Cây “ăn bám” nhả... tiền

Một trong bốn cây gạo cho tầm gửi của nhà ông Bùi Văn Thịnh xóm Miễu.

Cả xóm “ăn”... lộc trời

Bà Nguyễn Thị Thanh, người con gốc Hiền Quan nay đã bước sang tuổi 70, hoài niệm về thời con gái đi chăn trâu, ngước cổ lên mãi vẫn không thấy hết ngọn của những cây gạo khổng lồ ven đê. Thời ấy, có những gốc gạo to đến mức dăm đứa trẻ ôm không hết trong những trò vui tuổi thơ ven sông. Và cũng ít ai ngờ rằng, chính những thân cây cổ thụ xù xì, tưởng chừng chỉ đứng đó làm nhiệm vụ chắn gió bão qua mùa, nay lại trở thành “mỏ lộc” mà thiên nhiên ban tặng, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho nhiều nhà dân nơi đây.

Xóm Miễu hiện nay được ví như “rốn” tầm gửi gạo của cả vùng Hiền Quan. Đi dọc ven đê, đâu đâu cũng thấy những cây gạo vươn cao chọc trời, sừng sững giữa bãi sông. Tuy nhiên, điều kỳ lạ là không phải cứ trồng cây gạo là có tầm gửi.

Theo lời kể của những lão nông kỳ cựu như ông Bùi Văn Thịnh (75 tuổi) hay chồng bà Thanh - ông Bùi Duy Long (73 tuổi), từ bé họ đã thấy quê mình ngập tràn bóng gạo. Gốc nào gốc nấy to lừng lững dọc sông. Nhưng dăm chục năm trước, loài tầm gửi mọc nhờ trên thân gạo chẳng mấy ai để ý. Các cụ ngày xưa chỉ coi đó là một thứ lá mát thông thường, thỉnh thoảng hái nấu nước uống chứ không hề biết đến giá trị thương mại. Thậm chí, theo tục lệ xưa của làng, những cây gạo cổ thụ khi già cỗi thường bị chặt hạ, lấy gỗ xẻ đóng áo quan cho người đã khuất.

Thế nhưng, quy luật tự nhiên luôn ẩn chứa những bất ngờ. Hơn chục năm trở lại đây, khi người ta dần phát hiện ra công dụng kỳ diệu của thứ lá mọc ngang trời này, tầm gửi gạo bỗng “hóa vàng”.

Lý giải về sự đắt đỏ và giá trị của tầm gửi gạo, bà Thanh cho biết loài thảo dược này có tác dụng kỳ diệu như một vị thuốc nam, giúp mát gan, thải độc, bổ khí, đặc biệt cực tốt cho phụ nữ sau sinh bị hậu sản. Chính hiệu quả thực tế ấy đã đồn xa, kéo theo hàng đoàn khách thập phương nườm nượp tìm về tận vườn để hỏi mua.

Ông Nguyễn Văn Thống ở thôn 13 Hiền Trung là một ví dụ về tư duy sản xuất hàng hóa tại Hiền Quan khi quyết tâm đột phá từ tầm gửi cây gạo. Thay vì phụ thuộc vào nguồn tự nhiên, ông chủ động quy hoạch thành trang trại với hơn 40 cây gạo tía, tạo môi trường cho tầm gửi ký sinh. Áp dụng quy trình chăm sóc phù hợp, bảo vệ cây chủ và điều tiết mật độ tầm gửi nhằm nâng cao chất lượng, hiện mỗi năm, ông thu hoạch khoảng 1 tấn tầm gửi tươi. Với giá bán ổn định từ khoảng 500 ngàn đồng/kg, mô hình mang lại nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm, mở ra cơ hội cho cây tầm gửi Hiền Quan.

Vất vả nghề “hái lộc”

Bà Nguyễn Thị Thanh gom từng nắm lá tầm gửi gạo rụng, mỗi khi có nắng lại đem ra phơi kỹ sau đó cất để dành bán cho khách cần.

Hành trình chinh phục thứ lộc trời này không dành cho những người yếu bóng vía hay sợ độ cao. Những cây gạo ở xóm Miễu thường có tuổi đời hàng trăm năm, vươn cao tới 20 - 30 mét, thậm chí có những cây chạm mốc 35 - 40 mét.

Vì cây quá cao, nên việc thu hái đòi hỏi sự đầu tư kỳ công. Nhà ông Thịnh có 4 cây gạo thì cả 4 đều cho tầm gửi. Để thuận tiện thu hoạch, gia đình ông đã cắm sẵn những chiếc đà bằng sắt kiên cố, treo dọc theo thân cây. Đến mùa hái, cứ theo những chiếc đà ấy mà leo lên, dùng cây ngắt từng cụm tầm gửi rồi thả xuống đất.

Nhiều gia đình có cây cao phải thuê thợ chuyên nghiệp trèo leo với tiền công lên tới vài triệu đồng mỗi ngày. Ngay như vợ chồng ông Thịnh, bà Toàn... mỗi năm hái bán được hàng tạ tầm gửi tươi. Trong khi đó, nhà bà Thanh khiêm tốn hơn với 2 cây (một cây cổ thụ và một cây mới trồng vài chục năm ngoài đầu ngõ), mỗi năm thu hoạch cũng được dăm triệu đồng, vừa đủ thêm thắt tiền mắm muối trong nhà.

Theo bà Thanh, xóm Miễu hiện nay có khoảng 50 đến gần 60 hộ dân. Hầu như nhà nào cũng trồng vài cây gạo trong vườn hoặc ngoài bãi, từ nhà bà Mai, ông Huệ, bà Liên, ông Lan cho đến nhà Lưu Hùng... Thế nhưng, cả xóm cũng chỉ có khoảng 15 cây có sự hiện diện của tầm gửi. Có những hộ chăm bẵm cây gạo to lớn suốt nhiều năm, trông ngóng từng ngày mong có tầm gửi bám vào, để rồi cây cứ thế lớn lên không có tầm gửi hoặc thậm chí đột ngột chết đứng chẳng rõ nguyên nhân. Sự “chọn lọc” ngặt nghèo của tự nhiên ấy càng khiến cho thứ lá này trở nên khan hiếm và quý giá.

Một cây gạo còn non tuổi nhưng đã có tầm gửi bám chặt cho lộc xanh ngắt.

Chính vì cung không đủ cầu nên giá của tầm gửi cây gạo luôn duy trì ở mức cao suốt bao năm qua. Chưa bao giờ thứ lá này có giá dưới 400.000 đồng/kg. Hiện tại, tầm gửi gạo tươi giá dao động khoảng 500.000 đồng/kg, trong khi loại phơi khô có thể lên tới 1 triệu đồng/kg. Tuy nhiên, theo nhịp thời gian, thị trường cũng có những biến động riêng. Bà Thanh chia sẻ, hơn hai năm trở lại đây, giá cả bắt đầu chững lại, người mua cũng không còn tấp nập như trước. Dẫu vậy, đối với những hộ dân xóm Miễu, loài cây “ăn bám” này vẫn là một nguồn thu nhập tự nhiên vô giá.

Đứng dưới bóng những tán gạo cổ thụ vươn mình giữa bãi sông Hồng, nghe tiếng gió lùa qua từng phiến lá, mới thấy hết cái ân tình mà thiên nhiên ban tặng cho mảnh đất Hiền Quan. Những thân cây xù xì, tưởng chừng chỉ sống nhờ vào đất trời ấy, ngày ngày lặng lẽ nhả những giọt “lộc trời” ngọt lành, nuôi sống bao người dân xóm Miễu. Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, cây tầm gửi mọc ngang trời vẫn giữ nguyên giá trị mộc mạc, bền bỉ kết nối quá khứ với hiện tại, làm nên dấu ấn riêng của một vùng quê đậm hồn cốt ven sông Hồng.