Hành trang ngày trở về

Hiểu người để cảm hóa

Nguyễn Văn H., sinh năm 1988, quê xã Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa, đang đếm từng ngày chờ hoàn thành thời gian cai nghiện. Dự kiến ngày 27-10, anh sẽ trở về với gia đình.

Trước năm 2020, H. có vợ, hai con, nhà cửa, đất đai, làm nghề buôn gỗ. Năm 2021, anh bắt đầu sử dụng ma túy. Theo lời H., sau khoảng ba năm, ba mảnh đất cùng số tiền tích cóp, tổng giá trị hơn 4 tỷ đồng, lần lượt “bốc hơi”.

Giờ đây, điều H. nhắc đến nhiều nhất là vợ và hai con. Cháu lớn học lớp 10, cháu nhỏ mới lớp 1. Hai năm xa nhà, anh không được ở bên các con trong những ngày chúng lớn lên. “Em muốn làm lại”, H. nói, rồi hỏi tôi: “Anh ơi, em nghe là có chính sách để em vay vốn Ngân hàng Chính sách xã hội để phát triển kinh tế, điều kiện, tiêu chuẩn là gì anh?”.

Cán bộ Cơ sở cai nghiện ma túy số 2 tỉnh Thanh Hóa trò chuyện, nắm bắt tâm tư học viên.

Ở Cơ sở Cai nghiện ma túy số 2, Đại úy Đồng Hữu Giáp, Phó trưởng Cơ sở, cũng bắt đầu câu chuyện từ những con người cụ thể. “Đây là công việc không mới với nghề, nhưng ở góc độ quản lý, giáo dục, cảm hóa tại một cơ sở cai nghiện thì rất mới với chúng tôi. Chỉ bằng trách nhiệm có thể chưa đủ, mỗi cán bộ còn phải có tình thương, đồng cảm, chia sẻ với học viên; tìm hiểu kỹ hoàn cảnh, tính cách, sở trường, sở đoản của từng học viên để có phương pháp quản lý, giáo dục, cảm hóa phù hợp”, anh Giáp chia sẻ.

Hiện Cơ sở có gần 250 học viên, trong đó hơn 150 người cai nghiện tự nguyện, còn lại là học viên cai nghiện bắt buộc. Mỗi người có hoàn cảnh, trình độ văn hóa và quá trình sử dụng ma túy khác nhau. Vì vậy, bên cạnh quản lý theo nội quy, cán bộ phải tìm hiểu từng người để có cách hỗ trợ phù hợp.

Các hoạt động tư vấn cá nhân, tư vấn nhóm, giáo dục pháp luật, kỹ năng sống, văn hóa, thể thao, lao động trị liệu được tổ chức phù hợp với học viên. Từ đầu năm 2026 đến nay, Cơ sở đã tư vấn cho 1.250 lượt học viên, hướng dẫn họ xác định mục tiêu, lập kế hoạch học nghề, tìm việc làm và tái hòa nhập cộng đồng.

Phía sau một người cai nghiện

Nếu H. mong trở về với vợ con và tìm kế sinh nhai, thì Mùa A Thào luôn hướng về ba đứa trẻ đang chờ cha. Thào là người dân tộc thiểu số, đang cai nghiện bắt buộc tại Cơ sở. Trong thời gian anh ở đây, vợ bị bắt vì liên quan đến ma túy. Ba con sống cùng ông bà nội tuổi cao, sức yếu; gia đình thuộc diện hộ nghèo. Tết Trung thu vừa qua, cán bộ Cơ sở vượt hàng trăm cây số đường rừng đến thăm, trao quà tặng các con của Thào. Sự quan tâm ấy là điểm tựa cho gia đình, giúp anh thêm yên tâm trong thời gian cai nghiện.

Cán bộ Cơ sở Cai nghiện ma túy số 2 tỉnh Thanh Hóa thăm hỏi, động viên các con của học viên Mùa A Thào.

Phạm Bá Tỷ đã vào Cơ sở được 6 tháng, còn 18 tháng nữa mới hoàn thành thời gian cai nghiện theo quy định. Vợ anh đang chấp hành án phạt tù 17 năm, con trai thiếu sự chăm sóc trực tiếp của cha mẹ. Biết hoàn cảnh gia đình, cán bộ, nhân viên Cơ sở hỗ trợ tiền ăn hằng tháng cho cháu, duy trì đến khi Tỷ hoàn thành thời gian cai nghiện.

Cán bộ Cơ sở Cai nghiện ma túy số 2 tỉnh Thanh Hóa thăm hỏi, trao quà hỗ trợ con trai học viên Phạm Bá Tỷ.

Cơ sở đã nhận đỡ đầu bốn người con của Thào và Tỷ. Hằng tháng, cán bộ, nhân viên đóng góp tiền lương, hiện vật, hỗ trợ gạo, nước mắm, mì chính, quần áo, sách vở; phân công cán bộ đến thăm hỏi, động viên các cháu. Việc hỗ trợ được duy trì đến khi người cha hoàn thành thời gian cai nghiện, trở về địa phương.

Đại úy Trương Minh Thành, Tổ phó Tổ Tham mưu - Tổng hợp cho biết, đơn vị thường xuyên rà soát hoàn cảnh gia đình học viên, nhất là những trường hợp khó khăn, có người già yếu, bệnh tật hoặc thiếu người chăm sóc. Từ đó, Cơ sở tổ chức thăm hỏi, hỗ trợ theo khả năng, phối hợp với gia đình, chính quyền địa phương khi cần thiết. “Bởi phía sau một người đang cai nghiện không chỉ có chính họ. Có thể là một người vợ, những đứa con, cha mẹ già hoặc một gia đình đang cần một điểm tựa”, anh Thành chia sẻ.

Tôi gặp Thào trong giờ học nghề mây tre đan. Anh chăm chú với những nan tre, từng mối đan được làm tỉ mỉ, chắc chắn. Quê anh có thế mạnh về cây luồng, tre, nứa nên anh chọn học nghề này. Với Thào, có thêm một nghề là có thêm lựa chọn để bắt đầu lại cuộc sống.

“Tôi muốn làm lại”

Hành trang ngày trở về được chuẩn bị từ khi học viên còn ở trong Cơ sở: Qua những buổi trò chuyện, giờ học chữ, lớp học nghề, học kỹ năng sống và những lần cán bộ tìm đến gia đình.

Hiện Cơ sở tổ chức xóa mù chữ, củng cố kiến thức văn hóa cho 35 học viên. Ngoài đọc, viết, tính toán, học viên được trang bị kiến thức xã hội, pháp luật, kỹ năng giao tiếp, ứng xử và ý thức chấp hành nội quy.

Năm 2026, Cơ sở phối hợp tổ chức ba lớp học nghề: Hai lớp nghề xây dựng với gần 50 học viên đã hoàn thành khóa học; một lớp nghề mây tre đan với 30 học viên.

Mùa A Thào học nghề mây tre đan, chuẩn bị hành trang tái hòa nhập cộng đồng.

Cơ sở còn phối hợp với giảng viên Trường Chính trị, cán bộ Ngân hàng Chính sách xã hội, tuyên truyền, phổ biến pháp luật, chính sách và kỹ năng tái hòa nhập cộng đồng, giúp học viên chuẩn bị cho cuộc sống sau cai nghiện.

Theo Đại úy Đồng Hữu Giáp, giáo dục, tư vấn, phục hồi hành vi, rèn luyện ý thức và chuẩn bị tái hòa nhập phải được thực hiện đồng bộ với điều trị. Sau khi rời cơ sở, học viên còn phải đối diện với những vấn đề về gia đình, việc làm và các mối quan hệ xã hội. Vì vậy, dạy nghề phải tính đến khả năng tìm việc, tạo sinh kế thực tế. Người muốn làm lại cuộc đời cần được trao cơ hội, đồng thời phải nỗ lực tự mình bước đi.

Học viên Cơ sở Cai nghiện ma túy số 2 tỉnh Thanh Hóa tham gia buổi tuyên truyền, giáo dục pháp luật, kỹ năng tái hòa nhập cộng đồng.

Câu hỏi của H. về vốn làm ăn vì thế rất thiết thực. Quyết định số 08/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 1-5-2026, quy định chính sách tín dụng đối với người sau cai nghiện ma túy. Nếu đáp ứng điều kiện, họ được xem xét vay vốn tại Ngân hàng Chính sách xã hội để học nghề, sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm. Với mục đích sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm, mức vay tối đa là 200 triệu đồng/người, thời hạn tối đa 120 tháng. Người vay phải có nhu cầu, chấp hành tốt pháp luật và có tên trong danh sách do công an cấp xã lập, UBND cấp xã xác nhận; thời gian từ ngày ban hành quyết định quản lý sau cai nghiện tại nơi cư trú đến thời điểm vay không quá 10 năm.

Với H., điều đáng quý là anh đã bắt đầu nghĩ mình sẽ sống bằng gì sau ngày trở về. Với Tỷ, 18 tháng còn lại là thời gian tiếp tục cai nghiện, học nghề, chuẩn bị trở về với con. Với Thào, những đứa trẻ ở quê nhà là động lực để hướng về phía trước.

Ngày 27-10 đang đến gần. Sau hai năm xa nhà, H. dự kiến trở về với vợ và hai con. Những mảnh đất đã bán, số tiền đã mất không thể lấy lại, nhưng anh còn gia đình và cơ hội làm lại.

Ở Cơ sở Cai nghiện ma túy số 2, cán bộ vẫn kiên trì quản lý, giáo dục, dạy chữ, dạy nghề và hỗ trợ gia đình học viên. Mục tiêu là giúp mỗi người có thêm kiến thức, kỹ năng, sinh kế và điểm tựa khi tái hòa nhập cộng đồng. Cánh cổng rồi sẽ mở, điều quan trọng là người trở về có đủ hành trang và quyết tâm để không quay lại con đường cũ.