Hiệu quả nhờ chuyển đổi

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng là một trong những giải pháp quan trọng để thực hiện cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, tạo điều kiện cho người dân tận dụng tối đa lợi thế về đất đai để phát triển kinh tế.

Chủ động chuyển đổi

Để thực hiện hiệu quả về công tác chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa, những năm qua, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ban, ngành, đoàn thể và các xã tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến các chủ trương, chính sách, các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa như: Nghị định số 112 ngày 11/9/2024 của Chính phủ quy định chi tiết về đất trồng lúa, Nghị định số 226 ngày 15/8/2025 của Chính phủ về một số điều của các nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Đất đai... Theo đó, công tác tuyên truyền được thực hiện dưới nhiều hình thức như: thông qua các hội nghị, cuộc họp, các lớp tập huấn đến công chức, viên chức và người dân trong tỉnh.

Cán bộ Phòng Kinh tế (bên trái) cùng người dân xã Xuân Dương tham quan mô hình trồng táo

Thực hiện chỉ đạo của tỉnh, hằng năm, Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) chủ trì, phối hợp với UBND các xã, phường rà soát hiện trạng sử dụng đất lúa, đặc biệt là diện tích kém hiệu quả, khó chủ động nước tưới hoặc có nhu cầu chuyển đổi theo thực tiễn sản xuất. Bên cạnh đó, hằng năm Sở NN&MT căn cứ đề xuất kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa của các xã để xây dựng dự thảo kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa trình UBND tỉnh phê duyệt.

Trên cơ sở kế hoạch chuyển đổi đã được ban hành, UBND các xã, phường đã chủ động triển khai thực hiện tuyên truyền, hướng dẫn người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Đơn cử, tại xã Chi Lăng, công tác chuyển đổi cơ cấu cây trồng được quan tâm thực hiện và mang lại hiệu quả.

Ông Hoàng Minh Dũng, Phó Trưởng Phòng Kinh tế xã Chi Lăng cho biết: Trong quá trình triển khai, chúng tôi xác định chuyển đổi cơ cấu cây trồng phải xuất phát từ điều kiện thực tế. Theo đó, phòng đã rà soát những diện tích sản xuất kém hiệu quả, nghiên cứu các loại cây trồng phù hợp để phát triển như: ớt, khoai tây, lạc, na, táo... và tham mưu xã định hướng, tuyên truyền người dân chuyển đổi diện tích đất canh tác kém hiệu quả sang sản xuất các loại cây trồng này. Bên cạnh đó, phòng cũng phối hợp với đơn vị chuyên môn hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ người dân chuyển đổi sản xuất. Qua đó, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên địa bàn từng bước được triển khai theo hướng có trọng tâm, phù hợp với điều kiện sản xuất và nhu cầu của người dân. Trong năm 2025, người dân trên địa bàn xã đã chuyển đổi 5 ha diện tích đất trồng lúa sang trồng các loại cây ăn quả, cây khoai tây, ớt... đem lại thu nhập cao.

Không riêng Chi Lăng, thời gian qua, các xã trong tỉnh cũng tích cực triển khai chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng nâng cao giá trị sản xuất. Trong đó, chính quyền các xã chú trọng tuyên truyền, hướng dẫn người dân thực hiện các thủ tục chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa theo quy định; đồng thời định hướng lựa chọn những loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và khả năng sản xuất của từng khu vực. Cùng với đó, công tác tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật được quan tâm thực hiện, giúp người dân nắm vững quy trình canh tác, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế trên diện tích chuyển đổi.

Ông Hoàng Văn Viên, thôn Hòa Bình, xã Vạn Linh cho biết: Gia đình tôi có 8 mẫu đất, trước đây chủ yếu trồng ngô nhưng giá trị thu được chưa cao. Sau khi tự nghiên cứu cũng như được cán bộ xã tuyên truyền, hướng dẫn, gia đình tôi đã tìm hiểu thêm về đặc điểm của cây cam đường Canh rồi thực hiện chuyển đổi trồng năm 2022, đến nay có khoảng 2.500 gốc cam. Vụ năm 2025, gia đình tôi thu được hơn 30 tấn quả, giá trị đạt gần 1 tỷ đồng, cao hơn rất nhiều so với trồng ngô trước đây. Dự kiến vụ năm nay, sản lượng cam đạt 80 tấn.

Nhờ các giải pháp của ngành chức năng và sự chủ động của người dân, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên địa bàn tỉnh đạt được kết quả tích cực. Tính riêng năm 2025, người dân trên địa bàn tỉnh chuyển đổi trên 466 ha đất lúa sang trồng cây trồng khác. Quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa được thực hiện theo nguyên tắc chuyển đổi linh hoạt để khi cần thiết có thể quay lại trồng lúa mà không phải đầu tư lớn.

Nâng giá trị

Việc chuyển diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả, thường xuyên bị ngập úng hoặc khô hạn, diện tích bị xen kẹp... sang trồng các loại cây hằng năm, cây ăn quả như: khoai tây, ớt, cây có múi, táo, na, ổi... đã mang lại hiệu quả kinh tế khá rõ nét, tăng thu nhập cho các hộ sản xuất.

Theo đánh giá của ngành chuyên môn, diện tích đất trồng lúa được chuyển đổi sang cây trồng, vật nuôi khác nâng cao giá trị sử dụng đất từ 1,5 đến hơn 5 lần so với trồng lúa một vụ. Cụ thể, giá trị sản xuất ước tính đối với lúa một vụ đạt khoảng 40 - 60 triệu đồng/ha; trong khi đó, một số loại cây trồng khác có giá trị cao hơn như: rau các loại đạt 130 - 150 triệu đồng/ha, đào đạt 150 - 200 triệu đồng/ha, ớt đạt 120 - 160 triệu đồng/ha...

Người dân xã Hữu Lũng chăm sóc na

Bà Đàm Thị Theo, thôn Pò Chang, xã Xuân Dương cho biết: Được sự định hướng của chính quyền xã, năm 2018, gia đình tôi chuyển đổi 5 sào đất trồng lúa kém hiệu quả sang trồng táo Đài Loan. Chỉ sau 1 năm chăm sóc, cây đã cho thu hoạch. Trung bình mỗi năm, gia đình tôi thu hoạch khoảng 5 tấn quả, giá trị đạt 150 triệu đồng. Nhờ chuyển đổi cây trồng, điều kiện kinh tế gia đình dần được cải thiện.

Bên cạnh đó, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng đang góp phần tích cực vào hình thành các vùng sản xuất tập trung, các vùng cây đặc sản như: na, rau, đào cảnh, ớt, thuốc lá... Năm 2026, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng tiếp tục được các xã quan tâm triển khai, gắn với định hướng phát triển các loại cây trồng chủ lực, có lợi thế của từng địa bàn. Trên cơ sở rà soát diện tích sản xuất, chính quyền cơ sở tăng cường tuyên truyền, vận động, hướng dẫn người dân lựa chọn cây trồng phù hợp; đồng thời phối hợp với cơ quan chuyên môn hỗ trợ kỹ thuật, tạo điều kiện để người dân tiếp cận các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất. Qua đó, tiếp tục khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, từng bước nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp.

Bà Đinh Thị Thu, Phó Giám đốc Sở NN&MT cho biết: Chuyển đổi cơ cấu cây trồng là một trong những giải pháp quan trọng nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế về đất đai, điều kiện tự nhiên của từng xã, từng bước nâng cao giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích. Việc lựa chọn cây trồng phù hợp, có giá trị kinh tế cao không chỉ giúp người dân nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống mà còn góp phần hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, tạo thêm động lực thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp.

Thời gian tới, ngành nông nghiệp tiếp tục tham mưu triển khai các giải pháp rà soát, đánh giá quỹ đất và định hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với quy hoạch, điều kiện sinh thái và nhu cầu thị trường. Đồng thời, tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, chuyển giao tiến bộ khoa học công nghệ, khuyến khích phát triển sản xuất theo hướng liên kết, nâng cao chất lượng và giá trị nông sản. Đặc biệt, quá trình chuyển đổi cần gắn với sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, nước, hạn chế sử dụng vật tư nông nghiệp không hợp lý, tăng cường các phương thức canh tác thân thiện với môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Có thể thấy, chuyển đổi cơ cấu cây trồng không đơn thuần là thay thế loại cây này bằng loại cây khác mà quan trọng hơn là lựa chọn hướng sản xuất phù hợp với điều kiện tự nhiên, lợi thế của từng vùng và nhu cầu thị trường. Với sự định hướng của ngành chức năng, sự vào cuộc của chính quyền xã và tinh thần chủ động của người dân, quá trình chuyển đổi sẽ tiếp tục mở ra hướng khai thác hiệu quả quỹ đất, nâng cao giá trị nông sản, góp phần thúc đẩy ngành nông nghiệp phát triển theo hướng xanh và bền vững.