Trang sức bạc của người Tày

Trang sức bạc của người Tày khá đa dạng, phổ biến có vòng cổ, vòng tay, hoa tai và bộ xà tích. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nằm ở cách người Tày tạo hình và sử dụng trang sức giản dị, tiết chế trong đường nét và hình thức. Những chiếc vòng hay xà tích không quá chú trọng vào việc phủ kín bề mặt bằng hoa văn mà đề cao sự thanh thoát, cân đối, hài hòa với trang phục chàm.

Sự giản đơn ấy không đồng nghĩa với đơn điệu mà phản ánh một quan niệm thẩm mỹ thiên về nét nền nã, kín đáo, coi trọng sự hài hòa hơn sự phô trương. Trên nền trang phục chàm vốn giản dị, sắc bạc trở thành điểm nhấn vừa đủ, làm nổi bật vẻ duyên dáng của người mặc mà vẫn giữ được vẻ mộc mạc, tự nhiên vốn là đặc trưng trong thẩm mỹ truyền thống của người Tày.

Chị Nông Thị Yến, xóm Nà Pá, xã Đông Khê cho biết: Trên mỗi sản phẩm, hoa văn thường được thể hiện theo lối cách điệu, mềm mại, cân đối, tạo sự hài hòa với trang phục chàm. Những hình ảnh, mô típ gần gũi với đời sống và thiên nhiên được đưa vào trang sức tạo nên nét đặc trưng của người Tày. Nhìn vào một món trang sức bạc, người ta không chỉ thấy vẻ đẹp của chất liệu mà còn nhận ra sự tinh tế trong thẩm mỹ và bàn tay khéo léo của người làm ra nó.

Để tạo nên những món trang sức là cả một quá trình tích lũy kinh nghiệm của người thợ. Từ chất liệu bạc, qua các công đoạn tạo hình, uốn, ghép nối, chạm khắc và hoàn thiện, mỗi sản phẩm là sự kết hợp giữa kỹ thuật thủ công và cảm quan thẩm mỹ. Những tri thức ấy phần lớn không tồn tại dưới dạng văn bản mà được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng thực hành nghề. Người thợ làm trang sức bạc không chỉ tạo ra một vật dụng mà còn góp phần lưu giữ một phần tri thức dân gian của cộng đồng.

Trang sức bạc làm nổi bật sự duyên dáng của phụ nữ dân tộc Tày.

Bà Lương Hồng Lệ, phường Nùng Trí Cao, người luôn ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Tày chia sẻ: Trang sức bạc có vị trí khá quan trọng trong đời sống của người Tày, không chỉ để làm đẹp mà còn hiện diện trong những dịp quan trọng như cưới hỏi, lễ hội và các sự kiện lớn của gia đình. Có những món trang sức được cha mẹ chuẩn bị cho con, được trao tặng hoặc gìn giữ qua nhiều thế hệ. Mỗi món đồ không chỉ có giá trị vật chất mà còn gắn với phong tục, tình cảm gia đình và những ký ức được trao truyền. Dù đời sống có nhiều thay đổi, trang sức bạc vẫn góp phần tạo nên diện mạo và bản sắc văn hóa của người Tày.

Một chiếc vòng có thể cũ đi theo thời gian, những đường nét trên món đồ có thể không còn nguyên vẹn, nhưng câu chuyện phía sau nó vẫn được nhắc nhớ. Từ vật dụng làm đẹp, trang sức bạc trở thành vật lưu giữ ký ức, gắn kết các thế hệ trong mỗi gia đình. Chính sự kết nối giữa giá trị vật chất và giá trị tinh thần khiến những món trang sức truyền thống có vị trí riêng trong đời sống văn hóa người Tày.

Tuy nhiên, những giá trị ấy đang đứng trước sự thay đổi của đời sống hiện đại. Quá trình phát triển và hội nhập kéo theo sự thay đổi về thị hiếu, phong cách ăn mặc và tập quán sinh hoạt. Trang phục truyền thống không còn được sử dụng thường xuyên, trang sức bạc cũng dần thu hẹp không gian hiện diện, nhất là trong đời sống của một bộ phận người trẻ. Khi nhu cầu sử dụng giảm, nghề chế tác thủ công cũng gặp khó khăn trong việc duy trì thị trường và tìm người kế cận.

Bảo tồn trang sức bạc vì thế không thể chỉ dừng ở việc lưu giữ một số hiện vật. Điều quan trọng là giữ được tri thức chế tác, những đặc trưng tạo hình và giá trị văn hóa nằm phía sau mỗi sản phẩm. Đặc biệt, khi trang sức bạc được đặt trong mối liên hệ với du lịch văn hóa, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở món đồ du khách mang về mà còn ở câu chuyện về cộng đồng tạo ra nó. Mỗi chiếc vòng, bộ xà tích có thể trở thành một cách để giới thiệu về trang phục, phong tục, kỹ thuật thủ công và quan niệm thẩm mỹ của người Tày.