Khi doanh nhân mất cửa hàng

Dựng lại cửa hàng từ những gì còn sót lại

Tháng 10/2023, tiểu thương Khalil al-Tahrawi chứng kiến cửa hàng quần áo của mình ở Nuseirat bị phá hủy trong các cuộc không kích. Sau khi thu hồi số hàng hóa còn sót lại, chủ yếu là áo phông và quần jean nam, anh mang chúng đến một khu chợ ở Nuseirat và dựng một gian hàng nhỏ để tiếp tục kinh doanh.

Doanh nhân Khalil al-Tahrawi bày bán quần áo trong một gian hàng nhỏ bên đường tại chợ Nuseirat, sau khi cửa hàng của anh bị phá hủy trong chiến tranh. (Ảnh: Al Jazeera)

Thay vì một cửa hàng cố định, tài sản kinh doanh của al-Tahrawi giờ chỉ gói gọn trong một khoảng vỉa hè nhỏ. Anh trả 350 USD mỗi tháng để thuê chỗ bán hàng và tối nào cũng phải thu dọn toàn bộ quần áo mang đi cất để tránh bị trộm.

“Lịch trình này khiến công việc trở nên khó khăn hơn và tiêu tốn thời gian cũng như sức lực của tôi”, anh al-Tahrawi nói.

Câu chuyện của al-Tahrawi không phải trường hợp cá biệt. Chiến tranh đã phá hủy nhiều cửa hàng, văn phòng và cơ sở kinh doanh tại Gaza, buộc người dân phải tìm những cách chưa từng nghĩ tới để duy trì công việc và nguồn thu nhập.

Từ những túp lều dựng bên đường, hoạt động kinh doanh và cung cấp dịch vụ vẫn được duy trì. Luật sư tiếp khách, kế toán gặp khách hàng, bác sĩ khám bệnh, còn những người buôn bán tận dụng từng khoảng trống trong các khu chợ để bày hàng.

Khi túp lều trở thành văn phòng

Tại khu chợ đông đúc ở trại Nuseirat, miền Trung Gaza, kế toán Mahmoud Shaheen tiếp khách bên trong một túp lều nhỏ, giữa tiếng ồn của những người bán hàng và người qua lại.

Trước chiến tranh, Shaheen phụ trách sổ sách cho một công ty tại Gaza. Văn phòng nơi anh làm việc bị phá hủy trong một cuộc không kích vào tháng 11/2025. Không còn văn phòng, anh chuyển công việc vào túp lều.

“Chuyển sang làm việc trong lều không hẳn là một lựa chọn nghề nghiệp, mà là cách tôi ứng phó với một thực tế do chiến tranh tạo ra”, anh nói.

Không gian làm việc mới rõ ràng không thể so sánh với một văn phòng thông thường. Tuy nhiên, đối với Shaheen, một túp lều vẫn tốt hơn việc phải dừng công việc và mất đi nguồn thu nhập.

Trường hợp của kỹ sư xây dựng và kiểm định công trình Omar al-Tawashi còn cho thấy mức độ khó khăn mà những người làm nghề tự do và kinh doanh tại Gaza đang phải đối mặt.

Văn phòng của al-Tawashi bị phá hủy trong một cuộc không kích vào tháng 8/2024. Đến tháng 7/2025, anh chuyển về nhà làm việc. Nhưng ngôi nhà sau đó cũng bị phá hủy, buộc anh chuyển hoạt động đến một túp lều ở Deir el-Balah, miền Trung Gaza.

“Việc tôi chuyển đến làm việc trong lều không phải là một lựa chọn nghề nghiệp. Đó là kết quả trực tiếp của việc nơi tôi từng làm việc bị phá hủy, cộng thêm cuộc khủng hoảng giá thuê, khiến việc tìm một văn phòng thay thế vô cùng khó khăn”, anh nói.

Theo al-Tawashi, trong một số trường hợp, giá thuê đã tăng hơn 10 lần so với trước chiến tranh, khiến việc thuê một văn phòng mới vượt quá khả năng của ông.

“Ở đây nóng, lạnh và ồn ào, lại thiếu sự riêng tư cần thiết khi thảo luận dự án hay xem xét các tài liệu kỹ thuật”, anh nói. “Nhưng ngừng làm việc đồng nghĩa với việc mất nguồn thu nhập”.

Doanh nhân xoay sở trước khó khăn

Những khó khăn mà doanh nhân và người kinh doanh ở Gaza phải đối mặt không chỉ đến từ việc mất cửa hàng hay văn phòng.

Tình trạng mất điện liên tục, mạng internet không ổn định và thiếu thiết bị khiến việc khôi phục hoạt động kinh doanh trở nên khó khăn. Trong khi đó, khách hàng cũng thay đổi thói quen tiêu dùng, phải tìm đến những thị trấn hoặc khu trại nhất định để mua một loại hàng hóa hoặc sử dụng một dịch vụ cụ thể.

Sự thay đổi này tạo ra một thị trường rất khác so với trước chiến tranh: nơi bán hàng không còn cố định, người bán phải thích nghi với từng khoảng không gian có thể sử dụng, còn khách hàng phải di chuyển xa hơn để tìm thứ mình cần.

Đối với nhiều người, việc tiếp cận các chuyên gia trong những túp lều và không gian tạm bợ vẫn tốt hơn là không có dịch vụ nào cả. Sự chuyển đổi này không chỉ thay đổi nơi cung cấp dịch vụ mà còn cả cách thức mọi người trải nghiệm các dịch vụ đó.

Theo Cục Thống kê Trung ương Palestine (PCBS), hơn 4/5 số tòa nhà ở Gaza đã bị hư hại hoặc phá hủy kể từ khi chiến tranh bắt đầu vào năm 2023, tạo ra một cuộc khủng hoảng bất động sản.

Tình trạng thiếu mặt bằng khiến giá thuê tăng cao, vượt quá khả năng chi trả của nhiều người. Trong bối cảnh đó, những túp lều trở thành giải pháp bất đắc dĩ để duy trì hoạt động kinh tế.

Mất cửa hàng, không mất sinh kế

Không chỉ các tiểu thương phải thích nghi. Nhiều người làm nghề chuyên môn cũng buộc phải dựng lại công việc từ những điều kiện tối thiểu.

Bác sĩ Mohammed al-Khalidi, chuyên gia về chân tay giả và chỉnh hình, hiện làm việc trong một túp lều ở al-Mawasi, phía nam Gaza. Phòng khám của ông trên đường al-Bahr ở Rafah bị phá hủy trong một cuộc không kích vào tháng 4/2024. Hai phòng khám khác của ông ở khu Phố Cổ Khan Younis tiếp tục bị phá hủy vào tháng 5/2025.

Sau ba lần mất cơ sở làm việc, al-Khalidi gom những thiết bị y tế còn sử dụng được và chuyển đến túp lều. Đây trở thành nơi ông tiếp nhận bệnh nhân trong khoảng 2 năm qua.

“Làm việc tại một không gian tạm thời không giống như làm việc trong một phòng khám được trang bị đầy đủ, nhưng đối với tôi, điều đó tốt hơn là phải ngừng làm việc hoàn toàn”, ông nói.

Không gian chật hẹp, nguồn điện không ổn định, thời tiết khắc nghiệt và tiếng ồn khiến việc làm việc trong lều trở nên khó khăn. Nhưng nhu cầu của khách hàng và bệnh nhân không biến mất chỉ vì nơi làm việc của họ đã bị phá hủy.

Đó cũng là lý do nhiều người ở Gaza tiếp tục tìm cách làm việc, dù chỉ với những phương tiện đơn sơ nhất.

Một cửa hàng có thể biến mất, một văn phòng có thể bị phá hủy, nhưng hoạt động kinh doanh vẫn được duy trì nếu người làm nghề còn có thể tìm được một khoảng không gian để bắt đầu lại.

Trong một Gaza bị chiến tranh tàn phá, những không gian tạm bợ ấy không chỉ là nơi làm việc. Đó còn là cách những người kinh doanh giữ lại nguồn thu nhập, duy trì nghề nghiệp và từng bước gây dựng lại sinh kế từ những gì còn sót lại.