Sẵn sàng chống hạn vụ Xuân

Công nhân Xí nghiệp thủy nông Phù Ninh nối dài ống hút và hạ thấp cao trình đặt máy đảm bảo vận hành hiệu quả Trạm bơm Tiên Du, lấy nước phục vụ sản xuất.

Hiện nay mực nước sông Thao, sông Lô đang xuống rất thấp, thấp hơn so với mức nước kiệt nhất của vụ Đông xuân 2018-2019 từ 0,5-0,7m; trên sông Chảy không có nước; hầu hết các trạm bơm lấy nước ven sông đã phải hạ bệ máy và nối dài ống hút 3- 4 lần nhưng vẫn không đảm bảo. Nước tích trữ tại các hồ chứa cũng chỉ còn rất ít. Ngoài một số hồ lớn như Phượng Mao, Hồ Ly, Hàm Kỳ, Ao Châu… dung tích hồ cơ bản đáp ứng yêu cầu phục vụ; hầu hết các hồ vừa và nhỏ dung tích hồ chỉ đạt từ 50-70%, gây khó khăn cho công tác phục vụ sản xuất. Trong tháng 1, tháng 2 năm 2020 các hồ thủy điện lớn trên thượng nguồn sông Lô, sông Chảy, sông Đà có kế hoạch xả nước chống hạn cho hạ du, phục vụ sản xuất vụ Chiêm Xuân 2019 - 2020, mực nước trên các sông sẽ dao động mạnh với biên độ từ 2-4m. Tuy nhiên, cuối tháng 3, nửa đầu tháng 4/2020 mực nước trên sông Thao tại Phú Thọ sẽ xuống dần, gây ra tình trạng thiếu nước; trên sông Lô tại Vụ Quang (Đoan Hùng) và thành phố Việt Trì mực nước chủ yếu dao động theo điều tiết của các hồ chứa thủy điện và sẽ xảy ra thiếu nước cục bộ vào khoảng tháng 2/2020. Bên cạnh đó, lượng mưa từ tháng 12/2019 đến tháng 4/2020 toàn tỉnh khả năng sẽ thấp hơn 5-15% so với trung bình nhiều năm, khiến hơn 600ha đất trồng lúa trên địa bàn tỉnh có nguy cơ bị hạn phải chuyển sang gieo trồng các cây hoa mầu khác phù hợp. Chính vì thế, ngành Nông nghiệp và hầu hết các địa phương trong tỉnh buộc phải lên phương án, kịch bản để chống hạn cho các mùa vụ năm 2020. Tại huyện Hạ Hòa, theo Phó Chủ tịch UBND huyện Lê Thị Thu Hương, toàn huyện có 149 hồ, đập thủy lợi phục vụ tưới cho khoảng 2.700ha và 33 trạm bơm phục vụ tưới, tiêu cho 2.000 ha. Ngoài ra còn hệ thống đường ống dẫn nước Ngòi Lao do Xí nghiệp Thủy nông quản lý, vận hành phục vụ tưới tiêu cho 380ha bằng phương pháp kết hợp trọng lực và động lực chủ động. Đến thời điểm hiện tại, nhiều hồ đập trên địa bàn khối lượng nước mới đạt từ 50-60%, cộng với lượng mưa ít nên việc điều tiết nước gặp nhiều khó khăn. Thực hiện công tác chống hạn, huyện đã chỉ đạo các xã, thị trấn, các HTX dịch vụ Thủy lợi (DVTL), Xí nghiệp Thủy nông Hạ Hòa thực hiện việc tưới tiết kiệm đồng thời cân đối, quản lý chặt chẽ nguồn nước để dự trữ tưới cho cả vụ. Chủ động sửa chữa các công trình thủy lợi, kiểm tra máy móc, thiết bị, khơi thông luồng lạch, nạo vét cửa lấy nước… Trong đó, HTX DVTL Đại Phạm đã hoàn thành nạo vét trên 150m3 kênh cấp 1, cấp 2; HTX DVTL Minh Thắng (xã Vĩnh Chân) đã thực hiện nạo vét gần 1.500m3 cửa khẩu, kênh trục, kênh cấp 1-2 và nạo vét nội đồng với tổng kinh phí đề xuất hỗ trợ trên 296 triệu đồng.

Người dân xã Hiền Đa, huyện Cẩm Khê ra quân nạo vét cửa khẩu lấy nước sông Thao phục vụ sản xuất.

Toàn huyện Thanh Sơn có 241 công trình thủy lợi, hồ đập, phai dâng công trình tự chảy phục vụ tưới cho trên 3.300ha. Thời điểm hiện tại, lượng dòng chảy trên các sông suối trên địa bàn huyện thấp hơn so với trung bình nhiều năm và dung tích các hồ chứa mới đạt 70-80% dung tích thiết kế, do đó huyện đã chỉ đạo các xã, thị trấn và các đơn vị liên quan duy trì tích trữ nước ở các hồ đập, hạn chế tối đa xả hồ để sản xuất vụ đông xuân; đồng thời chủ động các biện pháp khác như làm cọn nước, sử dụng nước khe lạch, lắp đặt trạm bơm dã chiến; tuyên truyền người dân sử dụng nguồn nước tại chỗ để sản xuất, không để thất thoát nước. Cùng với tập trung đầu tư, nâng cấp để khai thác hiệu quả các công trình cấp nước, huyện tập trung tuyên truyền, vận động các địa phương thực hiện cấp nước theo nguyên tắc tưới vùng cao trước, vùng thấp sau; vùng xa trước, vùng gần sau để tận dụng nước hồi quy. UBND các xã, thị trấn sử dụng linh hoạt các biện pháp tuyên truyền nhất là trên hệ thống truyền thanh cơ sở để yêu cầu bà con nông dân ra đồng lấy nước vào ruộng, đồng thời quản lý tốt việc tưới tiết kiệm để khắc phục tình trạng thất thoát lãng phí nước. Tình hình khô hạn ngày càng phức tạp, UBND tỉnh đã có công văn chỉ đạo các cấp, ngành có liên quan về thực hiện các biện pháp nhằm khắc phục khô hạn và coi đó là nhiệm vụ cấp bách. Ngày 05/12 vừa qua, UBND tỉnh cũng đã ban hành Kế hoạch phòng, chống hạn hán, thiếu nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh mùa khô 2019 - 2020 đề xuất Trung ương hỗ trợ trên 99 tỷ đồng để Công ty TNHH Nhà nước MTV khai thác công trình thủy lợi và các địa phương phòng, chống hạn. Tuy nhiên, lượng mưa năm 2019 khan hiếm đang đẩy các địa phương đứng trước nguy cơ bị hạn nặng năm 2020. Đặc biệt, lưu vực sông Thao, nơi có diện tích canh tác lớn nhất của tỉnh (bao gồm diện tích các huyện: Tân Sơn, Hạ Hòa, Lâm Thao, Cẩm Khê, Yên Lập, Tam Nông, thị xã Phú Thọ; 23 xã huyện Thanh Ba và một số xã thuộc huyện Đoan Hùng, Thanh Thủy, thành phố Việt Trì, huyện Thanh Sơn), dự kiến diện tích hạn hán khoảng 393ha… Toàn lưu vực sông Thao hiện có 872 hồ đập, 292 phai dâng, 140 trạm bơm tưới, 22 trạm bơm tưới tiêu kết hợp và nhiều công trình tạm. Hiện nay các hồ, đập mới trữ được khoảng 70-75% dung tích thiết kế. Qua kiểm tra thực tế, hiện tại các trạm bơm ven sông vẫn đang hoạt động tốt; tuy nhiên, trong thời gian vừa qua lượng nước trên sông Thao tăng, giảm thất thường; nếu mực nước tiếp tục giảm, các trạm bơm phải có phương án nối dài ống hút để đảm bảo phục vụ sản xuất.

Để bổ sung nguồn nước cho gieo cấy vụ Xuân 2020, Bộ NN&PTNT đã thống nhất với các bộ, ngành tiến hành xả nước các hồ chứa thủy điện, bắt đầu từ ngày 20/1/2020. Vì thế các địa phương, Công ty TNHH Nhà nước MTV khai thác công trình thủy lợi Phú Thọ bám sát lịch lấy nước của Bộ NN&PTNT, xây dựng kế hoạch chi tiết để tập trung vận hành hệ thống các công trình và chủ động điều tiết cho phù hợp thực tiễn. Để đảm bảo hiệu quả lấy nước gieo cấy vụ Xuân 2020, các địa phương khẩn trương rà soát kế hoạch sản xuất trên cơ sở bố trí diện tích và cơ cấu, thời vụ gieo trồng phù hợp với năng lực nguồn nước. Đối với những diện tích có khả năng không đủ nước để gieo cấy lúa kiên quyết chuyển đổi sang cây trồng khác. UBND tỉnh cũng đã có văn bản giao Sở NN&PTNT tăng cường công tác chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc UBND các huyện, thành, thị và Công ty TNHH Nhà nước MTV KTCTTL Phú Thọ tổ chức nạo vét kênh mương, sửa chữa hệ thống công trình thủy lợi bị hư hỏng, xuống cấp; chuẩn bị các điều kiện tốt nhất phục vụ sản xuất, đặc biệt là vụ Chiêm Xuân 2019 - 2020.

Thực tế, vụ Đông Xuân thường bị chi phối bởi hai yếu tố: Thời tiết và nguồn nước. Đến nay, vấn đề thời tiết đã dần xử lý được bằng quy trình canh tác cải tiến đúc kết từ xưa đến nay. Tuy nhiên, nguồn nước vẫn là câu chuyện rất đáng lo ngại. Đây cũng là lúc để người dân nêu cao ý thức hơn trong công tác bảo vệ và phát triển rừng, tạo và duy trì nguồn nước ổn định cho sản xuất nông nghiệp. Bên cạnh đó là việc phát huy hiệu quả cao nhất các dự án đầu tư xây dựng công trình thủy lợi, tránh để tình trạng xây rồi mà ruộng vẫn khát, đồng thời quản lý tốt việc tưới tiết kiệm để khắc phục tình trạng thất thoát, lãng phí nước…