Giữ nghề dệt thổ cẩm Chiềng Châu

Hợp tác xã Dệt thổ cẩm và Dịch vụ du lịch Chiềng Châu, xã Mai Hạ được thành lập năm 2013. Với 16 thành viên, HTX duy trì nghề dệt truyền thống, đồng thời không ngừng đa dạng hoá sản phẩm như khăn, quần áo, túi xách, thú nhồi bông và nhiều mặt hàng lưu niệm khác. Mỗi năm, HTX sản xuất và cung ứng ra thị trường hơn 10.000 sản phẩm các loại.

Từ những tấm vải thổ cẩm được dệt thủ công, sản phẩm của HTX từng bước tạo dựng chỗ đứng tại các thị trường lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng. Không chỉ phục vụ thị trường trong nước, một số sản phẩm còn được xuất khẩu sang các nước châu Âu, trong đó chủ yếu là vải thổ cẩm. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy giá trị của sản phẩm truyền thống đang ngày càng được thị trường đón nhận.

Bà Vì Thị Oanh - Phó Giám đốc HTX Dệt thổ cẩm và Dịch vụ du lịch Chiềng Châu giới thiệu sản phẩm thổ cẩm truyền thống.

Để tạo nên một sản phẩm hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn từ chuẩn bị sợi, mắc khung, dệt vải đến tạo hoa văn, may thành phẩm. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự khéo léo, kiên trì và kinh nghiệm. Đặc biệt, hoa văn trên tấm vải không đơn thuần là những đường nét trang trí mà còn chứa đựng câu chuyện văn hóa, đời sống, quan niệm của cộng đồng.

Với những người làm nghề lâu năm, kỹ thuật dệt, cách phối màu, tạo hoa văn đã trở thành kỹ năng được tôi luyện qua thời gian. Công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác, bởi chỉ một sai lệch nhỏ trong quá trình dệt cũng có thể ảnh hưởng đến hoa văn và chất lượng sản phẩm.

Nét đặc trưng của thổ cẩm Chiềng Châu chính là họa tiết con rồng cụt đuôi, gắn với câu chuyện được người Thái lưu truyền qua nhiều thế hệ. Bà Vì Thị Oanh, dân tộc Thái - Phó Giám đốc HTX cho biết: “Theo sự tích của người dân địa phương, nghề dệt thổ cẩm ở Chiềng Châu bắt nguồn từ câu chuyện về quả trứng Rồng”.

Chuyện kể rằng, xưa kia ở bản Chiềng Châu có một cặp vợ chồng sống nhân từ, tích đức nhưng mãi không có con. Một lần, hai vợ chồng đi xúc cá ở hồ Mỏ Luông thì bắt được một quả trứng. Họ mang về ấp và quả trứng nở thành một con rồng nhỏ.

Rồng con lớn lên từng ngày, thường theo cha lên rừng phát nương, làm rẫy. Một lần, trong lúc làm việc, do sơ ý, nhát dao phát nương của người cha đã chém cụt đuôi rồng con. Từ đó, hình ảnh con rồng cụt đuôi được lưu giữ trong những hoa văn thổ cẩm truyền thống của người dân Chiềng Châu.

Giữ nghề dệt thổ cẩm góp phần tạo sinh kế và bảo tồn nét đẹp văn hóa truyền thống của đồng bào Thái.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng quan tâm đến các sản phẩm thủ công, sản phẩm thân thiện với môi trường và mang câu chuyện văn hóa, thổ cẩm Chiềng Châu có nhiều điều kiện để phát triển. Tuy nhiên, để nghề dệt duy trì bền vững, điều quan trọng là phải vừa bảo tồn được giá trị truyền thống, vừa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. HTX đã từng bước đa dạng hóa sản phẩm để phù hợp với nhu cầu sử dụng hiện đại.

Nếu trước đây thổ cẩm chủ yếu được sử dụng để may trang phục truyền thống hoặc các vật dụng trong đời sống, thì nay chất liệu này được sáng tạo thành túi xách, khăn, thú nhồi bông, quần áo và các sản phẩm quà tặng. Cách làm này giúp thổ cẩm đến gần hơn với người tiêu dùng, đặc biệt là khách du lịch, những người yêu thích sản phẩm thủ công truyền thống.

Việc gắn nghề dệt với hoạt động du lịch cũng mở ra hướng đi mới cho HTX. Du khách đến Chiềng Châu không chỉ tham quan, tìm hiểu đời sống văn hóa của đồng bào Thái mà còn có thể tiếp cận các sản phẩm được làm thủ công, tìm hiểu quy trình dệt và câu chuyện đằng sau những hoa văn đặc trưng. Qua đó, sản phẩm thổ cẩm trở thành một phần của trải nghiệm du lịch cộng đồng.

Để tiếp tục phát triển, HTX mong muốn được tạo điều kiện về quỹ đất để đầu tư cơ sở sản xuất, mở rộng quy mô hoạt động, giúp các thành viên có không gian làm nghề ổn định. Bên cạnh đó, hỗ trợ cho HTX tham gia các hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại để quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường và kết nối đối tác.

Với những người gắn bó với nghề dệt thổ cẩm ở Chiềng Châu, giữ nghề không chỉ là duy trì sinh kế mà còn là gìn giữ bản sắc của cộng đồng. Mỗi tấm vải được dệt nên không chỉ thể hiện sự khéo léo, kiên trì của người thợ mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng thoi đưa lách cách, tiếng go dệt đều đều vẫn vang lên bên những khung cửi ở Chiềng Châu. Qua từng sợi chỉ, từng hoa văn con rồng cụt đuôi, những câu chuyện văn hóa của người Thái nơi đây tiếp tục được gìn giữ, trao truyền và làm mới. Từ những nhịp dệt bền bỉ ấy, nghề dệt thổ cẩm Chiềng Châu tiếp tục có thêm sức sống, góp phần gìn giữ bản sắc văn hoá và tạo sinh kế cho người dân hôm nay.