Bắc những nhịp cầu mở không gian phát triển Thủ đô

Hà Nội

Từ những cây cầu giao thông đến cấu trúc phát triển mới

Nhìn lại lịch sử, những cây cầu qua sông Hồng luôn gắn với những bước chuyển của Hà Nội. Long Biên từng là cây cầu mở cánh cửa giao thương của Hà Nội đầu thế kỷ XX. Chương Dương, Thăng Long, Vĩnh Tuy, Nhật Tân tiếp tục hình thành những trục kết nối mới khi đô thị mở rộng.

Nhưng quy mô của giai đoạn hiện nay có sự khác biệt rất lớn. Chỉ trong năm 2025, Hà Nội đồng loạt khởi công 7 dự án cầu gồm Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Ngọc Hồi, Thượng Cát, Vân Phúc, Hồng Hà và Mễ Sở.

Cầu Long Biên bắc qua sông Hồng sau thời gian dài khai thác đã không còn đáp ứng được yêu cầu phát triển. Ảnh: Quang Hùng

Các công trình được triển khai trên toàn tuyến sông Hồng, từ khu vực phía Tây Bắc đến cửa ngõ phía Nam tạo thành một mạng lưới kết nối liên tục thay vì những điểm vượt sông đơn lẻ.

Ở phía Bắc, cầu Tứ Liên kết nối khu vực Tây Hồ với Đông Anh, tạo thêm một trục trực tiếp giữa khu vực nội đô và cực phát triển phía Bắc. Cầu Thượng Cát kết nối khu vực phía Tây Bắc với trung tâm thành phố. Cầu Vân Phúc mở rộng liên kết giữa Hà Nội với Phú Thọ và hành lang trung du, miền núi phía Bắc.

Khu vực trung tâm, cầu Trần Hưng Đạo không chỉ chia sẻ áp lực cho Chương Dương, Vĩnh Tuy mà còn đưa khu vực nội đô lịch sử đến gần hơn với không gian sông Hồng, Long Biên và những không gian công cộng ven sông.

Xuôi về phía Nam, cầu Ngọc Hồi và cầu Mễ Sở cùng với cầu Hồng Hà trở thành những mắt xích quan trọng của các tuyến vành đai, mở rộng liên kết Hà Nội với Hưng Yên, Bắc Ninh và các địa phương trong Vùng Thủ đô.

Nếu nhìn từng dự án riêng lẻ, đây là những công trình giao thông lớn và khi đặt chúng trong tổng thể quy hoạch, có thể thấy một cấu trúc hoàn toàn khác đang hình thành: Sông Hồng trở thành trung tâm còn những cây cầu trở thành các điểm nối để các cực phát triển hai bên bờ liên kết thành một chỉnh thể.

Đây chính là sự thay đổi quan trọng trong tư duy quy hoạch từ phát triển đô thị chủ yếu theo hướng dồn vào trung tâm sang tổ chức một không gian đa cực, đa trung tâm, hạ tầng giao thông đi trước để mở đường cho phát triển.

Thành phố đang tập trung triển khai các dự án trọng điểm nhằm từng bước hoàn thiện mạng lưới giao thông kết nối hai bên sông Hồng, mở rộng không gian phát triển đô thị và tăng cường kết nối giữa Hà Nội với các khu vực lân cận.

Hình ảnh thi công cầu Trần Hưng Đạo kết nối trung tâm Hà Nội với khu vực phía Đông. Ảnh: Ngọc Hải

Những nhịp cầu cho một “kỷ nguyên vươn mình”

Theo TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam, trước đây Đảng, Nhà nước, chính quyền Hà Nội và nhân dân đã rất quan tâm đến sông Hồng.

Hiện nay vấn đề được đặt ra với một tầm nhìn đột phá hơn. Trong quy hoạch tầm nhìn 100 năm, sông Hồng được xác định là trục cảnh quan trung tâm của Hà Nội.

Đặc biệt định hướng phát triển 2 bên sông Hồng trở thành biểu tượng phát triển cho kỷ nguyên mới của Thủ đô đã nâng tầm dòng sông trong cấu trúc đô thị tương lai.

Sông Hồng được xác định là trục cảnh quan trung tâm của Hà Nội. Ảnh: Ngọc Hải

Hai bờ sông sẽ là nơi hội tụ cảnh quan, văn hóa, sinh thái, thương mại, dịch vụ và không gian sáng tạo. Dòng sông sẽ trở thành không gian kết nối khu vực đô thị trung tâm với các không gian phát triển mới, kết nối di sản với hiện đại, kết nối thiên nhiên với đời sống đô thị.

Một Hà Nội của 100 năm tới không thể chỉ lớn hơn về diện tích mà phải khác về cấu trúc. Các khu vực phát triển cần được kết nối tốt hơn, khoảng cách giữa trung tâm và vùng ngoại vi phải được thu hẹp, hai bờ sông Hồng phải trở thành một chỉnh thể đô thị.

Giám đốc Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông TP. Hà Nội Ngô Ngọc Vân cho biết, thành phố đang tập trung triển khai các dự án trọng điểm nhằm từng bước hoàn thiện mạng lưới giao thông kết nối hai bên sông Hồng, mở rộng không gian phát triển đô thị và tăng cường kết nối giữa Hà Nội với các khu vực lân cận.

Hiện cả 7 dự án cầu vượt sông Hồng của Hà Nội đang được gấp rút thi công, phấn đấu hoàn thành trong năm 2027. Phía sau những công trường ngày đêm sáng đèn là câu chuyện Hà Nội đang từng bước thay đổi cách mình nhìn về dòng sông đã gắn với lịch sử hình thành Thăng Long.

Từ chỗ “vượt sông” để đi từ nơi này sang nơi khác, Hà Nội đang hướng tới sống cùng dòng sông, phát triển cùng dòng sông và tổ chức lại không gian đô thị dựa trên dòng sông.