Giữ mạch nguồn văn hóa (bài 3)

Bài 3: Để văn hóa thành sức mạnh nội sinh

Bài 2: Đưa vốn cổ lên sân khấu

ĐBP - Từ không gian trình diễn dân gian đến sân khấu, nhiều đảng viên đang trở thành những hạt nhân trong gìn giữ, trao truyền và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc. Khi trách nhiệm của người đảng viên gắn với hành động cụ thể, chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa sẽ có thêm sức sống từ cơ sở. Đó cũng là nền tảng để tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW đi vào thực tiễn, biến văn hóa thành sức mạnh nội sinh và động lực phát triển tại Điện Biên.

Sáng tạo trên nền tảng văn hóa truyền thống góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng hôm nay.

Ngày 7/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, xác định phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng và động lực cho phát triển nhanh, bền vững. Nghị quyết đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên trong đổi mới nhận thức, nâng cao trách nhiệm lãnh đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ phát triển văn hóa.

Đặt trong thực tiễn Điện Biên, tinh thần ấy càng có ý nghĩa khi tỉnh có 19 dân tộc cùng sinh sống, mỗi dân tộc mang theo những lớp văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Đó là nguồn tài nguyên quý, nhưng tài nguyên văn hóa sẽ khó trở thành nguồn lực nếu chỉ được lưu giữ trong hồ sơ di sản, trong ký ức của nghệ nhân hay xuất hiện theo mùa lễ hội. Điều quan trọng hơn là phải làm cho những giá trị đó tiếp tục hiện diện trong đời sống, được thế hệ trẻ tiếp nhận, được sáng tạo thành những sản phẩm mới và góp phần mang lại lợi ích cho cộng đồng.

Theo Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trần Hải Hà, yêu cầu đầu tiên đặt ra từ Nghị quyết 80 là phải đổi mới tư duy về văn hóa. Văn hóa cần được nhìn nhận đầy đủ trong mối quan hệ với con người, kinh tế - xã hội và chuyển đổi số; mỗi di sản, mỗi thiết chế, mỗi giá trị văn hóa phải được phát huy để phục vụ đời sống tinh thần, đồng thời tạo thêm giá trị mới cho cộng đồng.

Sự thay đổi ấy trước hết phải bắt đầu từ cán bộ, đảng viên làm công tác văn hóa. Khi người đảng viên nhận thức văn hóa là nguồn lực phát triển, cách làm cũng phải thay đổi. Thay vì bằng lòng với việc tổ chức một hoạt động, hoàn thành một chương trình hay bảo tồn một giá trị theo cách khép kín, cần đặt câu hỏi sâu hơn: Di sản ấy sẽ được trao truyền ra sao; có thể tiếp cận thế hệ trẻ bằng hình thức nào; có thể kết nối với du lịch, giáo dục, truyền thông hay công nghệ như thế nào để tạo thêm sức sống?

Thực tế cho thấy, khi người đảng viên ý thức rõ trách nhiệm của mình, văn hóa được gìn giữ bằng những hành động rất cụ thể. Người truyền lại vốn cổ cho lớp trẻ; người đi tìm những giá trị đang có nguy cơ mai một; người chắt lọc chất liệu dân gian để sáng tạo tác phẩm phù hợp với công chúng hôm nay. Ở một vị trí khác, người đảng viên làm công tác lãnh đạo, quản lý phải tạo được môi trường, cơ chế và điều kiện để những nỗ lực ấy được nhân rộng.

Điện Biên có nguồn tài nguyên đặc biệt từ quần thể di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ và bản sắc phong phú của 19 dân tộc với hệ thống phong tục, lễ hội, dân ca, dân vũ, trang phục, ẩm thực, nghề truyền thống. Theo định hướng của ngành văn hóa, đây là cơ sở để hình thành sản phẩm du lịch lịch sử, du lịch cộng đồng, trải nghiệm văn hóa; xây dựng không gian bảo tồn, quảng bá văn hóa tại các địa bàn tiêu biểu và phát triển những chương trình nghệ thuật có chất lượng.

Muốn biến văn hóa thành sức mạnh nội sinh, trước hết phải làm cho những giá trị ấy tiếp tục sinh sôi trong đời sống. Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trần Hải Hà chia sẻ: Điều kiện để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh là phải có sự thống nhất về nhận thức và quyết tâm của cả hệ thống chính trị; đội ngũ cán bộ, đảng viên, nghệ nhân, văn nghệ sĩ có chất lượng; sự tham gia thực chất của người dân; nguồn lực đầu tư tương xứng; cơ chế chính sách phù hợp cùng việc ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Đặc biệt, người dân phải được đặt ở vị trí trung tâm và chủ thể của quá trình phát triển văn hóa. Từ quan điểm ấy, trách nhiệm của người đảng viên làm văn hóa càng rõ ràng: Không làm thay cộng đồng mà khơi dậy để cộng đồng cùng làm; không giữ văn hóa trong trạng thái đóng kín mà tạo điều kiện để những giá trị tốt đẹp tiếp tục sinh thành giá trị mới.

Mục tiêu phát triển của Điện Biên cho thấy yêu cầu ấy ngày càng cụ thể hơn. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 5% GRDP. Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh đặt mục tiêu đón trên 8 triệu lượt khách, tổng thu khoảng 15.000 tỷ đồng; năm 2030 đạt 2,65 triệu lượt khách, doanh thu trên 5.000 tỷ đồng, du lịch đóng góp khoảng 11% GRDP, tạo việc làm cho 19.500 lao động, trong đó 9.000 lao động trực tiếp. Trong bức tranh phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển, du lịch là lĩnh vực thể hiện khá rõ khả năng chuyển hóa tài nguyên lịch sử, văn hóa và cảnh quan thành nguồn lực kinh tế. Năm 2025, Điện Biên đón hơn 1,45 triệu lượt khách, tổng thu du lịch trên 2.645 tỷ đồng. Riêng 7 tháng năm 2026, lượng khách đạt 1,047 triệu lượt, doanh thu 1.897 tỷ đồng, tăng 20,1% so với cùng kỳ.

Bắt đầu từ những người lặng lẽ trao truyền vốn cổ trong cộng đồng đến những nghệ sĩ tìm đường đưa di sản vào sáng tạo, những cán bộ văn hóa trực tiếp tham mưu, tổ chức thực hiện, mỗi đảng viên đang góp một phần việc vào hành trình gìn giữ và làm giàu bản sắc văn hóa Điện Biên. Công việc khác nhau, vị trí khác nhau, nhưng gặp nhau ở trách nhiệm giữ cho những giá trị của cha ông tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống hôm nay.

Nghị quyết số 80-NQ/TW tiếp tục mở ra một yêu cầu cao hơn: Văn hóa phải trở thành sức mạnh nội sinh, thành nguồn lực cho phát triển. Để mục tiêu từ nghị quyết đi vào cuộc sống, cần bắt đầu từ chính trách nhiệm, sự gương mẫu và tinh thần tiên phong của mỗi cán bộ, đảng viên. Khi người đảng viên biết trân trọng di sản, dám tìm cách làm mới, biết tập hợp cộng đồng và biến chủ trương thành những kết quả cụ thể, văn hóa sẽ được tiếp nối bằng sức sống của chính nó.

Giữ mạch nguồn văn hóa bởi vậy không còn là giữ lại những gì thuộc về quá khứ trong trạng thái nguyên vẹn mà phải giữ được căn cốt để tiếp tục trao truyền, sáng tạo và làm giàu thêm trong dòng chảy hôm nay. Và trên hành trình ấy, mỗi đảng viên làm công tác văn hóa cần là một người “nối mạch”, để bản sắc của 19 dân tộc Điện Biên tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và trở thành nguồn lực bền vững cho chặng đường phát triển.