Tháo gỡ “điểm nghẽn”

Sáp nhập trường lớp: Từ chủ trương đến thực tiễn (Bài 3)

So với các phân hiệu của Trường Tiểu học Thiệu Tiến, phân hiệu Lam Vỹ khó khăn hơn về cơ sở vật chất.

Sau sáp nhập, quy mô trường lớp thay đổi nhưng định biên giáo viên chưa bắt kịp, dẫn đến việc thiếu giáo viên đứng lớp và thiếu nhân viên hành chính. Hiện, Trường THCS Trường Lâm (xã Trường Lâm) có 42 lớp với 1.825 học sinh, học tại 2 điểm là điểm trường chính và phân hiệu. Chia sẻ về thuận lợi, hiệu trưởng Nguyễn Thị Dung cho biết: Thuận lợi là giáo viên điểm trường nào vẫn ở nguyên đấy. Chỉ thay đổi 2 giáo viên để phù hợp với khoảng cách đi về của họ. Có đông giáo viên, công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, có thêm nhiều những ý kiến đóng góp chuyên môn.

Tuy vậy, cơ sở vật chất hai bên không đồng đều. Điểm chính (Trường THCS Trường Lâm cũ) đã được công nhận chuẩn mức độ 1 năm 2025. Trong khi đó, phân hiệu (Trường THCS Tân Trường cũ) hiện đang nằm vào khu quy hoạch hành lang cây xanh của đường sắt cao tốc, nên không được đầu tư cơ bản. Ngoài 18 phòng học và 1 phòng bộ môn tin học, hiện còn thiếu 2 phòng học văn hóa, thiếu toàn bộ khu hành chính quản trị; và thiếu tất cả các phòng học chức năng. Vì thế học sinh phải học 2 ca/ngày. Ở phân hiệu, có hơn 60 học sinh dân tộc thiểu số, trong đó có 38 học sinh thuộc bản Đồng Lách. Khó khăn lớn nhất là tình trạng thiếu giáo viên. Nếu tính cả 10 giáo viên hợp đồng, Trường THCS Trường Lâm đang thiếu 22 giáo viên. Trung bình mỗi giáo viên là dạy từ 25 đến 26 tiết/tuần. “Số tiết dạy rất là căng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng giáo dục”, Hiệu trưởng Nguyễn Thị Dung khẳng định.

Trong khi đó, ở Trường Tiểu học Thiệu Tiến (xã Thiệu Tiến), sau sáp nhập có điểm trường chính sử dụng cơ sở Trường Tiểu học Thiệu Tiến và 3 phân hiệu gồm: phân hiệu Tân Bình (sử dụng cơ sở Trường Tiểu học Thiệu Ngọc); phân hiệu Đức Giang (sử dụng cơ sở Trường Tiểu học Thiệu Thành) và phân hiệu Lam Vỹ (sử dụng cơ sở Trường Tiểu học Thiệu Vũ) với 1.775 học sinh ở 58 lớp. Thầy giáo Lê Đức Hoàng, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết: Điểm nghẽn lớn nhất của nhà trường là cơ sở vật chất chưa thực sự đồng đều. Tuy vậy, đến thời điểm này, ngoài điểm chính và phân hiệu Tân Bình đã được đầu tư xây dựng mới thì phân hiệu Lam Vỹ cũng đang tu sửa phòng học và khuôn viên.

Phó Chủ tịch UBND xã Thiệu Tiến, Nguyễn Lạnh Đông khẳng định: Năm học 2026-2027 là năm học có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là năm học đầu tiên thực hiện đầy đủ mô hình tổ chức mới đối với các cơ sở giáo dục trên địa bàn sau khi sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới trường, lớp. Vì vậy, toàn hệ thống chính trị và Nhân dân trong xã rất quan tâm trong việc tháo gỡ từng “điểm nghẽn” nhằm hạn chế tối đa tác động đến việc học tập, sinh hoạt của học sinh.

“Thành công của sáp nhập không chỉ được đo bằng số đầu mối giảm đi mà phải được đo bằng chất lượng giáo dục. Để thực hiện được điều đó thì việc quản trị nhà trường là rất quan trọng”, thầy Trần Văn Dậu, Hiệu trưởng Trường THCS Nga Sơn cho biết.

Trường THCS Nga Sơn (xã Nga Sơn) sau sắp xếp gồm 1 điểm trường chính và 6 phân hiệu, có quy mô 85 lớp với 3.182 học sinh. Theo thầy Trần Văn Dậu, quy mô lớn hơn tạo thêm nguồn lực nhưng cũng đặt ra những bài toán mới: điều hành tại 7 địa điểm, bố trí đội ngũ, hợp nhất quy trình chuyên môn, quản lý tài sản, dữ liệu và xây dựng một văn hóa nhà trường chung.

Với nhiều phân hiệu và số lượng học sinh lớn, theo thầy Dậu, hiệu trưởng không thể xử lý tất cả công việc mà phải tập trung thiết kế hệ thống, điều phối nguồn lực và kiểm soát chất lượng hoạt động. Do đó, cần thiết lập cơ chế quản trị thống nhất, không để khoảng trống trong điều hành, gắn với trách nhiệm và kết quả.

Điểm khó nhất trong và sau khi sắp xếp, sáp nhập ở Trường THCS Nga Sơn là chuyển từ 7 tập thể thành một đội ngũ và một văn hóa chung. “Mục tiêu là hạn chế tâm lý “bên này - bên kia”, chuyển từ cùng làm việc trong một trường sang một đội ngũ cùng chịu trách nhiệm về một kết quả. Trong đó tôn trọng ký ức, truyền thống và niềm tự hào của mỗi đơn vị trước sáp nhập; không xóa bỏ bản sắc cũ cũng không áp đặt cách làm của một bên.

Ở vai trò hiệu trưởng, thầy Trần Văn Dậu có nhiệm vụ chỉ đạo chung, mỗi phó hiệu trưởng có trách nhiệm chỉ đạo toàn diện trong phân hiệu. “Rất mừng là ở Trường THCS Nga Sơn, ban giám hiệu và các giáo viên rất đoàn kết và đồng thuận”.

Điểm nghẽn - nếu không được quan tâm sẽ ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học. Khi đã được quan tâm tháo gỡ, chắc chắn sẽ có sự thay đổi từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị nhà trường hiện đại: phân cấp, phân công rõ trách nhiệm cho từng phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn. Thực hiện trao quyền gắn với kiểm soát và đánh giá bằng kết quả thực chất; ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý điều hành để giảm tải gánh nặng hội họp và giấy tờ cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên.

Một tiết học Tiếng Anh ở Trường THCS Nga Sơn (xã Nga Sơn).

Tính tới thời điểm này, việc sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới trường, lớp học ở Thanh Hóa đã đạt được những kết quả quan trọng: số trường công lập thuộc các cấp học mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên giảm từ 1.932 xuống còn 766 trường chính, giảm 1.166 đầu mối (60,4%); Thanh Hóa là một trong 7 tỉnh, thành phố trên toàn quốc có tỉ lệ giảm cơ sở giáo dục công lập trên 60%; số cán bộ quản lý giảm từ 4.520 xuống còn 2.860 người, giảm 1.660 người, trong đó 1.541 cán bộ quản lý được bố trí chuyển sang trực tiếp giảng dạy, góp phần bổ sung lực lượng giáo viên, khắc phục một phần tình trạng thiếu giáo viên hiện nay.

Việc tháo gỡ khó khăn không thể thực hiện trong ngày một ngày hai mà cần lộ trình bài bản và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Bởi, sáp nhập trường lớp là một cuộc cách mạng về tổ chức, mang tính lịch sử đối với giáo dục trên cả nước nói chung và Thanh Hóa nói riêng.

Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đỗ Đức Quế, quan điểm xuyên suốt của ngành giáo dục Thanh Hóa là sắp xếp để phát triển, nâng cao chất lượng giáo dục, chứ không đơn thuần là giảm số trường, giảm đầu mối quản lý. Xác định lấy học sinh làm trung tâm, lấy đội ngũ nhà giáo làm nền tảng, lấy đổi mới quản trị và chuyển đổi số làm động lực, lấy chất lượng giáo dục thực chất làm thước đo. Ngành giáo dục Thanh Hóa tập trung thực hiện ba nhóm giải pháp: đổi mới quản trị nhà trường, phát huy hiệu quả mô hình tổ chức sau sắp xếp; phát triển, bố trí và sử dụng đội ngũ giáo viên, gắn với bảo đảm điều kiện dạy học; chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và nâng cao chất lượng giáo dục thực chất. Mục tiêu cuối cùng là phát huy hiệu quả những kết quả đạt được sau sắp xếp, xây dựng hệ thống giáo dục được tổ chức hợp lý, quản trị hiệu quả, sử dụng tối ưu các nguồn lực, bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng, công bằng và an toàn.