Tích rồi có hợp được không?

Câu chuyện tích hợp môn học của ngành giáo dục luôn thu hút nhiều ý kiến đa chiều. Trước hết là mong muốn của ngành giáo dục. Một giáo sư giáo dục học chia sẻ: "Nói một cách ngắn gọn, dạy học tích hợp là định hướng dạy học trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, đời sống; thông qua đó hình thành những kiến thức, kỹ năng mới; phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong thực tiễn cuộc sống".

Một giáo sư khác làm rõ: "Dạy học tích hợp là xu thế chung của chương trình giáo dục phổ thông các nước. Tuy nhiên, có nhiều mức độ tích hợp khác nhau. Các môn Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý trong chương trình giáo dục phổ thông của Việt Nam mới tích hợp ở mức độ thấp, tức là tích hợp liên môn, chứ chưa phải là tích hợp ở mức độ cao như nhiều nước trên thế giới. Tích hợp liên môn có nghĩa là các nội dung vốn của từng môn học (Vật lý, Hóa học, Sinh học, Lịch sử, Địa lý) vẫn được trình bày riêng nhưng được tổ chức lại một cách thống nhất để kiến thức ở các môn học hỗ trợ, soi sáng cho nhau".

Với người tóc xanh thì thấy việc tích hợp là rất hiện đại, nhưng với người tóc bạc lại băn khoăn, tích rồi có hợp không? Thực ra thì tích hợp là cách làm rất truyền thống, bởi phương pháp này đã được áp dụng, triển khai từ nhiều thế kỷ, thậm chí là thiên niên kỷ.

Châu Âu cổ đại thì học trò của Socrates được ông dạy nhiều môn và sau này trở thành nòng cốt giáo dục châu Âu như Ngữ pháp, Logic học, Hùng biện, Số học, Hình học, Âm nhạc, Thiên văn học... Như vậy, cách tích hợp liên môn và xuyên môn đã có từ hàng thiên niên kỷ. Ở xứ ta thì tích hợp cũng có nhiều thế kỷ. Mỗi thầy đều dạy tích hợp nhiều môn, tùy theo trình độ của học trò.

Chương trình tóm lại trong vài chữ thì là Kinh - Sử - Tử - Tập. Kinh là các sách kinh điển triết học như Tứ Thư, Ngũ Kinh; Sử là lịch sử các triều đại, rút ra bài học hưng vong để trị quốc; Tử là sách của các tư tưởng gia như Lão Tử, Trang Tử, Mặc Tử, Tôn Tử; Tập là các tác phẩm văn học, tuyển tập thơ ca, từ phú.

Với nhà vua hay thái tử thì cũng phải học đủ môn tích hợp, gọi là "đế vương học".

Chương trình này xoay quanh 3 trục: Trị quốc - Tu thân - Võ công. Đầu tiên là triết học cai trị với tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ. Bậc quân vương phải hiểu sử và thuật dụng nhân, binh pháp vĩ mô, nghi lễ tế tự trời đất, tổ tiên, tiếp đón sứ thần.

Thiên tử phải giỏi lục nghệ với 6 kỹ năng toàn diện của quý tộc. Đó là: Lễ - cách hành xử đúng mực; Nhạc - nhạc lý, âm luật để điều hòa tâm tính, không bị sa đà vào bạo lực hay dục vọng; Xạ - bắn cung; Ngự - cưỡi ngựa; Thư - thảo chữ hành văn giúp cho việc phê duyệt tấu chương, viết chiếu chỉ sắc bén; Số - tính toán đo lường để quản lý tô thuế, ngân khố quốc gia. Tích hợp là đây chứ đâu.

Đến như những ẩn sĩ bôn ba cũng phải văn võ song toàn. Họ phải tinh thông Y - Lý - Số - Võ; nghĩa là các môn y thuật, triết học, tương lai học, võ thuật.

Ngày nay, các giáo viên giỏi lĩnh vực A có thể không giỏi lĩnh vực B. Những bậc thầy như Socrates, Khổng Tử thu nhỏ ngày càng hiếm nên người ta phân môn để mỗi giáo viên chỉ cần đi sâu vào lĩnh vực của mình là tối ưu. Cách làm này vừa sức, khả thi và được chứng minh hàng thế kỷ rồi. Việc dạy tích hợp về mục tiêu thì tuyệt vời nhưng chỉ có thể thành hiện thực trong tương lai, khi mà hầu hết những giáo viên đều là những bậc thầy toàn năng như Socrates, Khổng Tử mới.