'Đồng tốc' ban hành và thực thi pháp luật
Đưa cuộc sống vào luật là rất quan trọng, đưa luật vào cuộc sống cũng quan trọng không kém. Từ đầu nhiệm kỳ đến nay, Quốc hội Khóa XV đã nỗ lực đưa cuộc sống vào luật với tinh thần chủ động và chuyên nghiệp. Và, Hội nghị toàn quốc lần thứ Nhất triển khai luật, nghị quyết của Quốc hội Khóa XV diễn ra hôm nay vừa là động thái giám sát, vừa là sự chung tay góp sức của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất cùng với Chính phủ đưa luật vào cuộc sống nhanh chóng và hiệu quả nhằm kiến tạo sự phát triển của đất nước.
Có thể nói, Quốc hội Khóa XV đã ghi nhận một bước tiến dài trong hoạt động lập pháp. Đó là cách làm “chuẩn bị từ sớm, từ xa” cho việc thẩm tra luật và Quốc hội sẵn sàng họp bất thường để xử lý các vấn đề quan trọng của quốc gia chứ không chờ “hạ, đông nhị kỳ”, “đến hẹn lại lên” mới họp. Con số 1.010 văn bản được Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành từ đầu nhiệm kỳ đến hết Kỳ họp thứ Năm (gồm 23 luật và 101 nghị quyết của Quốc hội, 4 pháp lệnh và 882 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội) là thành quả vô cùng to lớn. Thành quả này cho thấy Quốc hội đã “phản ứng nhanh” với cuộc sống như thế nào!
Mặc dù vậy, khâu triển khai trên thực tế của các cơ quan hành pháp lại chưa nhanh và chưa đồng đều. Điển hình là Quốc hội đã phải triệu tập riêng một kỳ họp đặc biệt, chưa từng có tiền lệ để thảo luận và thông qua chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội (Nghị quyết 43/2022/QH15) trong thời gian rất ngắn với nhiều nhóm giải pháp quan trọng. Tuy nhiên, nhiều chính sách phải mất nửa năm mới được ban hành và đưa vào triển khai trên thực tế.
Trên bình diện chung, một số luật được ban hành từ năm 2022 nhưng đến nay các bộ liên quan vẫn chưa ban hành kế hoạch triển khai. Đến cuối tháng 8.2023 vẫn còn 11/50 văn bản quy định chi tiết các luật, nghị quyết được Quốc hội thông qua từ đầu nhiệm kỳ đến hết Kỳ họp thứ Tư chưa được ban hành. Trong số 39 văn bản quy định chi tiết đã ban hành cũng chỉ có 9 văn bản được ban hành đúng thời hạn. Như vậy, tình trạng nợ đọng, chậm ban hành văn bản quy định chi tiết vẫn chưa được khắc phục. Chậm ban hành kế hoạch triển khai và văn bản quy định chi tiết chỉ là một trong những nguyên nhân khiến luật chậm đi vào cuộc sống. Bên cạnh đó còn do người đứng đầu bộ, ngành, địa phương chưa quan tâm thỏa đáng đến công tác này; hoặc do khâu “làm chính sách” và thống nhất được chính sách, trước khi soạn điều luật vẫn là điểm yếu trong công tác làm luật hiện nay.
Trong bối cảnh như vậy, kỳ vọng gửi gắm ở Hội nghị toàn quốc triển khai luật, nghị quyết của Quốc hội Khóa XV rất lớn. Đặc biệt, thời gian tới, các vấn đề chính sách, pháp lý phải xử lý sẽ có độ phức tạp lớn hơn, nằm trong “lõi thể chế” của cải cách - điều này đòi hỏi giải pháp căn cơ để đạt được sự “đồng tốc” giữa ban hành và thực thi luật, nghị quyết.
Một trong những giải pháp căn cơ đó là Quốc hội, cụ thể là các Ủy ban và đại biểu chuyên trách, phải chủ động trước ở khâu “làm chính sách”. Cụ thể, từ phía Quốc hội có thể tiên lượng trước những vấn đề chính sách lớn và định hướng cho Chính phủ, cho các bộ, ngành thông qua đề xuất luật để xử lý. Bởi với cách làm hiện nay, khi các bộ, ngành - với tư cách là chủ thể chịu trách nhiệm soạn thảo chính, không làm tốt nhiệm vụ của mình: không nêu rõ được vấn đề chính sách phải xử lý là gì, không nêu lên được các phương án chính sách (có những giải pháp nào, lợi - hại ra sao) thì khâu thẩm tra và tiếp đó, thảo luận tại diễn đàn Quốc hội, tại các Ủy ban về dự thảo luật vẫn khó đạt được hiệu quả và chất lượng như mong đợi. Kéo theo đó, luật sẽ khó đi vào cuộc sống.
Thêm vào đó, một công cụ nữa các đại biểu phải sử dụng hiệu quả hơn - đó là đánh giá tín nhiệm thấp đối với các bộ trưởng, người đứng đầu ban, ngành chậm trễ, để xảy ra nợ đọng văn bản hướng dẫn. Chỉ khi Quốc hội áp đặt được trách nhiệm chính trị lên người đứng đầu thì cả bộ máy mới có động lực và cả sức ép để chuyển động "đồng tốc".