Đèn Trung thu kể chuyện

Mô hình đèn Trung thu Thánh Gióng được nhiều thiếu nhi yêu thích tại phường Bắc Kạn.

Kể chuyện quê hương

Trong không khí Trung thu, mô hình đèn “Voi anh hùng trẩy hội Trăng rằm” của xã Võ Nhai gây chú ý bởi chú voi oai phong, anh dũng. Hình ảnh Hai Bà Trưng cưỡi voi ra trận đã trở thành một phần lịch sử quen thuộc.

Dưới thời vua Quang Trung - Nguyễn Huệ, voi cũng vào chiến trận, góp phần làm nên những chiến công hiển hách của nghĩa quân Tây Sơn. Đêm hội này, con voi đến với trẻ nhỏ trong một không gian khác. Giữa ánh trăng, cờ hoa và tiếng cười, hình ảnh ấy gợi nhắc về truyền thống của quê hương và những thế hệ đã góp sức dựng xây vùng đất này.

Với mô hình “Trung thu yêu thương - Vó ngựa bốn phương”, xã Chợ Mới đã lấy hình ảnh con ngựa làm trung tâm đèn. Năm 2026 là năm Bính Ngọ, vó ngựa trong mô hình được đặt trong sắc vàng của mùa Thu, gắn với câu chuyện về cô Thắm - người con gái trẻ từng cưỡi ngựa tập hợp dân nghèo đứng lên chống giặc. 

Nơi gắn với câu chuyện ấy hiện có đền thờ được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Con ngựa cũng gợi nhớ một thời kỳ kháng chiến ở vùng Chợ Mới, khi ngựa được sử dụng để vận chuyển vũ khí, đạn dược phục vụ cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Những dấu tích liên quan đến Cục Quân giới và Công đoàn sản xuất vũ khí Việt Nam hiện được ghi nhận trong hệ thống di tích trên vùng đất Chợ Mới.

Mô hình đèn Trung thu xã Chợ Mới.

Đêm Thu ấn tượng hơn bởi mô hình đèn “Phượng Hoàng vươn cánh - Kết nối tương lai” của xã Trại Cau. Đôi cánh phượng hoàng mở rộng, gợi thêm khát vọng vươn lên; bên cạnh đó là mái nhà, cây khế và hình ảnh người nông dân gắn với câu chuyện Ăn khế trả vàng đã quen thuộc với nhiều thế hệ.

Trong mô hình ấy, chiếc cày, người nông dân và máy móc sản xuất đặt cạnh nhau, gợi về sự thay đổi của cuộc sống nông thôn khi lao động thủ công dần có thêm sự hỗ trợ của máy móc, khoa học và kỹ thuật. Những câu chuyện cũ được giữ lại, còn hình ảnh mới của quê hương thì hướng về phía trước.

Năm nay, Cuộc thi Rước đèn Trung thu của tỉnh có 30 mô hình đèn được đầu tư công phu, sáng tạo. Cùng với đó, các địa phương tổ chức những đêm hội riêng, tự lựa chọn hình ảnh phù hợp với câu chuyện, văn hóa và mong muốn gửi gắm đến trẻ em. Vì thế, cùng là một chiếc đèn Trung thu nhưng mỗi nơi lại có một cách kể khác nhau.

Hòa vào cùng dòng người tại Quảng trường Võ Nguyên Giáp, bà Nguyễn Thị Tâm, phường Gia Sàng, chia sẻ: Hôm nay, tôi cùng gia đình con gái đi chơi. Các cháu nhìn thấy những nhân vật quen thuộc thì thích lắm, hỏi bà: Đây là ai? Câu chuyện
thế nào?. Có những nhân vật trước đây các cháu chỉ được nghe kể, giờ nhìn thấy mô hình lớn như thế nên các cháu nhớ hơn. Tôi nghĩ đây cũng là dịp để ông bà, bố mẹ kể thêm cho các cháu những câu chuyện ngày xưa.

Cổ tích đêm Rằm

Những mô hình đèn cùng đoàn rước đã đi qua các con phố, qua những ánh mắt háo hức của trẻ nhỏ. Còn với những người đứng phía sau mỗi chiếc đèn, để có được khoảnh khắc ấy là cả một khoảng thời gian chuẩn bị, từ những thanh sắt, tấm giấy đến từng nét vẽ, mảng màu.

Mô hình đèn "Thỏ Ngọc dưới trăng - Đêm rằm cổ tích” do anh Lương thiết kế.

Ở phường Bắc Kạn, để có mô hình đèn lớn trong đêm hội của địa phương, nhiều người đã bắt tay chuẩn bị trước Trung thu khá lâu. Công việc bắt đầu từ những phần việc đòi hỏi sự tỉ mỉ, cầu kỳ: dựng khung, tạo dáng, ghép vật liệu, sơn màu rồi chỉnh lại từng chi tiết để khi thắp sáng, hình dáng của mô hình vẫn rõ từ xa. Anh Trương Công Lương, tổ 11, phường Bắc Kạn, bắt đầu làm những chiếc đèn lớn từ năm 2023.

Những năm sau, các mô hình ngày càng được đầu tư nhiều hơn về hình dáng và câu chuyện. Năm nay, bên cạnh những linh vật quen thuộc như lân, phượng, gà, nhóm làm đèn thực hiện mô hình "Thỏ Ngọc dưới trăng - Đêm rằm cổ tích”, lấy cảm hứng từ những câu chuyện Trung thu xưa với cây đa và chú Thỏ Ngọc.

Anh Lương hào hứng nói: Mùa Trung thu 2026, thông qua các linh vật, chúng tôi mong các con tìm hiểu thêm về lịch sử, những câu chuyện cổ tích để thêm yêu quê hương, đất nước mình.

Không giống anh Lương, cách làm mô hình đèn của anh Nguyễn Anh Ước, phường Bắc Kạn lại bắt đầu từ một nhân vật anh ấn tượng từ nhỏ. Khoảng hai tháng trước đêm hội, ý tưởng về biểu tượng Thánh Gióng được hình thành. Anh muốn dựng lại hình ảnh ngựa sắt, Thánh Gióng cầm tre cưỡi ngựa bay về trời, để câu chuyện quen thuộc ấy có một diện mạo mới trong đêm rước đèn.

Gần hai tháng dành cho mô hình đèn Trung thu Thánh Gióng là khoảng thời gian không dài. Phần khó nhất nằm ở những chi tiết tạo nên sự sống động cho mô hình, trong đó có việc làm cho ngựa sắt có hiệu ứng phun lửa. Để có được khoảnh khắc ấy trong đêm hội, những người thực hiện phải làm đi làm lại, chỉnh sửa cho đến khi đạt được hiệu ứng mong muốn.

Anh Ước cắt nghĩa: Tôi thích làm những mô hình có câu chuyện. Mô hình Thánh Gióng được làm theo câu chuyện về ngựa sắt, Thánh Gióng cầm tre cưỡi ngựa bay về trời. Tôi mong các cháu có một chiếc đèn để rước và không quên câu chuyện lịch sử mình đã được nghe.

Đêm hội cũng là lúc những chiếc đèn được chờ đợi nhất, khi những câu chuyện người lớn gửi vào từng mô hình hiện ra trước mắt trẻ nhỏ. Giữa dòng người rước đèn, Trần Trúc Mai, học sinh lớp 3A3, Trường Tiểu học Chợ Đồn, xã Chợ Đồn thỏ thẻ: Con rất thích Tết Trung Thu vì được rước đèn và đi chơi. Hôm nay con được bố mẹ đưa ra ngắm đèn. Con thích mô hình Thánh Gióng vì giống câu chuyện cổ tích con đã được nghe…

Một mùa Trung thu sẽ qua đi, nhưng câu chuyện cổ tích và đêm thu rực rỡ sắc đèn hôm nay sẽ còn lại trong ký ức tuổi thơ nhiều ngày sau nữa.