Qua miền gió núi

- Đầu tháng Chín, gió từ phía núi tràn xuống bản từng đợt. Ban ngày trời vẫn còn nắng, nhưng về chiều, những ngọn cây quanh nhà đã nghiêng ngả. Lá khô từ trên sườn dốc bay xuống, mắc vào hàng rào, vướng trên mái bếp rồi lại bị những cơn gió khác cuốn đi. Bản làng nằm lọt giữa hai dãy núi. Con đường vào bản quanh co theo con suối nhỏ, mùa mưa nước đục ngầu, mùa khô chỉ còn những vũng trong veo giữa các phiến đá. Người trong bản quen với gió núi, họ biết khi nào gió chỉ đi qua, khi nào nó sẽ ở lại suốt mấy ngày.

Năm ấy, gió về sớm. Tùng trở lại bản vào một buổi chiều trời xám. Chiếc xe máy cũ chở theo một bao tải nhỏ, phía sau buộc thêm chiếc ba lô đã bạc màu. Anh đi chậm qua con dốc dẫn vào bản. Những căn nhà sàn thấp thoáng sau hàng cây, khói bếp bay nghiêng theo chiều gió. Mẹ anh đứng trước cửa từ lúc nào. Bà không hỏi anh đi đâu lâu thế, cũng không hỏi công việc dưới xuôi có còn làm nữa không. Chỉ lặng lẽ đỡ chiếc ba lô đặt xuống bậc cầu thang.

Minh hoạ: VŨ NHƯ PHONG

Tùng về vì công việc dưới huyện đã hết. Xưởng gỗ nơi anh làm mấy năm đóng cửa sau một trận lũ. Người ta hẹn ngày mở lại nhưng chẳng ai biết đến bao giờ. Anh cũng không còn đủ tiền để tiếp tục thuê trọ. Cha mất đã ba năm. Trong căn nhà cũ, mọi thứ vẫn gần như vậy. Chiếc chõng tre kê bên cửa sổ, cái chum nước đặt dưới gầm sàn. Góc bếp có chiếc nồi nhôm méo miệng mẹ vẫn dùng từ ngày cha còn sống. Chỉ có cây mận sau nhà là lớn hơn trước. Cha anh trồng cây ấy vào năm anh rời bản. Khi đó cây chỉ cao quá đầu người. Cha bảo:

 - Cây mận không cần chăm nhiều, cứ để đất nuôi nó. Sau này có quả thì hái ăn, không có cũng chẳng sao.

Tùng đi xuống dưới sàn, lấy chiếc cuốc dựng bên vách. Anh định phát lại mảnh đất phía sau nhà để trồng ít ngô. Nhưng khi vừa bước ra, một trận gió mạnh quật qua. Những cành mận rung lên, lá khô rơi đầy vai áo. Anh đứng yên. Không hiểu sao, trong tiếng gió ấy, anh lại nhớ câu nói của cha ngày trước.

- Ở núi, muốn làm gì thì cứ làm chậm thôi. Đừng chống lại trời đất.

 Tùng chống cuốc xuống đất.  Mùa gió năm ấy vừa bắt đầu.

                   ***

Sau mấy ngày ở nhà, Tùng theo mẹ lên nương. Mảnh đất lâu ngày bỏ không mọc đầy cỏ tranh. Anh phát cỏ, sửa lại bờ đất, dựng mấy cọc tre. Công việc chẳng nặng, nhưng đôi tay quen với máy móc dưới xưởng nên cầm cuốc một lúc đã phồng rộp. Buổi trưa, mẹ mang cơm lên. Hai mẹ con ngồi dưới một gốc cây dẻ. Gió thổi qua tán lá, mang theo hơi lạnh từ phía núi. Mẹ bảo trên bản giờ trẻ con đi học đông hơn trước. Trường mầm non ở cuối con đường đất đã được sửa lại. Có thêm mấy phòng học mới, nhưng mùa mưa đường vẫn lầy.

Tùng nghe rồi thôi. Anh vốn không để ý chuyện trường lớp. Những ngày sau đó, anh thường đi qua con đường ấy. Có hôm trời mưa, xe máy không thể chạy, anh phải dắt bộ. Bọn trẻ nhìn thấy người lạ thì chạy ra tránh sang một bên. Đứa nào cũng khoác chiếc ba lô nhỏ, chân lấm bùn.

Một sáng, Tùng thấy một cậu bé ngồi bên vệ đường. Chiếc dép của nó đứt quai.

Tùng dựng xe, lấy đoạn dây cao su trong túi đồ nghề buộc lại. Cậu bé cứ đứng im nhìn anh làm. Xong việc, nó xỏ dép vào, chạy đi được vài bước rồi quay lại cúi đầu. Đến chiều, anh phát hiện cậu bé ấy là con của Lử, người ở căn nhà cuối bản. Từ hôm đó, thỉnh thoảng Tùng gặp bọn trẻ trên đường. Khi thì chiếc xe đạp tuột xích, lúc cái khóa cửa lớp học bị kẹt, khi thì chiếc bàn gỗ lung lay một chân. Những việc nhỏ, chẳng ai gọi anh. Anh tự thấy làm được thì làm. Cô giáo ở trường nhiều lần cảm ơn. Tùng chỉ bảo “có gì đâu”.

Một hôm, cô giáo đưa cho anh xem mấy thanh gỗ mục ở góc sân. Nhà trường muốn làm một chiếc giá để giày dép cho trẻ nhưng chưa có người đóng. Tùng đem gỗ về. Anh chọn những thanh còn chắc, cưa lại từng đoạn. Buổi tối, dưới ánh đèn vàng, tiếng búa vang đều bên hiên nhà. Mẹ ngồi nhặt rau gần đó nhìn con trai hồi lâu rồi hỏi bao giờ anh lại xuống huyện tìm việc. Anh bảo để qua mùa gió rồi tính. Chiếc giá để giày được làm xong vào cuối tuần. Nó không đẹp, những mối nối còn thô, một bên chân hơi thấp. Nhưng đặt trước cửa lớp, nó vừa đủ cho những đôi dép nhỏ xếp ngay ngắn.

Từ hôm ấy, mỗi sáng đi ngang qua trường, Tùng đều nhìn thấy những đôi dép nằm trên chiếc giá gỗ. Không hiểu từ lúc nào, anh bắt đầu thấy con đường vào bản gần hơn.

                    ***

Cuối tháng Chín, gió đổi hướng. Mấy ngày liền, trời không mưa nhưng mây thấp. Núi phía xa chìm trong một màu xám bạc. Người già trong bản bảo năm nay có thể có một trận gió lớn. Tùng nghe, chỉ lặng lẽ gia cố lại mái nhà. Anh đóng thêm những thanh tre dưới mái bếp, buộc lại hàng rào, chằng mấy tấm tôn cũ. Mẹ bảo anh làm vậy cũng chẳng chống được trời. Anh cười.

- Thì chống được chừng nào hay chừng ấy, mẹ ạ.

Đêm hôm đó, gió nổi lên. Ban đầu chỉ là những tiếng rít dài qua khe cửa. Sau đó, mái tôn rung bần bật. Cây cối ngoài sân nghiêng ngả. Một cành mận lớn gãy xuống, đập vào hàng rào. Tùng bật dậy thấy mẹ đã ngồi bên bếp từ lúc nào. Gần nửa đêm, tiếng người gọi nhau ngoài bản vang lên. Một mái nhà ở cuối dốc bị tốc mất một phần. Mấy người đàn ông chạy sang giúp. Tùng khoác áo mưa, cầm đèn pin đi theo. Gió quất rát mặt. Con đường vốn đã hẹp nay đầy cành cây gãy. Có đoạn nước từ sườn núi tràn xuống, chảy qua mặt đường. Tới nơi, mọi người dựng lại mái tôn. Người giữ cột, người kéo dây, người soi đèn. Gần sáng, mái nhà được chằng tạm. Tùng trở về khi trời vừa hửng. Cây mận sau nhà nằm nghiêng một nửa. Một nhánh lớn gãy sát thân. Anh dựng nó lên, chống bằng mấy cọc tre. Anh đào đất quanh gốc, buộc lại thân cây. Làm xong, hai bàn tay dính đầy bùn.

Buổi sáng, anh lên trường. Sân trường ngổn ngang lá và cành cây. Một tấm tôn bị gió cuốn nằm ngoài hàng rào. Cửa lớp mở hé. Chiếc giá để dép anh đóng vẫn còn đó, chỉ nghiêng đi một chút. Tùng dựng lại. Một chiếc dép trẻ con nằm dưới bụi cây, anh nhặt lên đặt vào giá. Đúng lúc ấy, cô giáo từ trong lớp bước ra. Cô bảo đêm qua một số gia đình trong bản bị ảnh hưởng, chắc hôm nay ít trẻ đến trường. Tùng nhìn sân, anh nói với cô giáo:

- Nếu còn việc gì cần sửa thì cô nói với tôi nhé.

Mấy ngày sau, anh ở lại sửa từng thứ nhỏ. Cái cửa sổ bật bản lề. Mấy thanh ván sân chơi bị bung. Chiếc bàn gỗ ở góc lớp lung lay. Công việc nối tiếp công việc.  Trận gió qua được gần một tuần thì lặng. Trên sườn núi, những thân cây trơ cành đứng im trong nắng nhạt. Tùng nhìn về phía con đường xuống huyện. Lần đầu tiên từ khi trở về, anh không còn nghĩ nhiều đến chuyện phải đi.

                    ***

Tháng Mười về, trời bắt đầu có nắng. Gió vẫn còn, nhưng không còn dữ dội. Nó chỉ lướt qua những triền núi, lay nhẹ những cành cây còn sót lá. Cây mận sau nhà của Tùng sống lại. Những chồi nhỏ nhú ra ở mấy cành tưởng đã khô. Không nhiều, chỉ vài mầm xanh non nằm im dưới lớp vỏ sần sùi. Tùng nhìn thấy chúng vào một buổi sáng đang sửa lại hàng rào. Anh đứng rất lâu. Mẹ đi qua, bảo mùa xuân năm nay chắc cây lại có hoa. Tùng gật đầu.

Anh không nói với mẹ rằng mấy hôm trước có người dưới huyện gọi điện, bảo xưởng gỗ sắp hoạt động trở lại. Họ hỏi anh có muốn quay xuống làm tiếp không. Anh đã nghĩ đến lời mời ấy. Công việc dưới đó ổn định hơn. Tiền công cũng cao hơn. Nếu đi, cuộc sống sẽ dễ dàng hơn. Nhưng sáng nay, trên đường về nhà, anh gặp cậu bé từng làm đứt quai dép. Nó chạy theo sau một lúc rồi đưa cho anh một quả mận khô lấy từ nhà. Nó bảo năm ngoái cây nhà nó có nhiều, năm nay chẳng còn mấy quả sau trận gió to.

Chiều hôm ấy, anh trả lời cuộc điện thoại dưới huyện. Anh bảo mình chưa xuống ngay. Đầu bên kia im lặng một lúc rồi nói khi nào đổi ý thì gọi. Tùng đặt điện thoại xuống. Ngoài sân, mẹ đang phơi những bắp ngô cuối vụ. Ánh nắng xiên qua mái hiên. Xa hơn, con đường dẫn lên trường vắt qua triền đất, có mấy đứa trẻ đang đi về. Tiếng chúng gọi nhau nhỏ dần. Tùng bước ra sau nhà. Cây mận vẫn còn nghiêng. Những chiếc cọc tre anh chống hôm trước đã lỏng. Anh lấy dây buộc lại, vun thêm đất quanh gốc.

Phía trước, núi xanh hơn sau những ngày gió quật. Mấy vạt cỏ mới mọc nằm sát mặt đất. Dòng suối dưới chân núi chảy đều, trong đến mức nhìn thấy những viên đá trắng bên dưới. Tùng chợt hiểu rằng mình đã ở lại không phải vì không còn nơi nào để đi. Chỉ là có những nơi, sau khi đã rời xa, đến lúc trở về mới biết mình vẫn còn một phần ở đó.

Chiều xuống chậm. Gió từ trên núi thổi về, đi qua mái nhà, qua hàng cây rồi xuống tận con suối. Nó không còn mang theo tiếng rít của những ngày trước. Chỉ là một luồng gió lạnh, đủ làm những chiếc lá non rung lên. Tùng đứng dậy, cài lại cánh cửa bếp. Ngày mai anh sẽ lên trường sửa nốt chiếc ghế dài ngoài hiên. Sau đó, anh tính chuyện trồng thêm ít rau trên mảnh đất sau nhà. Nếu có người dưới huyện gọi lại, anh sẽ nói sau.

Còn bây giờ, trời đã yên. Mùa gió cũng sắp qua. Trên cây mận, những chồi xanh nhỏ vẫn đang mở ra từng chút một, lặng lẽ như thể chẳng hề biết rằng mình vừa đi qua một mùa khắc nghiệt.