Còn lắm gian nan

Người nghiện điều trị cai nghiện ma túy bằng Methadone tại Trung tâm Y tế huyện Mường Nhé.

Những ngày cuối tháng 6, trời mưa xối xả, chúng tôi tìm về bản Mường Toong 1 (xã Mường Toong) - nơi nhiều năm trở lại đây khi ma túy tràn về nhanh như một cơn lốc khiến nhiều nóc nhà của người Thái, người Mông vốn đã khốn khó càng lao đao khổ cực hơn. Nghèo đói, lạc hậu luôn thường trực trong mỗi nếp nhà; đặc biệt sự bình yên của bản làng cũng bị phá vỡ. Cùng cán bộ xã, chúng tôi ngược con dốc nhỏ tới nhà anh Thùng Văn Sâm (SN 1976); mặc dù mới ngoài 40 tuổi, nhưng anh Sâm đã có thâm niên gần 20 năm đắm chìm trong “làn khói trắng”. Ngôi nhà dột nát được phủ bằng bạt rách lỗ chỗ; thứ đáng giá, xa xỉ nhất có lẽ là những cái nồi cũ kỹ. Ngồi nép góc nhà, đôi bàn tay run run đan chặt vào nhau, anh Thùng Văn Sâm ngập ngừng nói: “Ma túy đã lấy đi của tôi tất cả! Cũng chỉ vì thời thanh niên ham chơi, nghe theo lũ bạn lêu lổng mà “dính” vào ma túy. Vợ con bỏ đi. Mỗi ngày để có tiền hút, chích tôi phải bán đồ đạc trong nhà; đi làm thuê. Ai thuê gì làm nấy, nhưng số tiền kiếm được không đủ dùng ma túy”. Mặc dù, được sự động viên của gia đình, người thân anh Sâm đã đi cai nghiện tại cộng đồng và cai nghiện bắt buộc Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động xã hội tỉnh gần 10 lần, nhưng đều thất bại, không đoạt tuyệt được với ma túy. Không riêng gì anh Thùng Văn Sâm mà trong bản Mường Toong 1 có gần 40 đối tượng nghiện, chủ yếu là thanh niên, người trong độ tuổi lao động.

Là địa bàn biên giới, hẻo lánh, hơn nữa do sức hấp dẫn, siêu lợi nhuận từ việc buôn bán ma túy nên hoạt động tội phạm và các tệ nạn ma túy trên địa bàn huyện Mường Nhé tiếp tục có những diễn biến phức tạp. Ma túy đã len lỏi tới nhiều thôn, bản của 11/11 xã với 920 người nghiện; chủ yếu tập trung ở các xã vùng cao, như: Mường Toong, Mường Nhé, Chung Chải... Ðây là những xã biên giới, vùng cao có nhiều đường mòn qua biên giới Việt - Lào dẫn tới tình hình thẩm lậu ma túy vào nội địa khá dễ dàng. Ðó cũng là nguyên nhân chính dẫn tới công tác cai nghiện ma túy và quản lý sau cai trên địa bàn gặp nhiều khó khăn.

Bà Ðỗ Thị Hà, Phó Trưởng phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Mường Nhé chia sẻ: Mặc dù, thời gian qua các cấp chính quyền huyện đã đưa ra giải pháp cứng rắn, mở các đợt cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm, đặc biệt là tội phạm về ma túy cũng như giảm thiểu các đối tượng nghiện ma túy và làm tốt công tác quản lý sau cai nghiện... nhưng các đối tượng nghiện vẫn chứng nào tật nấy. Sau những ngày cắt cơn tại cơ sở cai nghiện bắt buộc hay cai tại cộng đồng lại bén hơi nhanh chóng với làn “khói trắng”. Ðể giải “bài toán” người nghiện và quản lý sau cai đối với huyện Mường Nhé đòi hỏi phải có nhiều giải pháp đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm và lâu dài. Hiện trên địa bàn huyện có 3 hình thức cai nghiện đang được áp dụng: Cai nghiện tại gia đình, cộng đồng và cai nghiện bắt buộc tại Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động xã hội song gần như không mang lại hiệu quả… Ðối với 2 hình thức cai nghiện tại cộng đồng và gia đình huyện đang triển khai thì hầu như không phát huy tác dụng do thiếu cơ sở vật chất; trang thiết bị chủ yếu mượn tạm các điểm trường và nhà văn hóa bản nên nhiều người nghiện bỏ trốn hoặc không hợp tác khi cai. Ðặc biệt đội ngũ cán bộ làm công tác hỗ trợ và quản lý sau cai nghiện tại cộng đồng còn rất thiếu và yếu về chuyên môn, chưa được tập huấn kỹ năng, nghiệp vụ hỗ trợ người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng. Sự thiếu nhiệt tình, tâm huyết của các tổ chức trong xã hội, sự cả nể, thương con, giấu giếm, mặc cảm xã hội trong mỗi gia đình cũng là “rào cản” lớn trong quá trình cai nghiện.

Hiện nay, trên địa bàn huyện mới chỉ có 70/920 người nghiện đang được điều trị thay thế các chất dạng thuốc phiện bằng methadone tại 3 cơ sở thuộc các xã: Mường Nhé, Mường Toong, Chung Chải nhưng nhiều đối tượng vẫn lén lút sử dụng song song methadone với các chất gây nghiện khác. Hình thức cai nghiện tập trung cơ bản đã giúp người nghiện cắt cơn, giải độc… Tuy nhiên, mới chỉ cai được trong môi trường tập trung còn khi về gia đình, xã hội, thiếu sự giám sát của các lực lượng chức năng, sự buông lỏng của gia đình và sự thiếu ý chí của người nghiện nên hầu hết lại tái nghiện (gần 100% tỷ lệ người nghiện đã tái nghiện sau cai). Bên cạnh đó, do là huyện vùng cao, nhiều khó khăn, ít doanh nghiệp dẫn tới việc tiếp nhận người nghiện sau cai vào làm việc tại các cơ sở sản xuất còn rất thấp, nhất là vẫn còn sự kỳ thị của chủ cơ sở sản xuất, doanh nghiệp, của cộng đồng với người sau cai nghiện.

Ðể đẩy lùi “cái chết trắng” ra khỏi cộng đồng, trả lại sự bình yên cho nhiều bản mường vùng cao; thiết nghĩ ngoài sự vào cuộc quyết liệt của các cấp chính quyền trong đấu tranh phòng chống tội phạm, thực hiện tốt công tác cai nghiện và quản lý sau cai thì cộng đồng và xã hội cũng cần có cách nhìn khách quan, bao dung đối với người nghiện, tạo dựng cho họ niềm tin, chỗ dựa, để họ có việc làm, thu nhập ổn định... sớm vượt qua nỗi ám ảnh của tệ nạn ma túy.