến khó tiếp cận gói hỗ trợ. Do tâm lý e ngại hồ sơ, thủ tục phải hoàn thiện để phục vụ thanh, kiểm tra sau này có thể ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh; do vướng mắc trong hạch toán lợi nhuận, chia cổ tức, khi thanh tra, kiểm toán yêu cầu phải thu hồi khiến doanh nghiệp khó cân đối để trả lại số tiền đã hỗ trợ.

Bên cạnh đó, còn có nguyên nhân khác là nhiều doanh nghiệp vay vốn kinh doanh đa ngành nghề nên khó bóc tách lĩnh vực được hỗ trợ lãi suất cũng như chứng từ chứng minh vốn vay được sử dụng cho lĩnh vực được hỗ trợ lãi suất. Là theo quy định, khách hàng phải có phương án về khả năng phục hồi nhưng hiện chưa có hướng dẫn cụ thể nên mỗi ngân hàng hướng dẫn một kiểu khiến khách hàng khó thực hiện, đồng thời có thể gây khó khăn cho công tác thanh, kiểm tra sau này.

Với các ngân hàng, do chỉ tiêu kinh doanh, lợi nhuận và không muốn phát sinh rủi ro nên tất yếu sẽ dồn vốn vào nhóm khách hàng an toàn, sinh lời tốt nhất. Hơn nữa, do các ngân hàng được cấp thêm tín dụng không nhiều trong khi ưu tiên của Chính phủ hiện nay là kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô nên sẽ khó đi theo hướng "bơm" nhiều tín dụng ra thị trường. Ở khía cạnh khác, theo một Ủy viên Ủy ban Kinh tế thì các ngân hàng không tha thiết lắm với chương trình hỗ trợ lãi suất 2% bởi e ngại thủ tục phiền hà, sợ "dính" vào hoạt động thanh, kiểm tra do liên quan tới sử dụng nguồn vốn từ ngân sách nhà nước.

Như vậy có thể thấy, những khó khăn trong triển khai gói hỗ trợ lãi suất 2% xuất phát từ việc xác định đối tượng được hỗ trợ; tiêu chí đánh giá khách hàng phải có khả năng, có phương án sản xuất kinh doanh, có khả năng phục hồi và cuối cùng là tâm lý e ngại từ phía ngân hàng và khách hàng vay. Để tháo gỡ, Ngân hàng Nhà nước đã đề nghị các bộ, ngành liên quan thống nhất giải quyết theo hướng khách hàng sẽ tự xác định ngành nghề kinh doanh và khẳng định thuộc đối tượng được hỗ trợ lãi suất. Về đánh giá khả năng phục hồi, ngân hàng cho vay sẽ đánh giá là chính và khẳng định khách hàng có khả năng phục hồi hay không để thuộc đối tượng hỗ trợ lãi suất.

Ngoài ra, Ngân hàng Nhà nước sẽ thành lập các đoàn khảo sát liên ngành để đánh giá, đôn đốc triển khai chính sách tại một số ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng thương mại tại các địa phương; tăng cường thông tin, đối thoại trực tiếp để nắm bắt nhu cầu thực tế hỗ trợ của doanh nghiệp, các khó khăn, vướng mắc trong quá trình tiếp cận chính sách để kịp thời xử lý, tháo gỡ.

Những khó khăn, vướng mắc trong triển khai chính sách hỗ trợ này đã rõ. Hướng giải quyết cũng đã có. Vấn đề còn lại là triển khai thực hiện để chính sách phát huy hiệu quả chứ không phải chỉ ban hành cho có.