'Nỗi niềm' mành cọ Đoan Hùng

PTĐT - Xuất hiện từ khoảng hơn nửa thế kỉ trước, nghề dệt mành cọ nổi tiếng ở vùng đất Đoan Hùng. Từng được coi là nghề làm giàu của người dân nơi đây, song, vì nhiều nguyên nhân, nghề dệt mành cọ đang dần bị mai một.

Được người dân giới thiệu, chúng tôi tìm đến nhà ông Nguyễn Văn Vinh, trú tại khu 6, xã Tiêu Sơn. Ông Vinh là một trong những người con của cụ tổ nghề dệt mành cọ Đoan Hùng, là thế hệ thứ 2 trong gia đình giữ gìn nghề dệt mành cọ. Ông Vinh cho biết, cụ tổ của nghề dệt mành cọ là cha ông, cụ Nguyễn Văn Luân. Cụ Luân quê gốc ở huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình di cư lên Phú Thọ sinh sống. Vốn học được cách dệt chiếu ở quê, cụ đã tận dụng phần cật cọ để dệt mành và truyền dạy cho người dân trong vùng.
Năm 1960, Hợp tác xã mành cọ Đoan Hùng thành lập, giúp bà con sản xuất các loại chiếu mành cọ. Chất lượng sản phẩm mành cọ bền, đẹp, khẳng định thương hiệu và được bán rộng rãi. Những năm đầu thập niên 80 của thế kỷ trước, sản phẩm mành cọ Đoan Hùng được xuất khẩu sang Liên Xô. Thời điểm đó được coi là thời kì vàng son của mành cọ Đoan Hùng, trung bình mỗi hộ sản xuất được khoảng 5000-7000 cái/năm. Nhiều gia đình mạnh dạn đầu tư xây dựng nhà xưởng, mua sắm máy móc thiết bị và thuê nhân công, việc làm không xuể. Kinh tế nhiều hộ gia đình cũng phát triển nhờ nghề sản xuất và buôn bán chiếu mành cọ.

Tuy nhiên, khoảng 10 năm trở lại đây, nghề dệt mành cọ không còn sức ảnh hưởng nhiều như trước. Số lượng sản phẩm tiêu thụ vì thế cũng giảm mạnh. Số hộ làm nghề cũng giảm, hệ thống nhà xưởng, máy móc của nhiều gia đình để không. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do, nguồn nguyên liệu đầu vào ngày càng khan hiếm, diện tích của cây cọ trên địa bàn huyện thu hẹp, người dân phá bỏ và trồng thay thế bằng các loại cây lấy gỗ khác. Bên cạnh đó, trên thị trường xuất hiện nhiều mặt hàng mành, chiếu được sản xuất công nghiệp, nên có sự cạnh tranh gay gắt về giá cả và chất lượng. Một nguyên nhân nữa là người dân không còn mặn mà với nghề. Hiện tại, ở Tiêu Sơn chỉ còn 2-3 nhà giữ nghề, chủ yếu là những nhà có người cao tuổi, còn thế hệ trẻ phần lớn đi làm việc tại các khu công nghiệp vì thu nhập cao hơn nhiều so với làm mành cọ.

Hiện nay, chỉ còn vài hộ vẫn sản xuất cầm chừng với hy vọng cố gắng giữ lại nghề truyền thống hoặc chuyển sang làm mành bằng nứa, để tạo việc làm cho những người lao động độ tuổi trên 50 không xin được vào các công ty, xí nghiệp.

Mành cọ Đoan Hùng sẽ đi về đâu? Đó là niềm trăn trở của ông Vinh cũng như nhiều người đã gắn bó cả đời mình với nghề làm mành cọ. Nếu nghề dệt mành cọ bị xóa sổ, sẽ khiến nhiều người lao động lớn tuổi mất nghiệp mưu sinh, nét văn hóa đặc trưng của vùng đất trung du cũng không còn nữa.