Từ thay đổi thói quen đến hình thành công dân số

Chuyển đổi số bắt đầu từ thay đổi thói quen

Một trong những rào cản lớn nhất của chuyển đổi số ở cơ sở không hẳn nằm ở việc thiếu công nghệ hay nền tảng số, mà chính là thói quen và khả năng sử dụng công nghệ của người dân. Đây là vấn đề được Chủ tịch UBND phường Bình Phước Ngô Hồng Khang chỉ ra từ thực tiễn triển khai chuyển đổi số tại địa phương.

Chủ tịch UBND phường Bình Phước, thành phố Đồng Nai Ngô Hồng Khang chia sẻ tại sự kiện chào mừng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10/2026

Trước đây, khi thực hiện thủ tục hành chính, nhiều người dân vẫn quen chuẩn bị hồ sơ giấy, trực tiếp đến cơ quan nhà nước để được hướng dẫn và giải quyết. Dù sở hữu điện thoại thông minh, không ít người vẫn e ngại thực hiện dịch vụ công trực tuyến vì sợ thao tác sai, gặp khó khăn trong quá trình sử dụng. Trong giao dịch hằng ngày, thanh toán bằng tiền mặt vẫn là lựa chọn phổ biến. Thậm chí, có người đã cài đặt VNeID và các ứng dụng số nhưng chưa biết khai thác tiện ích, vẫn phải nhờ cán bộ hoặc người thân thao tác giúp.

Đội hình “Mùa hè số” của Đoàn thanh niên phường Bình Phước hướng dẫn người dân sử dụng VNEID

Từ thực tế đó, phường Bình Phước xác định, chuyển đổi số ở cấp cơ sở trước hết phải tạo được chuyển biến về nhận thức, kỹ năng và thói quen của người dân. Bởi, có thiết bị thông minh chưa đồng nghĩa với việc trở thành công dân số; cài đặt ứng dụng cũng không có nghĩa chuyển đổi số đã thành công.

Với phương châm "tuyên truyền để dân biết; giải thích để dân hiểu; hướng dẫn để dân làm; hỗ trợ để dân sử dụng được và cuối cùng là để dân hưởng lợi", phường đã cụ thể hóa bằng phong trào "Bình dân học vụ số", mô hình dân vận khéo "Mỗi người dân là một công dân số" và Bộ tiêu chí tạm thời đánh giá, hỗ trợ hình thành công dân số giai đoạn 2026 - 2030.

UBND phường Bình Phước ra mắt không gian đổi mới sáng tạo hưởng ứng ngày chuyển đổi số quốc gia 10/10

Những chuyển biến bước đầu được thể hiện rõ nét trong giải quyết thủ tục hành chính. Nếu năm 2025, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến tại Trung tâm Phục vụ hành chính công đạt 85,2% thì trong 9 tháng đầu năm 2026, Trung tâm đã tiếp nhận và xử lý 19.028 hồ sơ trực tuyến, tỷ lệ số hóa đạt 100%. Trong số 18.661 hồ sơ đã giải quyết, tất cả đều đúng hoặc trước hạn, không có hồ sơ quá hạn. Cùng thời gian, Trung tâm đã hướng dẫn 65.860 lượt người dân, tổ chức và doanh nghiệp thực hiện thủ tục hành chính.

Không chỉ chuyển biến trong thực hiện dịch vụ công, thói quen thanh toán cũng dần thay đổi. Trong Chiến dịch 30 ngày đêm năm 2026, toàn bộ 1.818 hồ sơ phát sinh nghĩa vụ tài chính được thanh toán trực tuyến. Tính chung 9 tháng đầu năm, 11.437/11.437 hồ sơ phát sinh thanh toán trực tuyến, với tổng số tiền hơn 774 triệu đồng.

Đáng chú ý, việc sử dụng các ứng dụng số ngày càng được người dân quan tâm. Đến ngày 5/10/2026, phường Bình Phước ghi nhận 18.287 lượt cài đặt ứng dụng Công dân số Đồng Nai (Đồng Nai City). Tuy nhiên, địa phương không coi số lượt cài đặt là thước đo cuối cùng, mà đặt trọng tâm vào khả năng khai thác tiện ích, tương tác với chính quyền và giải quyết những nhu cầu thiết thực của người dân.

Không gian trưng bày, giới thiệu nhiều mô hình, công nghệ mới thu hút đông đảo cán bộ, Nhân dân, đặc biệt là học sinh tới tham quan

Những kết quả trên cho thấy, khi công nghệ được đưa vào các hoạt động gần gũi với đời sống, người dân có thêm điều kiện tiếp cận và hình thành kỹ năng số. Quan trọng hơn, sự thay đổi đang diễn ra từ tâm lý phụ thuộc vào cán bộ khi giải quyết thủ tục hành chính sang từng bước chủ động thực hiện các giao dịch trên môi trường điện tử. Đây chính là tiền đề để chuyển đổi số đi vào thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở việc triển khai các ứng dụng, nền tảng công nghệ.

Lấy người dân làm trung tâm, hướng tới xã hội số

Từ những chuyển biến bước đầu, phường Bình Phước xác định xây dựng công dân số không đơn thuần là phổ cập thiết bị hay ứng dụng công nghệ, mà phải hình thành năng lực sử dụng công nghệ một cách chủ động, an toàn và có trách nhiệm.

Theo đó, các nền tảng như VNeID, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán số, Đồng Nai City, DC4.0, Trạm công dân số không được triển khai như những nhiệm vụ riêng lẻ, mà trở thành môi trường để người dân thực hành, rèn luyện và phát triển kỹ năng số trong cuộc sống hằng ngày.

Không gian đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phường Bình Phước được xây dựng từ việc khai thác công năng sẵn có của trụ sở dôi dư để đầu tư thành không gian đa chức năng từ văn phòng làm việc

Để kỹ năng số thực sự đến với từng người dân, phường phát huy vai trò của các Tổ Công nghệ số cộng đồng, trực tiếp hỗ trợ tại khu dân cư. Đặc biệt, phương thức hỗ trợ được chuyển từ “làm thay” sang “hướng dẫn để người dân tự làm được”, trong đó chú trọng người cao tuổi, người yếu thế và những người chưa thành thạo công nghệ.

Cách làm này mang ý nghĩa quan trọng đối với quá trình chuyển đổi số ở cơ sở. Bởi, nếu chỉ hỗ trợ giải quyết một thủ tục cụ thể, người dân có thể hoàn thành công việc trước mắt nhưng vẫn phụ thuộc vào sự trợ giúp trong những lần tiếp theo. Ngược lại, khi được hướng dẫn để tự thực hiện, mỗi người không chỉ có thêm kỹ năng mà còn từng bước hình thành sự tự tin, chủ động trong môi trường số.

Từ thực tiễn địa phương, Chủ tịch UBND phường Bình Phước Ngô Hồng Khang cho rằng, công dân số không nhất thiết phải là người am hiểu sâu về công nghệ. Trước hết, đó là người biết sử dụng định danh điện tử, thực hiện dịch vụ công, thanh toán và giao dịch số; biết tiếp cận thông tin chính thống, tương tác với chính quyền, bảo vệ dữ liệu cá nhân và ứng xử có trách nhiệm trên môi trường số.

Không gian đổi mới sáng tạo không chỉ có sản phẩm công nghệ, mà còn còn bao gồm các gian hàng trưng bày các sản phẩm đặc trưng của địa phương và sản phẩm OCOP.

Đây cũng là cách tiếp cận đặt con người vào vị trí trung tâm của chuyển đổi số. Thay vì lấy số lượng ứng dụng được cài đặt hay nền tảng được triển khai làm tiêu chí đánh giá, hiệu quả chuyển đổi số cần được nhìn nhận từ những giá trị thực tế mà người dân nhận được: thuận tiện hơn, chủ động hơn, minh bạch hơn và an toàn hơn.

Đặc biệt, Bình Phước không xem việc hình thành công dân số là đích đến cuối cùng, mà là nền tảng để xây dựng xã hội số. Khi mỗi người dân có khả năng sử dụng công nghệ một cách chủ động và có trách nhiệm, chính quyền số sẽ có điều kiện vận hành hiệu quả hơn, kinh tế số có thêm không gian phát triển, đồng thời phương thức quản trị địa phương cũng từng bước được đổi mới.

Từ thực tiễn triển khai, địa phương xác định lộ trình xuyên suốt: thông qua phong trào "Bình dân học vụ số" để phổ cập nhận thức và kỹ năng; từ kỹ năng hình thành khả năng sử dụng; từ khả năng sử dụng hình thành công dân số; từ mỗi công dân số từng bước xây dựng xã hội số, thúc đẩy kinh tế số, chính quyền số, hướng tới xây dựng phường thông minh.

Có thể thấy, bài học từ Bình Phước không chỉ nằm ở những kết quả cụ thể trong giải quyết thủ tục hành chính, thanh toán trực tuyến hay sử dụng ứng dụng số, mà còn ở sự chuyển đổi trong tư duy tổ chức thực hiện: lấy nhu cầu của người dân làm điểm xuất phát, lấy khả năng tự sử dụng công nghệ làm mục tiêu và lấy lợi ích thực tế của người dân làm thước đo.

Thông điệp “Dân biết - Dân dùng - Dân hưởng lợi” mà phường Bình Phước lựa chọn cũng chính là sự cô đọng của cách tiếp cận này. Bởi, chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi công nghệ không còn xa lạ, trở thành công cụ quen thuộc trong đời sống, giúp mỗi người dân chủ động tham gia và thụ hưởng những thành quả của xã hội số.