Con sẽ về
Chiến tranh đã lùi xa nhiều thập kỷ, nhưng với không ít gia đình, cuộc chiến chỉ thực sự khép lại khi người thân của họ được trở về. Có người mẹ đã đi qua gần trọn một đời người trong ngóng đợi; có người vợ giữ tờ giấy báo tử của chồng suốt 75 năm; có gia đình qua nhiều thế hệ vẫn lần tìm dấu tích người con đã nằm lại nơi chiến trường. Phía sau mỗi phần mộ chưa xác định được danh tính là một câu chuyện còn dang dở. Và phía trước những người lính làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là những cánh rừng, con suối, những địa danh đã đổi thay theo thời gian và những ký ức ngày một mờ xa. Họ vẫn lên đường. Bởi ở đâu đó, vẫn còn những người mẹ đang chờ con trở về.
Bài 1: Niềm hy vọng không bao giờ tắt
Với quyết tâm của cả hệ thống chính trị, những bước chân không mỏi của các lực lượng làm nhiệm vụ quy tập và sự đồng hành của các cựu chiến binh và nhân dân, ngày càng có nhiều người con của Tổ quốc được trở về với quê hương. Đặc biệt, "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" đã tạo thêm động lực, tập trung nguồn lực và lan tỏa mạnh mẽ trách nhiệm tri ân đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Nhờ đó, sau hơn nửa thế kỷ, ngày trở về không còn chỉ là niềm mong mỏi mà đã trở thành hiện thực của nhiều gia đình liệt sĩ.

Giấy báo tử là kỷ vật được gia đình mẹ Tích giữ gìn cẩn thận với hy vọng tìm được hài cốt liệt sĩ Bùi Văn Tí, đưa ông về quê hương để nhang khói cho ấm cúng. Ảnh: Bùi Thắng
Hơn nửa thế kỷ chờ đợi
Ở tuổi 94, mẹ Hồ Thị Mai gần như không còn nhớ hết chuyện của ngày hôm qua. Nhưng ký ức về những người con khoác ba lô lên đường thì vẫn còn nguyên vẹn. Người con trai Hồ Xuân Thảo nhập ngũ tháng 2/1975, vào những tháng cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ, sau đó hy sinh. Người con thứ hai là Hồ Xuân Từ tiếp bước sau ngày anh trai hy sinh, rồi cũng nằm lại nơi chiến trường biên giới Tây Nam.
Ba lần mẹ tiễn con là ba lần giấu nước mắt vào lòng. Mẹ không níu áo, không ngăn bước. Với mẹ, khi Tổ quốc cần, các con phải lên đường. “Nhớ nhiều... nhiều lắm... Nhớ con 19, 20 tuổi thì ra đi. Khi nớ, ông nhà tôi nói đến tuổi thì bố cho đi. Đi thì phải theo Đảng, ông nói phúc phận nhà mình, Đảng cần, dân cần thì mình đóng góp chứ có ngần ngại chi mô...” - mẹ Mai nghẹn ngào nhớ lại.
Chiến tranh kết thúc. Trong ba người con, chỉ một người trở về. Những ngày giỗ sau đó, khói hương vẫn bay lên từ căn nhà nhỏ, nhưng mẹ không biết phải hướng về nơi nào để gọi tên hai người con đã nằm lại chiến trường. Nỗi đau âm ỉ theo mẹ suốt gần nửa thế kỷ. “Chỉ mong Nhà nước đi tìm thử xem các anh nằm ở nghĩa trang nào...” - mẹ giãi bày.
Mong ước ấy cũng là tiếng lòng của biết bao người mẹ Việt Nam. Bởi với những gia đình có người thân hy sinh nhưng chưa tìm thấy hài cốt, hòa bình chỉ thật sự trọn vẹn khi người đã khuất được trở về, dù là một nắm đất, một phần hài cốt hay một tấm bia mang đúng tên người thân của mình.
Còn mẹ Nguyễn Thị Tích, tên thường gọi là Minh, ở xóm Tân Lạt, xã Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An, năm nay đã 104 tuổi. Suốt 75 năm, mẹ mang trong lòng nỗi đau của một người vợ mất chồng. Chồng của mẹ, liệt sĩ Bùi Văn Tí, còn có tên gọi khác là Bùi Văn Thái, nhập ngũ năm 1947, thuộc Trung đoàn 57, Quân khu 4. Bốn năm sau ngày nhập ngũ, ông hy sinh trên chiến trường. Kỷ vật duy nhất gia đình gìn giữ suốt nhiều năm là tờ giấy báo tử, ghi liệt sĩ Bùi Văn Tí hy sinh năm 1951 tại đồn Hòa Ninh, mặt trận Bình - Trị - Thiên; mộ chôn tại xứ Đồng Lào, huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình cũ. Gia đình đã nhiều lần đi tìm nhưng chưa có kết quả. Ở tuổi gần đất xa trời, mẹ chỉ còn một mong mỏi giản dị: “Tìm được ông ấy, mang về gần con, gần cháu để nhang khói cho ấm cúng”.
Cùng đau đáu chờ đợi người thân trở về là gia đình Mẹ Việt Nam Anh hùng Đỗ Thị Doàn ở thôn Lại Ốc, xã Long Hưng, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên; nay là thôn Lại Ốc, xã Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên. Con trai mẹ là liệt sĩ Nguyễn Thành Nhiên, sinh năm 1944, nhập ngũ tháng 4/1963, được biên chế vào Đại đội 70 tình nguyện, Quân khu Tây Bắc (nay là Quân khu 2). Ông hy sinh năm 1968, trong một chiến dịch hành quân, chiến đấu trên đất bạn Lào.
Nhiều năm trôi qua, gia đình vẫn đau đáu một mong muốn: Tìm được hài cốt của người con để đưa về quê hương. Trước khi qua đời, cha mẹ của ông Nguyễn Văn Thịnh (em trai liệt sĩ Nhiên) đã căn dặn các con: “Bố mẹ già rồi, sức khỏe không cho phép. Bố mẹ không được ở trên cõi đời này nữa thì mong các con sau này cố gắng, nhờ tất cả các cơ quan, đoàn thể đi tìm anh. Phải tìm kiếm bằng được anh về quê hương để đoàn tụ”. Lời dặn ấy trở thành trách nhiệm của những người ở lại.
Suốt mấy chục năm, ông Thịnh cùng các anh chị em đã tìm kiếm người anh trai. Họ lần theo những nguồn tin ít ỏi, tìm đến những địa danh chiến trường xưa, thậm chí tìm kiếm cả bằng những cách dựa vào niềm tin tâm linh. Nhưng tất cả đều không có kết quả. Có lúc, hy vọng tưởng như đã cạn.

Sau 58 năm xa cách, hài cốt liệt sĩ Nguyễn Thành Nhiên đã được lực lượng chức năng tìm kiếm, quy tập và đưa về nghĩa trang quê nhà. Ảnh: Ngọc Hoa
Trở về đất mẹ sau hơn 58 năm xa cách
Rồi "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" được triển khai. Với gia đình liệt sĩ Nguyễn Thành Nhiên, chiến dịch đã thắp lại niềm tin tưởng như đã tắt.
Ông Đỗ Xuân Mạnh, thân nhân liệt sĩ cho biết, trước đó, gia đình nghĩ rằng, liệt sĩ đã hy sinh quá lâu, lại nằm trên đất bạn Lào nên có thể đã thất lạc, không còn nguồn thông tin nào khác. Nhưng chiến dịch đã mở ra một cơ hội mới. Gia đình tiếp tục liên hệ với các cơ quan chức năng, trong đó có Cục Chính trị Quân khu 2. Đầu tháng 4/2026, tin vui đến: Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đã có thông tin về phần mộ liệt sĩ Nguyễn Thành Nhiên.
Cuối tháng 5/2026, sau 58 năm nằm lại trên đất bạn Lào, người lính ấy trở về quê hương. Ông Thịnh xúc động nói: “58 năm nay rồi. Sau bao nhiêu năm mòn mỏi chờ đợi, bây giờ, gia đình chúng tôi đã đón được hài cốt của anh trở về với gia đình, với đất mẹ quê hương. Mong ước của bố mẹ tôi, nguyện vọng của chúng tôi đã được toại nguyện”.
Niềm vui hôm nay đi cùng một nỗi ngậm ngùi. Cha mẹ ông Thịnh đã không kịp đợi đến ngày người con trở về. Nhưng trong khoảnh khắc ấy, những người ở lại tin rằng, nơi chín suối, cha mẹ đã có thể “ngậm cười”.
Sự trở về của liệt sĩ Nguyễn Thành Nhiên không chỉ là niềm vui của một gia đình, một dòng họ, đó còn là minh chứng cho đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc; là lời khẳng định rằng, những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế cao cả sẽ không bị lãng quên.
Và phía sau hành trình thiêng liêng, hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ, cựu chiến binh và nhân chứng vẫn đang tiếp tục góp nhặt từng mảnh ký ức, lần tìm từng dấu vết chiến trường để đưa những người lính năm xưa trở về.
Nguồn Biên Phòng: https://bienphong.com.vn/con-se-ve-post507427.html
