Ngăn chặn đại dịch trong tương lai

Với mức độ ảnh hưởng trên toàn cầu, đại dịch Covid-19 là một minh chứng cho những tác động và chiều hướng gia tăng của các dịch bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người. Nguyên nhân chủ yếu được nhận định là do sự gia tăng nhanh chóng của dân số thế giới và các hoạt động của con người.

Trong một báo cáo mới được Chương trình Môi trường của Liên hợp quốc (UNEP) phối hợp Viện nghiên cứu Chăn nuôi quốc tế (ILRI) thực hiện, các nhà khoa học cảnh báo, số lượng dịch bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người (gọi tắt là dịch bệnh truyền nhiễm) đang tăng lên và sẽ xuất hiện với tần suất cao hơn trong tương lai. Tương tự các dịch bệnh truyền nhiễm như Ê-bô-la, dịch cúm Tây Ban Nha năm 1918, hay Hội chứng viêm đường hô hấp cấp vùng Trung Đông (MERS)… đại dịch Covid-19 đang đòi hỏi các chính phủ, lãnh đạo ngành y tế và các nhà khoa học trên thế giới phải nghiêm túc nhìn nhận lại mối quan hệ giữa con người và môi trường sống thiên nhiên.

Theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (WB), trong 20 năm trở lại đây, các dịch bệnh truyền nhiễm đã tiêu tốn hơn 100 tỷ USD toàn cầu. Nghiêm trọng hơn, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) dự báo, đại dịch Covid-19 có thể khiến nền kinh tế thế giới suy giảm 3% trong năm nay và mất đi giá trị tương đương 9.000 tỷ USD đến cuối năm 2021. Không chỉ cướp đi sinh mạng của nhiều người, các dịch bệnh truyền nhiễm để lại nhiều hệ lụy kinh tế - xã hội sâu rộng, đôi khi không thể đánh giá trực tiếp hoặc được định lượng bằng con số.

Khi dân số thế giới ngày một tiến gần mốc tám tỷ người, nhu cầu lương thực và hạ tầng nhân lên, việc con người tận dụng môi trường sống thiên nhiên ngày càng khiến hệ sinh thái mất cân bằng, góp phần thúc đẩy chiều hướng gia tăng của các dịch bệnh truyền nhiễm. Khai thác các nguồn năng lượng tự nhiên, săn bắn động vật hoang dã, sử dụng phí phạm tài nguyên đất và biển là những hoạt động điển hình. Cùng với đó, biến đổi khí hậu và thiên tai đang thu hẹp môi trường sống của các loài động vật. Báo cáo của UNEP nêu rõ, khi con người và các loài động vật càng phụ thuộc lẫn nhau, càng sinh sống gần nhau, thì nguy cơ các bệnh truyền nhiễm xảy ra trong tương lai càng cao.

Trong bối cảnh đại dịch Covid-19 vẫn chưa có “hồi kết”, UNEP hối thúc toàn thế giới cùng tham gia Sáng kiến Sức khỏe chung (One Health initiative). Giám đốc điều hành UNEP I.An-đéc-xen khẳng định, có rất nhiều giải pháp nhưng trước hết, chúng ta cần giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học; sản xuất nông nghiệp bền vững; khai thác có trách nhiệm các nguồn năng lượng tự nhiên; đầu tư nhiều hơn cho các nghiên cứu khoa học, chuyên môn về con người và hệ sinh thái, môi trường sống chung quanh để xây dựng những chính sách vĩ mô bền vững và Sáng kiến Sức khỏe chung đạt được hiệu quả.

Những dịch bệnh truyền nhiễm trong tương lai có thể còn gây hậu quả nghiêm trọng hơn cả đại dịch Covid-19. Gần một triệu người chết do Covid-19 trên toàn cầu là một hồi chuông cảnh báo cho loài người. Hằng năm, những dịch bệnh truyền nhiễm khác ít được quan tâm hơn như bệnh dại, bệnh than, dịch hạch… cũng cướp đi sinh mạng của khoảng hai triệu người, chủ yếu ở các nước kém phát triển. Bất bình đẳng, chênh lệch giàu nghèo đang khiến thế giới chủ quan với các dịch bệnh truyền nhiễm. Những tác động và mất mát từ đại dịch Covid-19 đòi hỏi chúng ta phải nhìn nhận lại cách ứng phó các dịch bệnh truyền nhiễm. Như bà I.An-đéc-xen kêu gọi, chúng ta cần nhận thức rằng sức khỏe chung của các loài động vật, con người và hành tinh là không thể tách rời.