Tháo 'nút thắt' những khúc mắc từ cơ sở

Từ chuyện sân bóng đến sự bình yên của xóm làng

Gần 40 năm gắn bó với thôn Ngọc Nhị, xã Bất Bạt, Hà Nội, ông Phùng Quang Bảo, sinh năm 1961, đã trải qua nhiều vị trí công tác ở cơ sở. Từ công an viên, Bí thư Chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận đến Trưởng ban Thanh tra nhân dân, Chi hội trưởng Chi hội Người cao tuổi và thành viên tổ hòa giải, trong đó nhiều năm trực tiếp tham gia giải quyết những mâu thuẫn nảy sinh trong đời sống nhân dân.

Thành viên Tổ hoà giải thôn Ngọc Nhị làm việc tại nhà văn hoá thôn. Ảnh: Công Phương

Một trong những câu chuyện hòa giải ông Phùng Quang Bảo nhớ nhất, đó là vụ việc phức tạp liên quan đến sân bóng trên địa bàn. Câu chuyện bắt đầu từ một mong muốn rất giản dị, người dân trong xóm có một nơi để thanh thiếu niên vui chơi, rèn luyện thể thao.

Cụ thể, khu đất vốn có người quản lý, sử dụng. Khi phong trào thể dục thể thao phát triển, nhân dân trong xóm đặt vấn đề với gia đình đang quản lý khu đất và được đồng ý cho mượn để làm sân chơi.

Có đất, người dân cùng nhau đầu tư làm sân bãi, nền bê tông, tạo không gian sinh hoạt chung. Những tưởng từ đó xóm có thêm một địa điểm vui chơi, nhưng mâu thuẫn nảy sinh khi một gia đình ở khu vực này không đồng tình với việc sử dụng khu đất.

Theo ông Bảo, nguyên nhân sâu xa nằm ở nguồn gốc đất. Gia đình cho rằng đây là đất của ông cha để lại, trong khi người dân trong xóm lại đã quen với việc sử dụng khu đất làm sân chơi sau thời gian được cho mượn.

Mâu thuẫn trở nên gay gắt khi sân bóng bị người dùng máy móc phá hoại, câu chuyện không còn dừng ở chuyện bất đồng, tranh chấp trong cộng đồng dân cư. Trước tình hình đó, các thành viên hòa giải ở cơ sở cùng chính quyền địa phương đã vào cuộc. Việc vận động, giải thích không thể chỉ dừng ở chuyện ai đúng, ai sai, mà phải làm rõ nguồn gốc đất, quá trình sử dụng, quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.

Do vụ việc có hành vi hủy hoại tài sản, cơ quan công an đã thụ lý, xử lý theo quy định pháp luật. Tòa án cũng trực tiếp giải quyết vụ việc. Người có hành vi vi phạm sau đó bị xử lý về tội “Hủy hoại tài sản” và nhận mức án treo.

Nhưng với ông Bảo, việc xử lý bằng pháp luật chưa phải là điểm cuối của câu chuyện. Điều ông và những người làm công tác hòa giải ở cơ sở quan tâm là làm sao để sau những tranh chấp, người dân trong xóm vẫn có thể sống với nhau bình thường.

Chính quyền địa phương đã trực tiếp xuống cơ sở, gặp gỡ người dân, cùng các bên trao đổi, tháo gỡ những khúc mắc. Đến nay, khu đất vẫn chưa được chủ sử dụng hiến cho xóm để làm sân bóng lâu dài, nhưng qua quá trình giải quyết, tình hình tại khu vực đã dần ổn định, người dân không còn tập trung đông người.

“Việc lớn thành nhỏ, việc nhỏ thành không”

Một câu chuyện khác được ông Bảo nhắc lại là mâu thuẫn giữa những người trong cùng một gia đình.

Ông Phùng Quang Bảo chia sẻ về câu chuyện hoà giải trên địa bàn. Ảnh: Công Phương

Một người mẹ trước đây sống cùng người con trai cả, sau đó chuyển sang ở với người con trai thứ. Khi phân chia đất đai, gia đình từng thống nhất miệng rằng, người anh được phần này, người em được phần kia. Mọi người đều nghĩ rằng đã là anh em trong nhà thì thống nhất với nhau là đủ. Nhưng thời gian trôi qua, những thỏa thuận bằng lời nói trở thành nguyên nhân của tranh chấp.

Không có giấy tờ pháp lý xác lập rõ ràng, không tách riêng quyền sử dụng đất cho từng người, khi hoàn cảnh gia đình thay đổi, những điều từng được coi là “đã thống nhất” bắt đầu được nhìn nhận khác nhau. Mâu thuẫn không chỉ giữa hai anh em mà còn ảnh hưởng đến quan hệ mẹ con.

Nhận được thông tin, ông Bảo cùng các thành viên hòa giải không đặt vấn đề phân xử ai được nhiều hơn, ai được ít hơn. Điều quan trọng trước tiên là vận động các thành viên trong gia đình bình tĩnh, nhìn nhận lại tình cảm anh em, mẹ con và tìm phương án dàn xếp ổn thỏa.

Bởi, nếu để tranh chấp kéo dài, từ chuyện đất đai có thể trở thành rạn nứt tình thân. Khi ấy, dù sau này giải quyết được quyền lợi thì những tổn thương trong gia đình cũng khó có thể bù đắp.

Qua những vụ việc trực tiếp tham gia, ông Bảo nhận thấy hòa giải ở cơ sở đòi hỏi người hòa giải phải kiên trì, biết lắng nghe và quan trọng là phải hiểu hoàn cảnh của từng gia đình, từng mối quan hệ.

“Lĩnh vực nào cũng có cái khó riêng. Mâu thuẫn vợ chồng khác với mâu thuẫn giữa bố mẹ với con cái, tranh chấp đất đai giữa anh em lại cũng khác. Không thể vụ việc nào cũng dùng một cách giải quyết giống nhau”, ông Bảo chia sẻ.

Gần 40 năm gắn bó với cơ sở, ông cho rằng hiệu quả của công tác hòa giải không chỉ nằm ở những vụ việc đã được giải quyết, mà còn ở việc ngăn mâu thuẫn từ khi mới phát sinh. Để làm được điều đó, cần phát huy vai trò của dòng họ tự quản, xóm tự quản, tổ an ninh tự quản và các tổ hòa giải.

Phó Chủ tịch UBND xã Bất Bạt Nguyễn Việt Giao cho biết, các thành viên tổ hòa giải thôn Ngọc Nhị đều là những người gắn bó với địa bàn, am hiểu hoàn cảnh của từng gia đình và được nhân dân tin tưởng. Đây là điều kiện quan trọng để hòa giải đạt hiệu quả, bởi nhiều vụ việc ở cơ sở không chỉ cần căn cứ quy định pháp luật mà còn đòi hỏi sự khéo léo, kiên trì và cách tiếp cận phù hợp với từng hoàn cảnh.

Thời gian tới, xã Bất Bạt sẽ tiếp tục quan tâm phát huy vai trò của các tổ hòa giải, đồng thời gắn công tác hòa giải với tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật. Qua đó, mỗi hòa giải viên không chỉ là người “gỡ rối” khi xảy ra tranh chấp mà còn trở thành cầu nối đưa chủ trương, chính sách, pháp luật đến với người dân, góp phần xây dựng cộng đồng đoàn kết, đồng thuận ngay từ cơ sở.