Trăng biên viễn

Trăng nơi miền biên viễn

Chiều xuống chậm trên những xóm làng dọc dòng sông Tiền. Những đám mây từ phía thượng nguồn trôi về khiến bầu trời miền biên viễn bảng lảng sau cơn mưa. Dòng sông vẫn lặng lẽ đưa phù sa qua những bến bờ thân thuộc, còn những nẻo đường quê bắt đầu sáng lên bởi ánh đèn từ các điểm vui Trung thu. Những đứa trẻ rủ nhau chạy về sân hội, đôi mắt háo hức, tiếng cười trong trẻo.

Ở miền quê này, Trung thu không chỉ bắt đầu khi trăng lên khỏi rặng cây. Mùa trăng đã bắt đầu từ những ngày người lớn đi tìm tre, lựa giấy, mua đường đậu và chuẩn bị các nguyên liệu quen thuộc. Những người đàn ông đốn tre vừa tuổi làm khung lồng đèn, trong khi các phụ nữ như má Bảy, dì Tư đi chợ mua nguyên liệu làm bánh in, bánh nướng...

Má Bảy đã quen với những mùa Trung thu như thế từ thuở nhỏ. Bàn tay từng nhiều lần vót tre, buộc dây, sửa lồng đèn cho con cháu nên má hiểu một chiếc lồng đèn quê không cần cầu kỳ, miễn là mang lại niềm vui cho đứa trẻ cầm nó trên tay. Má thường ngồi bên những đứa nhỏ, chậm rãi chỉ từng công đoạn để chúng tự làm món đồ chơi yêu thích của mình.

Các nhà hảo tâm cùng lãnh đạo xã Tân An, tỉnh An Giang tặng lồng đèn Trung thu và bánh cho các cháu thiếu nhi

Dì Tư cũng từng trải qua nhiều mùa Trung thu bên những mẻ bánh thơm lừng. Từ sáng sớm, dì ra chợ mua bột, đường, đậu rồi trở về nhóm cái lò củi cũ. Đôi bàn tay khéo léo và kiên nhẫn đưa những chiếc bánh từ gian bếp ra chiếc mâm nhỏ giữa sân. Bếp củi đỏ lửa làm gian nhà ấm hơn giữa những ngày mưa gió. Mùi bánh mới nướng quyện với khói củi thu hút những đứa trẻ đứng quanh bếp tò mò nhìn người lớn làm bánh. Những điều giản dị ấy đã nuôi lớn tuổi thơ mà đôi khi phải trải qua năm tháng, người ta mới hiểu hết.

Trung thu ở Nam Bộ vốn gắn với một không gian rất riêng. Vầng trăng soi xuống dòng sông, mương vườn, bờ kênh và những mái nhà giữa khoảng không rộng lớn. Những chiếc lồng đèn tự làm theo chân trẻ nhỏ đi dọc bờ kè, qua cầu ván, đường làng trong tiếng hát vang vọng. Những khoảng sân, bến sông, sân đình trở thành nơi đầy ắp tiếng cười.

Nhưng Trung thu năm nay có chút khác. Bão số 5 khiến bầu trời nhiều mây, những cơn mưa bất chợt khiến sân quê ướt nước, đường làng thêm trầm lắng. Thế nhưng trẻ nhỏ vẫn có mặt, lồng đèn vẫn được thắp sáng và người lớn tiếp tục dành cho các em một đêm Trung thu đầy ắp yêu thương. Các Mạnh thường quân trong và ngoài xóm mang lồng đèn, bánh nướng về với trẻ em vùng biên. Những chiếc đèn nhiều màu làm khoảng sân vốn quen với ánh điện trở nên rực rỡ. Những phần quà trao tận tay các em khiến niềm vui mùa trăng thêm trọn vẹn.

Em Lài nâng chiếc lồng đèn trên tay, gương mặt sáng lên giữa tiếng bạn bè ríu rít. Chiếc đèn ấy không chỉ có màu sắc và ánh sáng, mà còn mang theo niềm vui từ những người đã chuẩn bị. Có thể Lài chưa hiểu hết những tấm lòng phía sau món quà, nhưng nụ cười của em đủ làm người trao ấm lòng. Nhìn những đứa trẻ nối nhau bước sau những chiếc lồng đèn, tôi chợt nhớ mùa Trung thu của những ngày xưa ấy. Khi đó, trẻ nhỏ không chờ những chiếc đèn đẹp từ cửa hàng, mà đợi người lớn chẻ tre, vót nan rồi cùng nhau làm lấy. Một chiếc lon cũ, mảnh giấy kính hay vài thanh tre cũng có thể trở thành món đồ chơi quý giá. Niềm vui không nằm ở giá trị món quà, mà ở việc có người ngồi bên cạnh làm cho chúng bằng tất cả thương yêu.

Những mùa trăng ấy đã tạo nên một phần ký ức của người dân Nam Bộ. Người già ngồi ngoài hiên uống trà, ăn bánh, kể chuyện mùa màng. Trẻ nhỏ rước đèn dọc bờ sông, vừa đi vừa hát, nghe người lớn kể chuyện chú Cuội - chị Hằng. Một tách trà, miếng bánh, câu chuyện giản dị đủ nối những gia đình trong xóm lại gần nhau.

Niềm vui Trung thu của các em học sinh nơi miền biên viễn

Từ chiếc lồng đèn đến rèn cách làm người

Đêm xuống sâu hơn, những chiếc lồng đèn trở thành những đốm sáng nhỏ trên đường làng. Trẻ nhỏ cầm đèn đi từng nhóm, tiếng nói cười lúc gần lúc xa theo gió từ sông thổi vào. Người lớn ngồi bên hiên nhìn theo con trẻ, nhắc lại những mùa Trung thu xưa. Những câu chuyện cũ vì thế lại được nhắc nhớ cho thế hệ sau.

Má Bảy kể chuyện chú Cuội - chị Hằng bằng giọng Nam Bộ chậm rãi. Những câu chuyện quen thuộc ấy đã đi qua bao mùa trăng nhưng vẫn làm mắt trẻ thơ sáng lên. Má muốn các em hiểu Trung thu không chỉ có bánh ngon, đèn đẹp, mà còn có tình cảm gia đình và xóm làng.

Dì Tư đặt mẻ bánh vừa nguội lên mâm rồi gọi mấy đứa nhỏ lại gần, chỉ cách chia bột, vo nhân, giữ dáng bánh. Những bàn tay nhỏ vụng về khiến căn bếp thêm rộn ràng. Tiếng cười hòa với tiếng lửa tí tách và mùi bánh thơm tạo nên một mùa Trung thu rất riêng. Dì Tư hiểu, hướng dẫn một đứa trẻ làm bánh không chỉ để chiếc bánh thành hình, mà qua đó người lớn còn dạy trẻ biết kiên nhẫn, biết làm việc và quý trọng thành quả do chính bàn tay mình tạo ra. Một chiếc bánh đẹp cần nguyên liệu tốt, nhưng chiếc bánh ngon còn cần sự chăm chút. Con người cũng vậy, kiến thức chỉ là nền tảng, còn để có thể tiến xa cần sự nỗ lực và thái độ sống đúng đắn.

Chú Sáu Lanh thường nhắc những đứa nhỏ rằng cuộc sống không phải lúc nào cũng thuận lợi. Những đứa trẻ miền quê có thể lớn lên giữa mùa nước nổi, những ngày mưa gió và nhiều đổi thay, hoàn cảnh có thể làm đường đi khó hơn, nhưng không quyết định tất cả tương lai. Mỗi đứa trẻ đều có thể bước lên bằng năng lực, sự nỗ lực và thái độ sống của mình. Chú Sáu gọi đó là công thức sống giản dị. Năng lực nhân với nỗ lực, rồi nhân với thái độ sống sẽ tạo nên thành công. Có năng lực nhưng thiếu nỗ lực thì khó đi đường dài, chịu khó mà không học hỏi sẽ gặp giới hạn. Có năng lực, chịu khó nhưng thiếu sự tử tế cũng khó nhận được niềm tin của những người xung quanh.

Em Lài ngồi nghe, chăm chú như cố hiểu những điều người lớn nói. Có thể em chưa nhớ hết công thức sống ấy, nhưng em thấm một điều gần gũi: muốn có chiếc lồng đèn đẹp phải tự tay làm từng phần; muốn có chiếc bánh ngon phải kiên nhẫn từ khâu làm đến lúc chờ bánh chín bên bếp lửa... Những bài học lớn đôi khi bắt đầu từ những việc nhỏ như thế.

Các em thiếu nhi vui mừng nhận món quà Trung thu yêu thích

Tôi nghĩ đến điều người lớn miền quê âm thầm truyền lại qua nhiều mùa Trung thu. Cha mẹ không chỉ trao cho con cái bánh, chiếc lồng đèn mà còn trao cách nhìn về cuộc sống. Người bà, người dì dạy trẻ biết quý trọng công sức. Người chú, người bác kể chuyện dưới trăng và gửi vào đó những bài học về cách làm người.

Trung thu vì thế không chỉ là ngày hội của thiếu nhi. Đó còn là lúc người lớn nhớ lại tuổi thơ và truyền ký ức ấy cho thế hệ sau. Những chiếc lồng đèn tre nối tuổi thơ hôm qua với hôm nay. Những chiếc bánh bên bếp củi nối căn bếp ngày xưa với mái ấm hôm nay. Những câu chuyện chú Cuội - chị Hằng kết nối người già, người lớn và trẻ nhỏ trong một đêm trăng. Từ lâu, người dân Nam Bộ biết tìm niềm vui trong những điều bình dị. Một mâm bánh trái trước hiên nhà, một tách trà, câu chuyện mùa màng, đồng ruộng, sông nước cũng đủ để xóm giềng gần nhau hơn. Những khoảng sân, bến sông trở thành nơi người ta gặp gỡ, sẻ chia, giúp bền chặt tình làng nghĩa xóm.

Ở miền biên viễn đầu nguồn sông Tiền, tình cảm ấy càng đáng quý. Người dân sống gần nhau cùng sẻ chia những ngày nắng, ngày mưa, mùa nước nổi. Người lớn cùng chăm lo để trẻ nhỏ có một mùa Trung thu vui tươi, ấm áp hơn. Những chiếc lồng đèn trao đi cũng nối những tấm lòng ở nhiều nơi với trẻ em vùng biên.

Các Mạnh thường quân trong và ngoài xóm đã góp thêm ánh sáng cho mùa trăng năm nay. Những món quà mang theo sự quan tâm của những người chưa từng gặp nhưng vẫn muốn nhóm thêm niềm vui cho trẻ nhỏ. Chính quyền địa phương cũng góp phần tạo nên không khí Trung thu đầm ấm bằng sự chăm lo thiết thực dành cho các cháu thiếu nhi. Qua đó, trẻ nhỏ hiểu rằng bên cạnh gia đình, xóm làng còn có cộng đồng dõi theo và chia sẻ.

Tôi nhìn chiếc lồng đèn trên tay Lài và những ánh đèn nối nhau trên con đường quê. Mỗi chiếc đèn dường như mang một câu chuyện về người làm ra nó, người trao gửi và đứa trẻ đang nâng niu. Những chiếc đèn hôm nay có thể đẹp hơn đèn tre ngày trước, nhưng ý nghĩa của ánh sáng vẫn vậy, đó là lời nhắc rằng tuổi thơ cần được chở che và trẻ nhỏ cần được trao niềm tin.

Ngoài kia, mây vẫn phủ trên bầu trời. Vầng trăng tháng Tám chưa thể hiện ra trọn vẹn sau những ngày mưa bão. Dòng sông Tiền vẫn lặng lẽ chảy qua những bến bờ. Nhưng trên đường làng, lồng đèn vẫn sáng và tiếng cười trẻ nhỏ vẫn vang lên.

Đêm Trung thu rồi sẽ qua. Những chiếc bánh sẽ vơi trên mâm, ngọn nến trong lồng đèn sẽ tắt, các em nhỏ cũng trở về nhà. Nhưng những điều người lớn trao cho các em sẽ còn ở lại lâu hơn một đêm trăng, đó là sự chịu khó, lòng tử tế, cách vượt qua hoàn cảnh và biết quý trọng giá trị của lao động.

Có thể nhiều năm sau, em Lài không còn nhớ mùa Trung thu ấy chiếc lồng đèn màu gì hay cái bánh dì Tư làm ra sao. Nhưng chắc chắn em sẽ nhớ có một mùa trăng, người lớn ngồi bên cạnh kể chuyện chú Cuội - chị Hằng và dạy em làm một chiếc lồng đèn đẹp. Em sẽ nhớ có những người ở rất xa mang quà về miền biên viễn để những đứa trẻ như em có một đêm Trung thu trọn vẹn.

Vầng trăng có thể bị mây che khuất, nhưng tình người không vì thế mà bớt sáng đi. Chiếc lồng đèn có thể chỉ sáng một đêm, nhưng ký ức về bàn tay người thực hiện, người làm bánh và người trao quà có thể sẽ theo một đứa trẻ đến suốt cuộc đời.

Ở miền biên viễn đầu nguồn sông Tiền, một mùa trăng không thật sáng vẫn có thể rất đẹp. Bởi nơi ấy, người ta biết trao cho nhau ánh sáng của tình thương.