Xây 'nhà lầu' cho bò

“Nghe mưa, canh lụt”

Chúng tôi đến KDC Bắc Bình vào một ngày nắng đẹp. Trên cánh đồng trù mật, nụ cười của người nông dân dường như rạng rỡ hơn. Thế nhưng, ít ai biết, khoảng cách của vẻ bình yên ấy với sự bất ổn đôi khi chỉ tính bằng một trận mưa lớn kéo dài tầm 2-3 tiếng. Ký ức từ lão nông tri điền đến từng đứa trẻ nơi đây đều không thiếu những đêm dài thắt ruột nghe tiếng nước đổ về.

Nhấp chén chè xanh chát đậm, ông Đoàn Ánh Phước (58 tuổi), người có uy tín ở KDC Bắc Bình, nhìn xa xăm về phía sông Hiếu, trăn trở nói: “Đất này được ví là rốn lũ”. Quả vậy, quê ông Phước nằm giữa thế “gọng kìm” của con nước dữ. Chỉ một trận mưa lớn kéo dài đi qua, nước sông Hiếu nhanh chóng băng qua đồng, vượt vườn vào nhà. Chưa hết, từ trên cao, dòng nước từ hồ Tân Kim đổ dồn xuống làm mọi người trở tay không kịp. Nhiều khi có những cơn mưa tưởng như “vô hại” lại khiến Bắc Bình trở thành một ốc đảo.

Ông Hồ Văn Phước kiểm tra lại chuồng trại trước mùa mưa bão - Ảnh: Q.H

Bao đời nay, người dân Bắc Bình sống trong tâm thế “nghe mưa, canh lụt”. Hễ trời sập sùi đổ hạt, bà con không dám ngủ sâu giấc. Mỗi nhà đều cắt cử một người thức trắng đêm, mắt chong chong nhìn vào bậc thềm, tai nghe ngóng tiếng nước dâng... Lúc này, một câu hỏi đặt ra là: Người có thể bồng bế nhau leo lên gác lửng, mái ngói hay đi sơ tán, còn con bò-cả một cơ nghiệp-thì biết để ở đâu?

Bao mùa lũ qua đi là bấy nhiêu lần nước mắt người nông dân Bắc Bình rơi. Một con bò bị lũ cuốn trôi đồng nghĩa với việc cả một năm cày cuốc đổ sông, đổ biển. Giấc mơ đóng học phí cho con vào đại học, sửa lại mái nhà… đứt đoạn. Không đành lòng, một số người liều mình dắt bò vượt nước sang KDC lân cận gửi, để rồi chính mình lại rơi vào nguy hiểm. “Chẳng lẽ cứ phó mặc gia sản cho trời mãi hay sao?”, câu hỏi ấy đã đau đáu qua nhiều thế hệ.

Bán bò làm nhà cho… bò

Từ tận cùng nỗi lo, một ý tưởng táo bạo được thắp lên trong tâm trí người nông dân ở KDC Bắc Bình: “Hay là chúng ta xây… “nhà lầu” cho bò tránh lũ lụt?”. Suy nghĩ ấy từng có thời gian làm cả KDC xôn xao. Có ý kiến cho rằng đây là mô hình hay, nhưng cũng không ít người cười khẩy, buông lời châm chọc: “Mình còn chưa có lầu mà ở, sao lại bày đặt xây cho bò?”.

Ông Hồ Văn Phước, một trong những người tiên phong làm “nhà lầu” cho bò nhớ lại,  không chỉ người ngoài tác động, mà ngay trong nhà mình cũng chia làm 2 “phe” rõ rệt. Để dựng được cái “nhà lầu” kiên cố cao hơn đỉnh lũ lịch sử, số tiền bỏ ra ngót nghét 30 triệu đồng. Khoản chi phí ấy đúng bằng giá trị của một con bò, tức toàn bộ số tiền tích cóp ròng rã mấy mùa khoai bắp. Thấy vợ con xót ruột, ông Phước khẳng khái bảo: “Bỏ một con bò để giữ lại cả đàn bò, bỏ một lần để đỡ lo cả đời, mẹ con bà đừng suy nghĩ gì nhiều”.

Chung suy nghĩ ấy, những chiếc chuồng bò 2 tầng đầu tiên đã xuất hiện ở KDC Bắc Bình. Tầng dưới của chuồng là nơi nuôi nhốt bò thường ngày. Tầng 2 đổ sàn bê tông chịu lực, lợp mái kiên cố, vừa là kho chứa rơm khô dự trữ, vừa là nơi lánh nạn khi lũ lụt kéo đến. Điểm nhấn của chuồng nằm ở con dốc thoải dẫn lên tầng 2 để người nông dân thuận lợi dắt bò lên ngay cả trong đêm tối.

Nhờ chuồng trại được thiết kế phù hợp, nhiều gia đình ở Bắc Bình đã vơi bớt nỗi lo vào mùa mưa bão - Ảnh: Q.H

Nhớ lại chuyện xưa, ông Phước kể, năm 2020, nước lũ cuồn cuộn đổ về KDC Bắc Bình. Con nước dữ nhấn chìm, làm hư hại phần lớn nhà cửa, vườn tược của người dân. Giữa muôn vàn nỗi lo, ông Phước thoáng nhẹ lòng nhìn về phía chuồng trại mới xây dựng. Ở đó, đàn bò của gia đình vẫn nhẩn nha nhai rơm. Sau khi nước rút, nhờ đàn bò còn nguyên, ông Phước mới có thể bán bớt một con, lấy vốn tái thiết nhà cửa, khôi phục ruộng vườn. “Nhà lầu cho bò không chỉ cứu mạng vật nuôi, mà còn cứu vớt sinh kế của cả gia đình”, ông Phước khẳng định.

Cách nhà ông Phước không xa, bà Hoàng Thị Tý cũng từng 2 lần đứt ruột nhìn bò bị lũ cuốn trôi. Thấy mô hình của ông Phước và một số hộ khác, bà quyết định dốc túi đầu tư. “Nông dân ky cóp từng đồng, bỏ mấy chục triệu xót lắm chứ. Nhưng, nhìn cảnh chồng con nửa đêm dầm mình trong nước xiết dắt bò đi gửi, tôi quyết làm bằng được. Giờ đây, gia đình tôi đã vơi đi một nỗi lo”, bà Tý trải lòng.

Sẵn sàng sẻ chia kinh nghiệm

Dẫn chúng tôi tham quan KDC Bắc Bình, ông Lê Xuân Lộc, Trưởng thôn An Tuyền vui mừng chia sẻ về sự khởi sắc của miền quê được ví là “rốn lũ”. Theo ông Lộc, toàn KDC Bắc Bình hiện có 116 hộ dân. Trong đó, gần một nửa số hộ đã đầu tư xây dựng chuồng tầng kiên cố cho đàn gia súc. Không chỉ hóa giải bài toán rủi ro thiên tai, mô hình còn góp phần giải quyết vấn đề nhức nhối bấy lâu là ô nhiễm môi trường do chăn nuôi.

Cũng theo ông Lộc, mỗi khi trời chuyển, râm ran báo hiệu mưa bão, kịch bản chạy lũ ở KDC Bắc Bình nay cũng đã đổi khác. Không còn sự hoảng loạn, không còn những cuộc tháo chạy thâu đêm, bà con chủ động hơn trong ứng phó. Việc đưa đàn gia súc đến nơi an toàn tiết kiệm được rất nhiều thời gian. Chỉ bằng vài hiệu lệnh điều khiển quen thuộc, đàn bò của các hộ dân đã răm rắp leo lên con dốc bê tông, khoan thai bước vào “tầng 2” chất đầy rơm khô và cả nước uống.

Sự “thong dong” trong đối diện với thiên tai ấy khiến nhiều người dân vùng rốn lũ khác rất ngạc nhiên, tìm đến học hỏi kinh nghiệm. Không giữ cho riêng mình, bà con ở KDC Bắc Bình nhiệt tình chia sẻ bản vẽ thiết kế, hướng dẫn tỉ lệ pha trộn xi măng chịu lực, cách chia khẩu phần rơm dự trữ cho vật nuôi... Từ lâu, người dân nơi đây đã xác định rằng, sẻ chia kinh nghiệm sinh tồn là việc nên làm, để mọi người có thể cùng nhau vượt qua thiên tai, bão lũ.

Rời Bắc Bình, câu nói mộc mạc của người dân vẫn in sâu trong tâm trí chúng tôi: “Nếu bất lực trước thiên tai thì bà con chúng tôi làm sao gượng dậy, vươn lên được?”. Câu nói ấy cùng hình ảnh những chiếc chuồng 2 tầng vững chãi là cứu cánh cho cả cơ nghiệp khiến ai nấy đều khâm phục. Câu chuyện của những người nông dân ở Bắc Bình không đơn thuần là việc thích ứng trước thiên tai, biến đổi khí hậu, mà còn là minh chứng sinh động cho ý chí kiên cường, chưa bao giờ chịu cúi đầu trước nghịch cảnh của đồng bào miền Trung.