Đánh thức 'mỏ vàng' văn hóa

Văn hóa Việt Nam là kết tinh của hàng nghìn năm lịch sử, là tài sản vô giá được bao thế hệ chắt chiu, bồi đắp và trao truyền. Nhưng giữa dòng chảy hội nhập quốc tế sâu rộng và cuộc cạnh tranh gay gắt của nền kinh tế tri thức, nếu chỉ dừng lại ở việc bảo tồn trong tủ kính, trưng bày hay tự hào về truyền thống một cách thuần túy thì chúng ta chưa khai thác hết giá trị của nguồn lực đặc biệt này.

Ảnh minh hoạ.

Ảnh minh hoạ.

Đã đến lúc phải nhìn nhận thẳng thắn, bởi tài nguyên chỉ thực sự trở thành tài sản khi được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và thương hiệu có sức cạnh tranh cao, để văn hóa thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới cho đất nước.

Hiện nay có một nghịch lý đáng suy ngẫm là Việt Nam sở hữu kho tàng di sản phong phú, đồ sộ, từ danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, lễ hội dân gian, nghệ thuật truyền thống đến ẩm thực, tri thức bản địa và hàng nghìn làng nghề thủ công. Thế nhưng, không ít giá trị vẫn đang ngủ yên dưới dạng tiềm năng, chưa tạo ra sinh kế tương xứng cho cộng đồng và chưa định vị được thương hiệu đủ sức lan tỏa trên bản đồ quốc tế. Vấn đề không nằm ở sự nghèo nàn của trầm tích văn hóa, mà nằm ở khoảng trống về năng lực và cơ chế chuyển hóa...

Trước thực trạng đó, Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 2486/QĐ-TTg ngày 14/11/2025, với 10 lĩnh vực trọng điểm, đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng về tư duy, theo đó, văn hóa không chỉ được nhìn nhận là lĩnh vực hoạt động tinh thần mà còn là nguồn lực phát triển kinh tế. Thực tiễn tại nhiều địa phương đã chứng minh hướng đi này hoàn toàn khả thi. Tại Đà Nẵng, mô hình hội chợ nghệ thuật kết nối nghệ sĩ trẻ với bảo tàng đã mở ra phương thức tiếp cận công chúng mới mẻ. Tại Huế, những không gian như Bảo tàng Gốm cổ Sông Hương hay KODO Hub đang đưa di sản bước ra khỏi sự tĩnh lặng để kết nối với các lĩnh vực giáo dục, thiết kế và du lịch đương đại. Rõ ràng, bảo tồn là điều kiện tiên quyết, nhưng di sản chỉ thực sự bất tử khi được cộng đồng tiếp tục thực hành và sáng tạo trong hơi thở của đời sống hôm nay.

Dẫu vậy, cho đến nay, hành trình đưa công nghiệp văn hóa cất cánh vẫn đối diện không ít lực cản. Nhiều địa phương có di sản phong phú nhưng sản phẩm du lịch còn đơn điệu, lễ hội tổ chức nặng tính mùa vụ, làng nghề loay hoay bài toán thiết kế và đầu ra. Nguồn nhân lực vừa thấu hiểu chiều sâu bản sắc, vừa sắc bén về quản trị, công nghệ và tư duy thị trường vẫn còn mỏng. Đặc biệt, tình trạng vi phạm bản quyền, sao chép ý tưởng đang làm thui chột động lực sáng tạo. Nguy hại hơn cả là tâm lý đồng nhất phát triển kinh tế văn hóa với thương mại hóa thô thiển. Việc sân khấu hóa tùy tiện phong tục tập quán, biến không gian linh thiêng thành nơi kinh doanh xô bồ để chạy theo lợi nhuận trước mắt sẽ làm biến dạng cốt cách dân tộc...

Để thực sự khơi thông “mỏ vàng” văn hóa, trước hết, Nhà nước cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang vai trò kiến tạo, hoàn thiện hành lang pháp lý về thuế, tín dụng, đất đai, hợp tác công - tư và bảo vệ nghiêm ngặt quyền sở hữu trí tuệ. Thứ hai, phải tổ chức khai thác di sản theo chuỗi giá trị liên ngành đồng bộ, trong đó, cộng đồng bản địa giữ vai trò chủ thể trung tâm và được thụ hưởng thành quả xứng đáng. Thứ ba, cần đặt công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và thực tế ảo làm đòn bẩy để kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ toàn cầu, nhưng vẫn lấy chiều sâu văn hóa và tính xác thực làm gốc rễ. Song song với đó là chiến lược đào tạo đội ngũ nhân lực sáng tạo chuyên nghiệp và kiên trì xây dựng thương hiệu văn hóa quốc gia thông qua những sản phẩm chất lượng cao, có khả năng nhận diện rõ nét.

Một quốc gia có thể mua công nghệ, thu hút dòng vốn ngoại hay dựng nên những công trình chọc trời, nhưng tuyệt đối không thể nhập khẩu bản sắc dân tộc. Đánh thức “mỏ vàng” văn hóa không đơn thuần là tìm kiếm thêm một nguồn thu cho nền kinh tế, mà chính là khơi dậy nguồn nội lực bền vững nhất để Việt Nam bứt phá mạnh mẽ trên trường quốc tế mà vẫn giữ trọn vẹn căn cước của chính mình.

Xây Dựng

Nguồn Biên Phòng: https://bienphong.com.vn/danh-thuc-mo-vang-van-hoa-post509656.html