Gỡ khó thu gom rác ở xã miền núi

Đoàn viên thanh niên xã Tam Chung thu gom rác, dọn vệ sinh khu dân cư.

Khó từ đường gom đến nơi xử lý

Ở xã Tam Chung, việc xử lý rác sinh hoạt chủ yếu do người dân tự đảm nhiệm. Toàn xã có 7 bản, 899 hộ với 4.545 người, nhưng chưa có đơn vị cung ứng dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý rác tập trung. Hai bản có hố rác chung; năm bản còn lại sử dụng 192 hố rác nhỏ của hộ hoặc nhóm hộ. Người dân tận dụng rác hữu cơ để ủ phân, phơi khô và đốt phần có khả năng cháy, đưa phần còn lại vào hố rác. Lượng rác sinh hoạt tại xã Tam Chung được UBND xã ước tính khoảng 0,9 tấn/ngày. Qua rà soát, xã chưa ghi nhận điểm tồn đọng rác quy mô lớn hoặc phản ánh, kiến nghị của người dân về rác gây ô nhiễm. Việc tự xử lý giúp các gia đình giải quyết nhu cầu trước mắt, song rác vẫn được lưu chứa, xử lý phân tán trong khu dân cư.

Để chuyển sang thu gom tập trung, xã Tam Chung còn nhiều trở ngại. Địa hình phức tạp, các bản cách xa nhau khiến việc tiếp cận từng cụm dân cư tốn thời gian, đặc biệt vào mùa mưa. Quãng đường phục vụ dài làm tăng chi phí, trong khi lượng rác phát sinh nằm rải rác ở các hộ. Lựa chọn cách thu gom vì thế phải tính đến cả khả năng đi lại và khối lượng vận chuyển. Khó khăn còn nằm ở nơi tiếp nhận rác. Quy hoạch trước đây bố trí địa điểm xử lý tại thị trấn Mường Lát, nay là xã Mường Lát; xã Tam Chung chưa có vị trí quy hoạch xử lý riêng. Khoảng cách đến khu xử lý tập trung tạo thêm áp lực về vận chuyển. Ngân sách địa phương hạn chế, khả năng huy động đóng góp của người dân chưa bảo đảm duy trì dịch vụ. Hiện xã chưa bố trí được lực lượng, phương tiện và lịch thu gom tập trung.

Cũng là địa bàn miền núi, xã Ngọc Lặc đã tổ chức được dịch vụ thu gom rác sinh hoạt, với tỷ lệ thu gom được công bố đạt 86,79%. Địa phương tiếp tục vận động hộ dân, cơ sở kinh doanh phân loại, lưu giữ và chuyển giao rác đúng nơi, đúng thời gian. Hoạt động này gắn trách nhiệm của người dân với đơn vị thu gom, giúp việc chuyển giao rác được thực hiện theo quy định. Để nâng hiệu quả vận chuyển, Đề án thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt của tỉnh giai đoạn 2026-2030 xác định đầu tư trạm trung chuyển tại xã Ngọc Lặc, từ đó đưa rác về khu xử lý tại xã Sao Vàng. Nguồn vốn dự kiến gồm ngân sách cấp xã, ngân sách tỉnh hỗ trợ và các nguồn huy động hợp pháp khác. Đây là định hướng hoàn thiện hạ tầng cho địa phương đã có dịch vụ, chưa phải công trình đang vận hành.

Chủ động từ cơ sở, hỗ trợ theo nhu cầu

Từ việc rà soát các hố rác và phương thức xử lý tại 7 bản, UBND xã Tam Chung xác định những công việc trước mắt và hướng tổ chức thu gom lâu dài. Trong điều kiện hiện nay, xã tiếp tục hướng dẫn người dân phân loại, hạn chế rác nhựa, sử dụng hố rác và kiểm soát việc đốt để giảm nguy cơ ô nhiễm, cháy lan. Đồng thời, địa phương dự kiến đánh giá nhu cầu về vị trí xử lý, điểm tập kết, phương tiện, kinh phí và nghiên cứu lựa chọn đơn vị cung ứng dịch vụ.

Mong muốn đưa rác đến nơi xử lý tập trung còn gặp trở ngại bởi đường đi khó khăn, các bản cách xa nhau và khả năng cân đối ngân sách hạn chế. Để có điều kiện triển khai, UBND xã đề nghị cấp có thẩm quyền hỗ trợ phương tiện thu gom, vận chuyển, hướng dẫn bố trí điểm tập kết và hỗ trợ kinh phí đầu tư, duy trì hoạt động...

Trên cơ sở rà soát, phương án có thể được xây dựng theo từng cụm dân cư, ưu tiên những nơi thuận lợi để triển khai trước. Việc xác định tuyến đường, số hộ phục vụ, lượng rác và số chuyến vận chuyển sẽ giúp lựa chọn phương tiện, tính toán chi phí sát thực tế. Điểm tập kết cần kết nối với nơi tiếp nhận và lịch vận chuyển, cùng sự phân công trách nhiệm giữa người dân và đơn vị thực hiện. Cách tổ chức này, nếu được bảo đảm nguồn kinh phí, sẽ tạo điều kiện để xã mở rộng phạm vi phục vụ và duy trì thu gom ổn định.

Quyết định số 2284/QĐ-UBND ngày 28/7/2026 ban hành Đề án thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt của tỉnh giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu đến năm 2030 toàn tỉnh thu gom, xử lý từ 95% trở lên, khu vực nông thôn từ 93% trở lên. Để đạt mục tiêu này, những địa bàn chưa có dịch vụ cần được quan tâm cùng với việc nâng chất lượng mạng lưới hiện có.

Với xã Tam Chung, sự hỗ trợ cần tính cả chi phí hoạt động sau đầu tư. Phương tiện, điểm tập kết và nguồn chi thường xuyên phải được bảo đảm trong một phương án thống nhất. Khi đó, những nhu cầu địa phương đã rà soát mới có thể chuyển thành dịch vụ ổn định, giảm gánh nặng tự xử lý rác cho người dân.