Bếp lửa nhà ngoại

Có những chiều đi ngang qua một mái nhà cũ, bất chợt thấy làn khói bếp len qua hàng cây, tôi lại nhớ ngoại. Nỗi nhớ ấy lạ lắm. Nó không ập đến thành một câu chuyện trọn vẹn, cũng chẳng gọi tên được một ngày tháng cụ thể. Chỉ là trong khoảnh khắc, tôi thấy mình bé lại, chân trần chạy trên khoảng sân đất trước nhà, nghe tiếng dép ngoại lẹt xẹt ngoài hiên và mùi cơm mới từ gian bếp nhỏ theo khói bay ra.

Cứ mỗi lần nhìn thấy làn khói ngang qua một mái nhà cũ, tôi lại nhớ ngoại.

Nhà ngoại ngày ấy chẳng có gì nhiều. Một chiếc chõng tre kê sát cửa sổ, mấy cái ghế thấp đã nhẵn bóng vì năm tháng, chiếc lu nước lúc nào cũng mát rượi dưới mái hiên. Sau nhà là mảnh vườn nhỏ, mùa nào thức ấy, khi thì mấy luống rau muống, khi giàn bầu trĩu quả. Tôi chẳng nhớ đã bao lần theo ngoại ra vườn, chỉ nhớ bàn chân ngoại lúc nào cũng chậm, còn tôi thì cứ chạy trước, hết đuổi con chuồn chuồn lại lom khom tìm một trái chín trong bụi cây.

Nhưng nhớ nhất vẫn là căn bếp. Mỗi buổi chiều, ngoại ngồi bên ba hòn đá kê nồi, chụm từng nhánh củi khô. Khói cay xè. Tôi ngồi bên cứ dụi mắt liên hồi, vậy mà nhất định không chịu đi đâu. Bởi biết chỉ một lát nữa thôi, ngoại sẽ mở nắp nồi, lấy cho tôi củ khoai, trái bắp hay miếng cơm cháy vàng giòn còn nóng hổi. Ngày ấy, tôi cứ nghĩ những buổi chiều như vậy sẽ còn mãi.

Rồi tôi lớn.

Con đường đất trước nhà được trải bê tông. Những mái ngói cũ dần nhường chỗ cho những ngôi nhà cao, cửa kính sáng choang. Bếp củi ít dần. Người ta nấu cơm bằng một cái chạm tay, chẳng cần cúi xuống thổi lửa đến cay mắt như ngoại ngày trước.

Ngoại cũng đã đi xa.

Có lần trở về, tôi đứng thật lâu trước gian bếp cũ. Ba hòn đá kê nồi không còn nữa. Góc tường ám khói năm nào đã được quét lại. Khoảng sân tưởng mênh mông thuở bé bỗng nhỏ đến lạ. Chỉ có tôi đứng đó, cố tìm một đứa trẻ của rất nhiều năm về trước.

Đứa trẻ từng nghĩ hạnh phúc là được ngồi sát bên ngoại, đợi một củ khoai nóng. Đứa trẻ từng mong trời mau tối để cả nhà quây quần bên mâm cơm. Và đứa trẻ ấy đâu biết rằng rồi sẽ có một ngày, giữa đủ đầy của cuộc sống, người ta lại thèm đến nao lòng một bữa cơm nghèo của ngày xưa.

Chiều nay, trên đường trở về, tôi lại bắt gặp một làn khói bếp. Khói mỏng tang, chầm chậm bay lên rồi tan vào khoảng trời cuối ngày. Tôi bỗng muốn quay lại nhìn thêm một lần. Chẳng biết căn bếp ấy đang nấu món gì. Chỉ biết trong khoảnh khắc rất ngắn, tôi nghe như có tiếng ngoại gọi mình từ một miền ký ức rất xa: "Về ăn cơm thôi con!"

Và tôi hiểu, có những người đã rời khỏi cuộc đời ta rất lâu, có những mái nhà đã đổi khác, nhưng chỉ cần một làn khói bếp đi ngang qua chiều, cả một tuổi thơ vẫn có thể trở về.