Có một nghề

Ảnh minh họa

Bài thơ có 20 câu, 5 khổ, mỗi khổ thể hiện một cảm xúc về hình ảnh người thầy bằng những kết cấu điệp từ, điệp cấu trúc: “Có một nghề”, tạo nên giai điệu tâm tình lắng đọng: “Có một nghề chở khách qua sông”/ “Có một nghề viết khát vọng trong tim”/ “Có một nghề cho trẻ biết ước mơ”/ “Có một nghề khi ve báo mùa thi”/ “Có một nghề mồ hôi ướt sân trường”. Cách cấu trúc tạo ra một nhịp điệu tuần hoàn, vừa là lời tự sự, vừa ca ngợi tôn vinh, nhưng cũng rất khiêm nhường, gợi lên trong tâm trí người đọc sự tò mò tìm hiểu về một cái nghề được ca ngợi là nghề cao quý nhất.

“Có một nghề chở khách qua sông/ Tháng năm đi qua, buồn vui, trăn trở/ Có một nghề trồng hoa trên trang vở/ Cho hoa cuộc đời thắm mãi niềm tin”. Sự phát hiện đối lập của tác giả để so sánh giữa cái vi mô “trồng hoa trên trang vở”, không gian hạn hẹp, nhỏ bé (trang vở), nhưng ở đó là nền tảng chứa đựng tầm vĩ mô của không gian xã hội, (hoa cuộc đời), vô cùng rộng lớn. Ngôn từ trong thơ diễn đạt chân tình dung dị, ẩn chứa triết lý nhân sinh cao quý của nghề, chạm đến trái tim người đọc.

Đoạn hai là một nốt nhạc nghe thanh tao, kết tinh vẹn tròn về sự hi sinh thầm lặng nhưng mang một sứ mệnh vĩ đại bằng những hình ảnh vừa gần gũi, vừa mang tầm vóc non sông. “Có một nghề viết khát vọng trong tim/ Cho bao thế hệ, bao mầm xanh đất nước/ Trang giáo án in bóng hình Tổ quốc/ Đêm miệt mài, bỏng cháy mắt em thơ”. Đó là một nghề không đơn thuần là truyền thụ kiến thức, mà cao quý hơn là “gieo hạt”, “ươm mầm”, nhen nhóm những ước mơ, hoài bão trong tâm hồn tuổi trẻ. Người thầy ở đây với vị trí định hướng, truyền lửa cho “Bao thế hệ, bao mầm xanh đất nước”, mở ra không gian và thời gian vô tận trên dòng chảy liên tục của bao thế hệ học trò. Từ sự hi sinh thầm lặng với bao “đêm miệt mài” dưới ánh đèn khuya để làm nên những “Trang giáo án in bóng hình Tổ quốc”. Câu thơ không còn là con chữ thông thường, mà đó là nhãn tự chứa đựng hình hài đất nước, là một phát hiện nghệ thuật rất thơ và rất thiêng liêng, nâng tầm giá trị nghề giáo lên một tầng cao mới. Cho thấy bản thân mỗi bài giảng không chỉ là kiến thức thuần túy, mà chứa đựng lòng tự tôn dân tộc và khát vọng tương lai tươi sáng của đất nước, “cháy bỏng mắt em thơ”.

Nhưng “có một nghề” ngay sau đó đưa hình ảnh trở về với đời thường của “một nghề cho trẻ biết ước mơ”, hướng cho học trò biết để đến được với thế giới rộng lớn phải bắt nguồn từ việc yêu kính những điều nhỏ bé, nghĩa tình nơi quê hương, cội nguồn làm bệ phóng đó là đi từ lòng mẹ, “Từ câu ca mặn mồ hôi của mẹ/ Từ xóm làng thân thương nhỏ bé”, từ những gì gần gũi, thân quen, bài học phải đưa các em bắt đầu đi từ mảnh đất “quê nội cần lao” (khó nghèo, vất vả) từ “làng xóm nhỏ”, để nhận ra được giá trị “kỳ diệu” vươn đến những điều to lớn hơn.

Ý thơ tiếp theo tái hiện cung bậc cảm xúc vô cùng đặc biệt, chạm đến góc khuất sâu kín nhất tâm hồn người thầy trong mùa chia ly. Sự thâm sâu của hình ảnh thơ không nằm ở những triết lý lớn lao, mà ở trong sự mâu thuẫn đầy tính nhân văn giữa lý trí và tình cảm. “Có một nghề khi ve báo mùa thi/ Lại thấy bâng khuâng, bồi hồi cảm xúc”. Đó là âm thanh quen thuộc của tuổi học trò, nhưng dưới lăng kính của người thầy, tiếng ve kia lại là âm thanh báo hiệu sự chia xa. Nên diễn ra trạng thái xúc cảm khó tả, “bâng khuâng”, “bồi hồi”, ấy là lúc học trò trưởng thành, cùng với tâm trạng người thầy, niềm thương, nỗi nhớ, bởi một thông điệp đang gửi đến: Một chuyến đò sắp sửa sang sông. Người thầy thừa hiểu đó là quy luật, học trò đến trường, rồi tốt nghiệp ra trường là lẽ tự nhiên, nhưng sao lại “nhói đau trong ngực”? Hóa ra trái tim người thầy không tuân theo quy luật lí trí đó, khi nhận ra “Mai xa rồi những đứa trẻ thân thương...”. Từ đó mới thấy được tình yêu thẳm sâu mà thiêng liêng với những học trò đã đi qua đời thầy, ấm áp, cao đẹp làm sao. Chẳng biết những người rời khỏi con đò kia có hiểu hết được điều đó hay không?

Khổ thơ cuối khép bài thơ lại bằng một nốt trầm sâu lắng, tôn vinh sự hi sinh thầm lặng và tình yêu nghề cháy bỏng của người thầy: “Có một nghề mồ hôi ướt sân trường/ Chẳng quản khó khăn, bộn bề cuộc sống/ Trẻ hồn nhiên, vòng tay ta dang rộng/ Bởi yêu nghề, yêu mãi ở trong tim...”. Lời thơ chân thành mang yếu tố tự sự, nhưng khắc họa được vẻ đẹp cao quý của nghề giáo giữa đời thường. Những nhọc nhằn, vất vả của nghề dạy học gói gọn trong hình ảnh “mồ hôi ướt đẫm sân trường”, ở đó, trước “bộn bề cuộc sống”, người thầy vẫn bền bỉ vượt qua. Ấy chính là ngọn lửa được thắp lên rực cháy từ trái tim yêu nghề, luôn thể hiện tấm lòng bao dung qua ẩn dụ “vòng tay ta dang rộng”.

Đọc bài thơ Có một nghề ta thấy tác giả khẳng định một chân lý: Người dạy học không chỉ là công việc truyền đạt tri thức, mà còn là hành trình trao gửi yêu thương bằng cả trái tim, theo năm tháng trưởng thành của tất cả học sinh, vô cùng đằm thắm, nhân văn, thanh đẹp lạ thường.

(*): Vũ Tuấn (tên đầy đủ: Vũ Văn Tuấn, sinh năm 1977, quê huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ) giáo viên dạy Toán. Đồng thời, ông cũng là hội viên Chi hội Thơ thuộc Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Phú Thọ.