'Đổ rác theo cân'

Ảnh minh họa/INT

Tôi đã từng chứng kiến chuyện thế này: Một buổi sáng con đường nhỏ cạnh Trường Trung Tự, trong khu tập thể Trung Tự (Hà Nội) bỗng dưng bị chặn bởi đống phế thải xây dựng ngang nhiên đổ giữa đường. Chắc hẳn có nhà nào đó đã thuê hoặc tự mình đổ trộm đống vật liệu phá dỡ nhà từ đêm trước đó. Cứ như thế 3 - 4 buổi sáng liền, cứ chiều người ta dọn đi thì sáng hôm sau lại xuất hiện đống phế thải mới. Chuyện xảy ra cũng đã 6 - 7 năm, hồi đó ít nhà có camera an ninh và mạng xã hội chưa phổ biến như bây giờ để mà ầm ĩ và phát hiện ra thủ phạm.

Nhưng tình trạng đổ trộm phế thải xây dựng vẫn diễn ra đến bây giờ. Một gia đình xây nhà mới, thuê dịch vụ phá dỡ và chuyên chở phế thải xây dựng và phải trả vài ba chục triệu cho dịch vụ đó. Song có những gia đình không muốn trả khoản tiền này nên xảy ra tình trạng đổ trộm phế thải, nhiều nhất ở các bờ sông, bãi đất trống - chẳng đâu xa, ra ngay bờ sông Hồng ở Hà Nội là thấy được những núi "chạt" như thế, gây nên tình trạng ô nhiễm môi trường, bụi bặm bẩn thỉu, làm xấu xí cảnh quan.

Lấy ví dụ đó để thấy rằng, việc thu phí xả rác theo khối lượng như đề xuất trong Luật Bảo vệ Môi trường sửa đổi hiện nay là hoàn toàn hợp lý. Nếu quy định trên được thực thi nghiêm ngặt, tình trạng trên sẽ được khắc phục.

Một chuyện đơn giản hơn, nhiều khi chúng ta thấy ở các nơi tập kết rác trong phố những chiếc bàn tủ cũ, những bộ ghế sofa gãy hỏng. Nếu là hộ gia đình đổ rác với khối lượng bình thường hàng ngày, nhìn những món rác thải cồng kềnh đó, tôi tin rằng mọi người sẽ thấy việc đổ rác theo khối lượng là hợp lý.

Cho nên thật phi lý khi nhiều người phản đối việc thu phí đổ rác theo khối lượng. Có thể một phần vì truyền thông của cơ quan quản lý chưa tốt, một phần khác khái niệm đó đã bị nhiều người diễn dịch theo hướng chế giễu, rằng việc đổ rác sẽ được tính phí theo cân, vậy thì rác được cân như thế nào?

Tất cả những vấn đề đó đã được Bộ trưởng Môi trường giải thích rất đơn giản: Rác sẽ được phân loại, bỏ vào các túi có màu sắc khác nhau, mỗi loại túi có thể tích khác nhau để ước tính được khối lượng rác mà hộ gia đình xả ra. Cách làm này vừa phân loại được rác theo quy định của Luật Môi trường sửa đổi, vừa tính được khối lượng rác để thu phí thu gom, xử lý rác.

Nhiều nước đã áp dụng cách thu phí rác theo khối lượng này, nhất là các nước châu Âu như Đan Mạch, Đức, Luxemberg, Thụy Điển... Cách làm của họ đem lại những hiệu quả rõ rệt: Rác thải xả ra ít hơn; việc phân loại từ đầu nguồn khiến cho rác được xử lý triệt để, hiệu quả; chi phí hợp lý, công bằng hơn, người nghèo không phải gánh chi phí rác thải cho người giàu; việc tái chế giúp tính toán giá thành có lợi hơn, và người dân có ý thức hơn trong việc xả rác, phân loại rác.

Tại sao chúng ta đi ra nước ngoài, khen họ sạch, mà khi bắt tay vào thực hiện các biện pháp bảo vệ giữ gìn môi trường trong nước thì lại bị phản đối dữ dội như vậy? Bộ trưởng Môi trường nói rằng, Hàn Quốc mất 10 năm để thực hiện được việc thu phí theo khối lượng. Nguyên đại biểu Quốc hội Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên Môi trường và Phát triển Cộng đồng cho biết, Nhật, Singapore phải mất 10 đến 20 năm thực hiện quyết liệt chính sách môi trường, phân loại thu gom rác mới có thể thay đổi nhận thức, tạo thói quen ứng xử với rác thải văn minh như hiện nay.

Việc thực thi tất nhiên là khó nhưng không thể không làm. Tất nhiên đi cùng với chính sách mới thì phải xây dựng một hệ thống thu gom, xử lý rác đồng bộ, không thể phân loại rác từ nhà dân rồi khi thu gom lại thu cả lượt như những dự án thí điểm Hà Nội đã từng làm. Và quan trọng nhất là người dân phải thay đổi nhận thức, thấy được vai trò của mình với việc xử lý rác thải, tạo ra một môi trường sống sạch sẽ, văn minh, hiện đại hơn.