Logistics - 'Nút thắt' mới của thị trường dầu mỏ

Dòng dầu qua Hormuz đạt khoảng 14,2 triệu thùng/ngày trong mức trung bình 7 ngày tính đến 26/9, tương đương gần 80% mức trước xung đột. (Ảnh: AFP)

Dòng dầu qua Hormuz đạt khoảng 14,2 triệu thùng/ngày trong mức trung bình 7 ngày tính đến 26/9, tương đương gần 80% mức trước xung đột. Nguồn cung qua eo biển đã giảm sau đó nhưng vẫn cho thấy một thực tế: lượng dầu thực tế đi qua Hormuz đang phục hồi đáng kể. Vậy tại sao giá dầu Brent vẫn trên 100 USD/thùng? Vấn đề nằm ở logistics.

Chi phí vận chuyển đang đẩy giá dầu lên

Các cuộc xung đột tại Trung Đông và Đông Âu đã làm gián đoạn hệ thống vận chuyển dầu toàn cầu. Giá thuê tàu chở dầu tăng kỷ lục, chi phí bảo hiểm leo thang và công suất lọc dầu suy giảm đã tạo ra các nút thắt trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz, các nước vùng Vịnh phải chuyển hướng xuất khẩu, trong khi người mua tìm nguồn dầu từ những khu vực xa hơn. Ả Rập Xê-út từng chuyển một phần lớn dầu qua đường ống East-West tới cảng Yanbu bên Biển Đỏ, nhưng sau khi đường ống này bị tấn công vào tháng 9, nước này phải đưa dầu trở lại qua Hormuz.

Điều đáng chú ý là lượng dầu lớn vẫn có thể đi qua Hormuz bất chấp các cuộc tấn công. Xuất khẩu dầu của Ả Rập Xê-út qua eo biển này đạt trung bình 3 triệu thùng/ngày trong tháng 9, mức cao nhất kể từ khi xung đột bắt đầu.

Tuy nhiên, việc vận chuyển dầu hiện nay phức tạp và tốn kém hơn nhiều. Nhiều tàu phải đưa dầu qua Hormuz tới vịnh Oman, sau đó chuyển sang các tàu nhỏ hơn để vận chuyển tiếp tới khách hàng châu Á. Điều này làm giảm số lượng tàu chở dầu lớn có thể sử dụng ở các khu vực khác.

Trong khi đó, người mua ngày càng phải lấy dầu từ khu vực Đại Tây Dương rồi vận chuyển tới châu Á theo những tuyến đường dài hơn, càng làm thiếu tàu.

Hệ quả là giá cước vận chuyển tàu chở dầu tăng vọt. Chi phí vận chuyển dầu Trung Đông - châu Á bằng tàu VLCC từng vượt 1,2 triệu USD/ngày, so với khoảng 30.000 USD/ngày vào tháng 1. Do đó, chi phí vận chuyển vốn chỉ chiếm khoảng 3% giá dầu giao đến khách hàng, nay đã lên khoảng 27%.

Nguồn cung cải thiện nhưng giá vẫn cao

Nguồn cung dầu toàn cầu hiện đã cải thiện. Mức thiếu hụt được ước tính khoảng 1,6 triệu thùng/ngày, giảm mạnh so với khoảng 4 triệu thùng/ngày vào thời điểm gián đoạn nghiêm trọng nhất hồi tháng 5.

Thông thường, nguồn cung phục hồi sẽ khiến giá dầu giảm đáng kể. Nhưng dầu Brent vẫn trên 100 USD/thùng, cao hơn hơn 40% so với trước xung đột.

Rủi ro địa chính trị vẫn tạo ra một phần “phí rủi ro” trong giá dầu, nhưng đây không phải nguyên nhân duy nhất. Chi phí vận chuyển và bảo hiểm hiện đã trở thành yếu tố quyết định lớn đến giá dầu.

Thậm chí, việc xuất khẩu qua Hormuz phục hồi thêm có thể chưa giúp giá giảm ngay, vì lượng dầu lớn hơn lại đòi hỏi sử dụng nhiều hơn các mạng lưới tàu trung chuyển phức tạp hiện nay.

Công suất lọc dầu cũng trở thành nút thắt

Tình trạng thiếu công suất lọc dầu tại Trung Đông và Nga càng làm vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt đối với dầu diesel. Nhiều nhà máy lọc dầu của Nga bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine.

Giá dầu diesel tăng mạnh do nguồn cung sản phẩm lọc dầu bị thắt chặt. Việc các nước G7 giải phóng dầu diesel từ kho dự trữ chiến lược chỉ có thể giúp giảm áp lực trong ngắn hạn, vì không khôi phục được công suất lọc dầu đã mất.

Các nhà máy lọc dầu cũng cạnh tranh ngày càng gay gắt để mua dầu thô trung bình-nặng, có hàm lượng lưu huỳnh cao, vốn cho sản lượng diesel lớn hơn. Nguồn dầu này tập trung chủ yếu ở Trung Đông và Nga - chính là những khu vực đang chịu gián đoạn nguồn cung.

Điều này tạo ra một vòng xoáy tăng giá: Công suất lọc dầu thiếu, giá dầu diesel tăng, nhu cầu dầu thô cho khai thác dầu diesel tăng, giá dầu thô tăng.

Tóm lại, thị trường dầu hiện nay cho thấy giá dầu không còn chủ yếu phụ thuộc vào lượng dầu được khai thác, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng vận chuyển và chế biến dầu.

Ngay cả khi nguồn cung dầu thô phục hồi, giá vẫn có thể duy trì ở mức cao nếu chi phí tàu chở dầu, bảo hiểm, tuyến vận chuyển và công suất lọc dầu chưa trở lại bình thường.

Nói cách khác, vấn đề của dầu mỏ hiện nay không chỉ là “có đủ dầu hay không”, mà là “có thể đưa dầu đến đúng nơi và lọc thành sản phẩm với chi phí bao nhiêu”.