Giữ “lửa” hiếu học ở vùng cao

Đảng viên Lồ Xuân Chô, ở thôn Mào Sao Chải, vẫn nhớ những năm tháng mà cái đói, cái nghèo còn đeo bám người dân Sín Chéng. Khi ấy, cuộc sống chủ yếu trông vào nương ngô, ruộng lúa; quanh năm lam lũ, cái lo trước mắt luôn là làm sao để đủ ăn cho gia đình qua mùa giáp hạt.

Khi cái ăn còn là nỗi lo thường trực, chuyện học của con trẻ nhiều khi phải nhường chỗ cho công việc gia đình. Để có học sinh đến lớp, những giáo viên ở Sín Chéng khi ấy không chỉ đứng trên bục giảng. Thầy giáo Dương Đức Hạnh - Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Bản Mế, tròn 25 năm trước, khi còn là thầy giáo trẻ được phân công lên vùng cao Sín Chéng công tác, điều đầu tiên thầy Hạnh phải làm quen không phải một phương pháp giảng dạy mới, mà là cách tìm đến học trò. Đường xa, địa hình hiểm trở, muốn vận động một trẻ đến lớp có khi phải băng rừng, vượt núi, đi qua những con đường mà chỉ cần một trận mưa cũng trở thành thử thách.

Có khi đến nơi, học sinh không ở nhà. Có gia đình còn quá nhiều việc phải lo nên chưa coi chuyện học của con là ưu tiên. Cũng có những em đã từng đến lớp rồi lại nghỉ. Vì thế, để đưa một đứa trẻ trở lại trường, các thầy cô phải kiên trì đi lại, trò chuyện, thuyết phục hết lần này đến lần khác.

Hôm nay, trở lại đúng ngôi trường năm nào, nay là một phân hiệu của Trường Tiểu học và THCS Bản Mế, người thầy giáo trẻ ngày ấy giờ đã là cán bộ quản lý. Đứng trước cơ ngơi khang trang hơn xưa, lắng nghe nhịp trống trường rộn rã, điều khiến thầy Hạnh xúc động không chỉ là sự thay đổi của trường lớp mà còn là hình ảnh học sinh đến trường đều đặn, việc học đã dần trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống của mỗi gia đình.

Một câu nói ngắn, nhưng phía sau đó là cả một chặng đường dài của giáo dục vùng cao, từ những bước chân gọi chữ, cho đến kỳ vọng và rồi dần trở thành niềm mong mỏi chung của cả cộng đồng.

Hôm nay, trách nhiệm giáo dục không còn chỉ đặt trên vai nhà trường. Ở các thôn, bản nơi vùng cao Sín Chéng, chuyện học của con em được đưa vào những buổi sinh hoạt chi bộ, trở thành một nội dung để các đảng viên cùng bàn bạc, cùng nắm bắt và cùng tìm cách tháo gỡ.

Phía sau những con số tự hào ấy là sự đồng hành của cả thôn, trong đó có vai trò của chi bộ và đội ngũ đảng viên. “Hằng tháng, chúng tôi đều giao nhiệm vụ cho từng đảng viên, phụ trách từng khu, từng nhóm hộ, và đảng viên phải gương mẫu cho con đi học đầy đủ. Mình muốn vận động được bà con thì trước hết gia đình mình phải làm tốt đã”, ông Dơ chia sẻ.

Ở vùng cao, khoảng cách từ nhà đến trường đôi khi được tính bằng những con dốc, những đoạn đường xa và những mùa vụ mà người lớn lúc nào cũng tất bật. Nhưng để một đứa trẻ không chỉ đến trường mà còn học đến nơi đến chốn, điều quan trọng hơn lại nằm ở nhận thức của cha mẹ và sự đồng hành của cộng đồng.

Bởi vậy, khi chuyện học được đưa vào sinh hoạt chi bộ, việc vận động cũng không còn là công việc của riêng một giáo viên hay một cán bộ thôn. Mỗi đảng viên trở thành cầu nối giữa gia đình với nhà trường, giữa những khó khăn của người dân với cách giải quyết của cộng đồng; từ những việc tưởng như rất nhỏ ấy, chi bộ từng bước tạo nên nền nếp mà ở đó việc học của con em được coi là việc chung.

Tinh thần ấy cũng hiện diện khá rõ trong câu chuyện của gia đình chị Lý Thị Say, ở thôn Sản Sín Pao. Làm nghề giáo, chị Say hiểu những khó khăn của học sinh vùng cao; là người sống trong cộng đồng, chị hiểu những bận tâm của các gia đình; còn là đảng viên, chị càng hiểu rằng muốn vận động người khác thì trước hết phải làm tốt từ chính gia đình mình. Khoe tấm hình cô con gái cả mới tốt nghiệp đại học, chị Say tự hào chia sẻ: “Mình là giáo viên, mình cũng động viên bà con cho con em học tập. Còn là đảng viên, là phụ huynh, mình cũng phải động viên con em mình đi học đều, học theo những cái mà thầy cô dạy bảo”.

Câu chuyện của chị Say mộc mạc, nhưng lại chạm vào điều cốt lõi của công tác vận động ở cơ sở: lời nói sẽ có sức nặng hơn khi đi cùng việc làm. Nhờ cách làm đó, chuyện học ở Sín Chéng ngày càng có thêm nhiều người cùng chăm lo, thay vì đặt hoàn toàn lên vai thầy, cô giáo.

Xã Sín Chéng được thành lập trên cơ sở sáp nhập 4 xã Sín Chéng, Bản Mế, Thào Chư Phìn và Nàn Sín, với trên 95% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Cuối năm 2025, toàn xã còn 600 hộ nghèo, chiếm 22,3% và 683 hộ cận nghèo, chiếm 25,31%.

Những con số ấy cho thấy bài toán giảm nghèo ở vùng cao này vẫn còn rất nhiều việc phải làm. Cấp ủy địa phương xác định một trong những giải pháp căn cơ nhất là nâng cao dân trí, tạo điều kiện để thế hệ trẻ có thêm cơ hội học tập và thay đổi cuộc sống bằng chính tri thức của mình.

Trong năm học 2025 - 2026, mặc dù còn nhiều khó khăn về điều kiện kinh tế - xã hội và địa hình, công tác giáo dục của xã vẫn đạt nhiều kết quả tích cực. Toàn xã có 10 đơn vị trường học; tỷ lệ chuyên cần ở các cấp học duy trì trung bình trên 98%; Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 được triển khai; 100% học sinh lớp 3, 4, 5 được học Tin học và Tiếng Anh; 100% trường tổ chức dạy học 2 buổi/ngày. Các trường cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy, chú trọng kỹ năng sống, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và nâng cao chất lượng công tác bán trú.

Theo ông Minh, để đạt được những kết quả đó, nhà trường không thể làm một mình. Sự phối hợp giữa chi bộ thôn, nhà trường và người dân ngày càng chặt chẽ, trong đó đội ngũ bí thư chi bộ, đảng viên ở cơ sở vừa là người trực tiếp tuyên truyền, vận động, vừa là những tấm gương gần gũi trong cộng đồng. Nhiều đồng chí có trình độ cao đẳng, đại học, hiểu giá trị lâu dài của việc học và có thể truyền tải điều ấy tới bà con bằng chính trải nghiệm của mình. Đặc biệt, nhiều đảng viên trong các dòng họ hiếu học cũng đóng vai trò quan trọng trong công tác khuyến học, khuyến tài.

Giữ lửa hiếu học, không chỉ là giữ cho học sinh đến trường đủ ngày, đủ buổi, mà còn là giữ trong mỗi gia đình niềm tin rằng con chữ có thể mở ra một cuộc sống khác. Ở Sín Chéng, ngọn lửa ấy đang được duy trì từ chính những chi bộ thôn, bản, nơi những người đảng viên âm thầm đứng phía sau từng bước chân đến trường của trẻ em vùng cao.