Trao truyền nghề truyền thống

ĐBP - Từ những mũi kim, sợi chỉ, người Xạ Phang ở bản Thèn Pả, xã Na Sang đang gìn giữ nghề thêu giày truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ. Trong nhịp sống hiện đại, những người am hiểu và nắm giữ tri thức nghề vẫn miệt mài truyền lại kỹ thuật, hoa văn và tri thức nghề cho con cháu, để những giá trị văn hóa của cộng đồng tiếp tục được trao truyền.

Bà Hồ Pa Mại (ở giữa) chỉ dẫn con cháu thực hành thêu hoa văn đúng kỹ thuật truyền thống.

Bản Thèn Pả có 70 hộ với hơn 400 nhân khẩu, 100% là người Xạ Phang. Giữa những nếp nhà san sát, nhiều nét văn hóa đặc trưng của dân tộc vẫn được gìn giữ, trong đó có nghề thêu giày truyền thống đã được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Ở tuổi 80, bà Hồ Pa Mại vẫn miệt mài đưa từng mũi kim, sợi chỉ. Gần 50 năm gắn bó với nghề, bà không chỉ làm giày cho gia đình mà còn chỉ dẫn con cháu cách tạo hình, phối màu và thêu các hoa văn truyền thống. Bà Pa Mại cho biết: Tôi được bà và mẹ truyền nghề từ khi mới 12 tuổi. Những ngày đầu học nghề, tôi làm từng công đoạn dưới sự chỉ dẫn của người lớn trong gia đình. Theo thời gian, những đường kim, mũi chỉ và cách phối màu dần trở thành kỹ năng gắn bó với cuộc sống của tôi. Để hoàn thiện một đôi giày truyền thống có thể mất khoảng 15 - 20 ngày với mẫu đơn giản; những sản phẩm cầu kỳ có thể kéo dài tới một tháng.

Thực tế, giày của người Xạ Phang có nhiều loại, phù hợp với từng đối tượng và mục đích sử dụng. Có giày nam, giày nữ, giày dành cho người cao tuổi và giày dành riêng cho cô dâu, chú rể. Giày nữ thường kín mũi, trong khi giày nam hở một phần phía trước và thân giày. Đặc biệt, nguyên liệu làm đế giày được lấy từ những mo tre. Phụ nữ vào rừng chọn những mảnh mo tre to, dày, có bề ngang rộng. Mo tre sau khi phơi khô dưới nắng được luộc qua nước sôi, rồi ép phẳng bằng vật nặng để giữ độ chắc, hạn chế cong vênh.

Ngày nay, đời sống thay đổi, việc thực hành văn hóa truyền thống cũng đứng trước những thách thức. Một số phong tục, nghề thủ công có nguy cơ bị mai một, số người biết và thực hành nghề giảm theo thời gian. Bởi vậy, việc trao truyền cho thế hệ trẻ có ý nghĩa quan trọng. Người trẻ cần được tìm hiểu, trực tiếp thực hành và sáng tạo trên nền tảng văn hóa của chính cộng đồng dân tộc.

Để duy trì và trao truyền nghề truyền thống, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Na Sang phối hợp với bản Thèn Pả tổ chức lớp truyền dạy nghề thêu giày của người Xạ Phang cho 30 học viên. Lớp học diễn ra trong 15 ngày, kết hợp lý thuyết với thực hành, do những người am hiểu và nắm giữ tri thức nghề trực tiếp hướng dẫn.

Ông Nguyễn Võ Nam, Phó Chủ tịch UBND xã Na Sang cho biết: Địa phương xác định việc trao truyền nghề truyền thống là một trong những cách góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa của người Xạ Phang. Thời gian tới, xã tiếp tục duy trì lớp truyền dạy nhằm góp phần bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa. Đồng thời, đẩy mạnh quảng bá, giới thiệu nghề gắn với văn hóa, du lịch và tìm kiếm những kênh tiêu thụ phù hợp giúp người dân có thêm thu nhập, tạo động lực để người trẻ tiếp tục gắn bó với nghề.

Với sự tiếp nối, trao truyền nghề truyền thống trong cộng đồng người Xạ Phang cùng sự tham gia trực tiếp của các thế hệ trong gìn giữ, thực hành và giới thiệu nghề thêu giày, những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc đang được bảo tồn và phát huy trong đời sống hiện đại. Khi những giá trị ấy được trao truyền, có người tiếp nhận và thực hành, văn hóa không chỉ được lưu giữ mà còn hiện diện trong đời sống, trở thành nền tảng để mỗi thế hệ tiếp tục gìn giữ, phát huy và lan tỏa.