Đổi thay ở bản Rào Tre

Bản Rào Tre nằm dưới chân núi Ka Đay, giữa những dãy núi Giăng Màn, hiện có 46 hộ với 161 nhân khẩu người Chứt. Ảnh: Cẩm Kỳ.

Từ bỏ lệ thuộc, tìm hướng đi mới

Bản Rào Tre nằm dưới chân núi Ka Đay (thuộc xã Phúc Trạch, tỉnh Hà Tĩnh), giữa những dãy núi Giăng Màn, hiện có 46 hộ với 161 nhân khẩu người Chứt sinh sống. Hơn 3 thập kỷ kể từ ngày rời những hang đá về định cư, cuộc sống của cộng đồng người Chứt nơi đây đã có nhiều đổi thay.

Năm 1991, khi được đưa về Rào Tre, phần lớn người Chứt chưa biết tiếng phổ thông, cuộc sống chủ yếu dựa vào nương rẫy, săn bắt và những tập quán sinh hoạt cũ. Qua thời gian, việc học từng bước trở thành một phần quan trọng trong đời sống của người dân. Rào Tre cơ bản hoàn thành công tác xóa mù chữ, trẻ em trong độ tuổi đều được đến trường.

Thiếu tá Đoàn Văn Tiệp, Tổ trưởng Tổ công tác cắm bản Rào Tre (Đồn Biên phòng Bản Giàng, Bộ đội Biên phòng tỉnh Hà Tĩnh) cho biết, một trong những chuyển biến rõ nét nhất là người dân đã biết giữ gìn tài sản, coi đó là nguồn vốn phục vụ sản xuất. Từ chỗ chỉ lo cuộc sống trước mắt, bà con bắt đầu biết tích lũy và tính toán cho tương lai.

Sự thay đổi trong nhận thức thể hiện rõ qua việc các gia đình ngày càng quan tâm đến việc học của con em. Nếu trước đây cán bộ phải đến từng nhà vận động phụ huynh đưa trẻ đến lớp thì nay nhiều gia đình đã chủ động chuẩn bị sách vở, đưa con đi học và định hướng cho con học hết phổ thông, học nghề, thậm chí vào đại học. Tiêu biểu là chị Hồ Thị Sương (23 tuổi), nữ cử nhân đầu tiên của cộng đồng người Chứt sau khi tốt nghiệp ngành Giáo dục mầm non, Trường Đại học Hà Tĩnh. Sau khi tốt nghiệp, chị Sương mong muốn trở về quê dạy chữ cho những con em trong bản.

Cùng với việc học, người dân Rào Tre ngày càng chủ động tìm kiếm việc làm và tổ chức sản xuất để nâng cao thu nhập. Anh Hồ Xuân Nam (39 tuổi) cùng vợ ra Hải Phòng làm công nhân khoảng 4 năm nay. Với thu nhập khoảng 18 triệu đồng/tháng, gia đình anh có điều kiện sửa sang nhà cửa, nuôi con ăn học đến nơi đến chốn, từng bước vươn lên thoát nghèo bền vững.

Cán bộ biên phòng hướng dẫn người dân Rào Tre chăm sóc cây dó trầm, từng bước nâng cao hiệu quả sản xuất. Ảnh: Cẩm Kỳ.

Chính sách tạo động lực tự vươn lên

Sự thay đổi ở Rào Tre hôm nay luôn có sự quan tâm, hỗ trợ của Đảng và Nhà nước, chính quyền địa phương, MTTQ, các đoàn thể và lực lượng Bộ đội Biên phòng. Các nguồn lực hỗ trợ được tập trung vào đầu tư cơ sở hạ tầng, sinh kế, giáo dục, giúp người dân có thêm điều kiện để phát triển sản xuất.

Nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được đưa vào nhiều lĩnh vực. Người dân được hỗ trợ cây giống, con giống, xây dựng mô hình chăn nuôi, trồng dó trầm và hướng dẫn kỹ thuật sản xuất. Bên cạnh đó, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Bản Giàng thường xuyên đến từng hộ dân để hướng dẫn, kiểm tra việc chăn nuôi, trồng trọt. Căn cứ điều kiện của từng gia đình, lực lượng biên phòng phối hợp với cấp ủy, chính quyền triển khai các mô hình nuôi bò, nuôi gà, trồng dó trầm.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, xã Phúc Trạch đã vận động lắp đặt, nâng cấp 1,8km đường điện chiếu sáng nông thôn; trồng 1.800 cây dó trầm tại khu vực Hương Liên cũ và bản Rào Tre. Địa phương cũng vận động, tiếp nhận hơn 285 triệu đồng vào Quỹ “Vì người nghèo”, hỗ trợ xây mới 4 căn nhà và sửa chữa 6 ngôi nhà cho các hộ đồng bào Chứt.

Ông Hồ Văn Do (70 tuổi), người từng trải qua những năm tháng cộng đồng Chứt còn sống trong rừng, nhớ lại cuộc sống khi ấy rất khó khăn. Người dân chủ yếu dựa vào săn bắt, hái lượm, con cháu không có điều kiện đến trường, nhà ở tạm bợ, gặp gió lớn cũng có thể bị cuốn đi.

Theo ông Do, hiện nay, đời sống của người dân ngày càng được cải thiện, kinh tế từng bước phát triển, con cháu được học hành đến nơi đến chốn, những vật nuôi trong gia đình cũng trở thành nguồn dự trữ, giúp bà con chủ động hơn khi gặp khó khăn.

Ông Trần Phúc Anh, Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Phúc Trạch cho biết, chuyển biến rõ nhất ở đồng bào Chứt là từ cuộc sống du canh, du cư sang định cư và từng bước biết tổ chức sản xuất. Nếu như trước đây, bà con chủ yếu phụ thuộc vào nguồn thức ăn từ rừng thì nay đã biết trồng lúa, rau màu, trồng cỏ nuôi bò; điều kiện sinh hoạt cũng được cải thiện nhờ có nguồn nước sạch.

Thời gian qua, MTTQ và các đoàn thể tập trung hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi, trồng cỏ, trồng dó trầm; huy động lực lượng hỗ trợ làm chuồng trại, giám sát việc mua con giống và theo dõi quá trình duy trì các mô hình. Các nguồn lực từ Quỹ “Vì người nghèo” và xã hội hóa được sử dụng hỗ trợ sinh kế, sửa chữa, xây dựng nhà ở và trao quà cho bà con vào các dịp lễ, Tết. Công tác tuyên truyền, vận động cũng hướng tới việc chăm lo học tập cho con em, thay đổi tập quán sinh hoạt, phát triển sản xuất và sử dụng hiệu quả các nguồn hỗ trợ.

Hơn 30 năm sau ngày rời hang đá về Rào Tre, từ chỗ phụ thuộc vào núi rừng, đồng bào Chứt đang từng bước trở thành chủ thể của quá trình phát triển, biết sử dụng nguồn lực được hỗ trợ và tạo dựng cuộc sống bằng chính sức lao động của mình.