Vững vụ mùa, chắc vụ đông

Các mô hình ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong canh tác lúa giúp nâng cao năng suất, chất lượng.

Linh hoạt ứng phó, bảo đảm sản xuất vụ mùa

Vụ mùa năm 2026, toàn tỉnh gieo cấy đủ 50.880ha lúa và trồng 10.120ha ngô, đạt 100% kế hoạch. Đến nay, hơn 25.000ha lúa mùa sớm, tập trung tại các xã phía Nam, đã thu hoạch xong, tạo quỹ đất cho sản xuất vụ đông. Năng suất lúa bình quân ước đạt 52 tạ/ha, sản lượng 264.576 tấn; năng suất ngô ước đạt 44,45 tạ/ha, sản lượng 44.990 tấn, đều đạt kế hoạch đề ra.

Cùng với bảo đảm diện tích và sản lượng, chuyển dịch cơ cấu giống, phát triển lúa đặc sản tiếp tục là điểm nhấn trong sản xuất vụ mùa. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, các địa phương đẩy mạnh sử dụng giống lúa thuần, lúa lai chất lượng cao, duy trì và phát triển những giống đặc sản gắn với lợi thế từng vùng như: J02, Bao thai Định Hóa, Bao thai Chợ Đồn, nếp Vải Định Hóa, Khẩu nua lếch Ngân Sơn, nếp Thầu dầu Phú Bình...

Diện tích các giống lúa năng suất, chất lượng và đặc sản, bản địa đạt khoảng 35.055ha, chiếm 68,8% diện tích gieo cấy vụ mùa. Việc lựa chọn giống phù hợp giúp phát huy lợi thế địa phương, tạo điều kiện phát triển sản phẩm đặc trưng và gia tăng giá trị sản xuất.

Tại xã Hợp Thành, người dân chú trọng duy trì diện tích và chất lượng giống lúa đặc sản. Vụ mùa năm nay, xã gieo cấy 471ha lúa, trong đó hơn 270ha nếp Vải; đồng thời triển khai mô hình sản xuất nếp Vải theo hướng hữu cơ trên diện tích 74,8ha, với 450 hộ tham gia. Mô hình hướng tới thay đổi phương thức canh tác, kiểm soát chất lượng sản phẩm và phát triển sản xuất theo hướng bền vững.

Ông Nguyễn Hữu Hiếu, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết: Vụ mùa năm nay, gần 18ha lúa và rau màu của địa phương bị thiệt hại do bão số 1. Xã đã khẩn trương hướng dẫn người dân khắc phục ngập úng, chăm sóc diện tích bị ảnh hưởng và gieo cấy bổ sung, qua đó bảo đảm năng suất, chất lượng trên diện tích sản xuất.

Cùng với phát triển giống lúa đặc sản, các mô hình canh tác an toàn, giảm phát thải được chú trọng. Năm 2026, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Thái Nguyên triển khai mô hình sản xuất lúa sử dụng phân bón hữu cơ theo hướng phát thải thấp, tăng trưởng xanh, kết hợp quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp và xử lý phụ phẩm tại xã Phú Lạc, xã An Khánh. Mô hình thu hút hơn 1.107 hộ dân tham gia, với tổng diện tích 220ha.

Việc kết hợp phân bón hữu cơ với quy trình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) giúp sử dụng vật tư đầu vào hợp lý, hạn chế lạm dụng phân bón hóa học và giảm số lần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Qua đó, người dân tiết kiệm chi phí sản xuất, bảo vệ sức khỏe và môi trường canh tác.

Trong vụ mùa năm 2026, diện tích lúa áp dụng các biện pháp kỹ thuật sản xuất an toàn, bền vững đạt khoảng 15.825ha; toàn tỉnh có 267,4ha lúa đạt tiêu chuẩn VietGAP. Nguồn cung phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và giống cây trồng cơ bản ổn định, đáp ứng nhu cầu sản xuất, không xảy ra tình trạng khan hiếm hoặc đứt gãy nguồn cung.

Đối với cây ngô và rau màu, ngành Nông nghiệp khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ, tăng cường vệ sinh đồng ruộng, chủ động phòng trừ sâu bệnh, nhất là sâu keo mùa thu trên cây ngô. Diện tích rau an toàn, rau sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP tiếp tục được định hướng mở rộng, gắn với hình thành vùng sản xuất tập trung và liên kết tiêu thụ sản phẩm.

Tận dụng quỹ đất, phát triển cây trồng vụ đông

Trên cơ sở kết quả vụ mùa, ngành Nông nghiệp tập trung chỉ đạo các địa phương triển khai sản xuất vụ đông năm 2026, coi đây là vụ sản xuất quan trọng để gia tăng giá trị ngành trồng trọt và cải thiện thu nhập cho người dân. Theo kế hoạch, toàn tỉnh phấn đấu gieo trồng 10.720ha cây vụ đông, gồm 3.680ha ngô và 7.040ha rau màu.

Để đạt mục tiêu, các địa phương đẩy nhanh tiến độ thu hoạch lúa mùa, làm đất và bố trí cây trồng phù hợp, thực hiện phương châm không để đất nghỉ. Nhóm cây ưa ấm như ngô, khoai lang, dưa chuột, đậu tương được bố trí gieo trồng sớm. Với nhóm cây ưa lạnh như khoai tây, rau cải, su hào, bắp cải, thời vụ được tổ chức gối vụ trong tháng 10 và 11. Việc bố trí thời gian gieo trồng hợp lý giúp tận dụng điều kiện thời tiết, phân bổ thời điểm thu hoạch, hạn chế áp lực tiêu thụ tập trung.

Người dân chủ động lựa chọn cây trồng vụ đông phù hợp với điều kiện đất đai, tận dụng hiệu quả diện tích sau thu hoạch lúa mùa.

Tại xã Thanh Thịnh, sản xuất vụ đông đã trở thành hướng tăng thu nhập quen thuộc của nhiều hộ dân. Để chủ động quỹ thời gian, người dân lựa chọn giống lúa ngắn ngày trong vụ mùa, đồng thời chuẩn bị đất, nguồn nước tưới và vật tư ngay sau thu hoạch. Vụ đông năm nay, xã có kế hoạch trồng 45ha rau màu, 7ha ngô và 15ha khoai lang.

Gia đình bà Nông Thị Đôi, ở thôn Sáu Hai, xã Thanh Thịnh, duy trì sản xuất vụ đông trên diện tích hơn 2.000m² mỗi năm, chủ yếu trồng khoai tây hoặc khoai lang phù hợp với điều kiện đất đai. Theo bà Đôi, nếu thời tiết thuận lợi, thu nhập từ vụ đông có thể gấp đôi trồng lúa. Vì vậy, gia đình luôn chủ động tận dụng đất sau thu hoạch vụ mùa để phát triển cây trồng, tăng hiệu quả sử dụng đất và tạo thêm nguồn thu.

Bên cạnh lựa chọn cây trồng phù hợp, liên kết sản xuất và tiêu thụ giữ vai trò quan trọng đối với hiệu quả vụ đông. Các địa phương định hướng người dân phối hợp với doanh nghiệp, hợp tác xã kết nối thị trường ngay từ đầu vụ, lựa chọn cây trồng theo nhu cầu tiêu thụ, hạn chế tình trạng sản xuất thiếu gắn kết với thị trường dẫn đến được mùa, mất giá.

Theo ông Hoàng Thanh Bình, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, những năm gần đây, thời tiết diễn biến phức tạp, nhiệt độ trong vụ đông có thời điểm tăng cao, ảnh hưởng đến sản xuất cây ưa lạnh và công tác phòng trừ dịch hại. Ngành tiếp tục chú trọng đào tạo, tập huấn, chuyển giao quy trình kỹ thuật sản xuất an toàn; khuyến khích người dân áp dụng các biện pháp tiên tiến nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị đất, bảo vệ cây trồng trước những đợt không khí lạnh đầu mùa.

Kết quả sản xuất vụ mùa cùng sự chủ động chuẩn bị cho vụ đông khẳng định nỗ lực của ngành Nông nghiệp và các địa phương trong thích ứng với thời tiết, tổ chức sản xuất hiệu quả. Phát triển giống đặc sản, mở rộng canh tác an toàn và tăng cường liên kết tiêu thụ sẽ là những hướng đi quan trọng để Thái Nguyên gia tăng giá trị nông sản, hướng tới nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững.