Mùa trăng xứ Lạng

Tết Trung thu là phong tục đẹp, gắn với đời sống văn hóa, tinh thần của người Việt, đặc biệt là niềm vui của trẻ nhỏ và sự sum vầy của mỗi gia đình. Qua mỗi thế hệ, trung thu không chỉ là dịp vui chơi của trẻ nhỏ mà còn là thời điểm lưu giữ, lan tỏa những phong tục, ký ức và giá trị văn hóa tốt đẹp.

Ký ức từ những điều giản dị

Với nhiều người Lạng Sơn, ký ức trung thu bắt đầu từ những điều rất đỗi giản dị: chiếc bánh nướng, bánh dẻo; chiếc đèn ông sao làm từ nan tre, giấy màu; tiếng trống sư tử; hình ảnh trăng tròn, chị Hằng, chú Cuội. Trung thu khi ấy không có nhiều đồ chơi hiện đại hay những chương trình quy mô nhưng niềm vui lại đầy đặn bởi sự háo hức, mong chờ.

Các em học sinh tham quan gian hàng trưng bày đồ chơi truyền thống tại Bảo tàng tỉnh trong khuôn khổ Hội Háng Pỉnh năm 2026

Bà Trần Thị Phông, sinh năm 1959, khối 18, phường Đông Kinh nhớ lại: Ngày trước, trung thu là dịp trẻ con mong nhất trong năm. Nhà nào khá giả thì có bánh, có đèn đẹp; nhà khó khăn thì tự làm đèn bằng tre, giấy màu. Đặc biệt, trong mâm cỗ luôn có con chó tạo hình bằng múi bưởi, chiếc bánh nướng, bánh dẻo nhân thập cẩm hoặc đỗ xanh. Tối đến, trẻ con trong xóm rủ nhau đi rước đèn, có khi chỉ đi quanh mấy con phố rồi về phá cỗ. Đơn giản vậy thôi nhưng vui lắm.

Trong ký ức ấy, trung thu không chỉ dành cho trẻ nhỏ. Người lớn cũng háo hức chuẩn bị mâm cỗ, làm bánh, sửa soạn đồ chơi, đưa con cháu đi xem múa sư tử. Một mùa trung thu vì thế trở thành dịp gia đình sum họp, những người đi làm xa trở về và trẻ nhỏ được sống trong sự chở che của ông bà, cha mẹ.

Tiến sĩ Hoàng Văn Páo, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa tỉnh cho biết: Giá trị của Tết Trung thu không chỉ nằm ở những hoạt động vui chơi hay các sản phẩm vật chất, mà quan trọng hơn là những giá trị tinh thần được trao truyền qua mỗi mùa trăng. Đó là sự đoàn viên, tình cảm gia đình, sự quan tâm dành cho trẻ em và sự gắn kết giữa các thành viên trong cộng đồng.

Ở Lạng Sơn, ký ức về trung thu còn gắn với một nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Tày, Nùng - hội Háng Pỉnh. Theo tiếng Tày, Nùng, “Háng” có nghĩa là chợ, “Pỉnh” là bánh nướng. Đây là phiên chợ mua sắm bánh nướng dịp Tết Trung thu của đồng bào Tày, Nùng Lạng Sơn. Theo truyền thống, vào ngày 12/8 âm lịch hằng năm, đồng bào Tày, Nùng và Nhân dân trong tỉnh, du khách gần xa lại đến chợ phiên Kỳ Lừa để vui hội Háng Pỉnh. Trước đây chợ Kỳ Lừa không chỉ là nơi mua bán mà còn là không gian giao lưu văn hóa, nơi đồng bào Tày, Nùng gặp gỡ, hát sli, hát lượn. Cùng với quá trình quy hoạch, chỉnh trang đô thị, không gian phố chợ Kỳ Lừa dần thu hẹp. Vì vậy, đồng bào chuyển đến khuôn viên Tượng đài đồng chí Hoàng Văn Thụ và Bảo tàng tỉnh,  phường Lương Văn Tri để tiếp tục duy trì nét văn hóa truyền thống.

Để mùa trăng tiếp nối

Hiện nay, nhịp sống thay đổi, đời sống hiện đại nên phong tục đón Tết Trung thu của đồng bào các dân tộc Lạng Sơn đã có nhiều biến đổi, tuy nhiên, những giá trị truyền thống vẫn được duy trì. Đèn ông sao, đèn kéo quân, mặt nạ giấy, đầu sư tử vẫn hiện diện; bên cạnh đó là nhiều loại đồ chơi và hình thức vui chơi mới. Các địa phương, cơ quan, trường học tổ chức văn nghệ, rước đèn, phá cỗ, trò chơi dân gian, hoạt động trải nghiệm… tạo nên những không gian trung thu phong phú, hấp dẫn hơn.

Tại Lạng Sơn, trung thu không chỉ diễn ra ở khu vực trung tâm mà còn lan tỏa đến các xã, phường, thôn, bản. Mỗi nơi có cách tổ chức khác nhau, song đều hướng tới tạo cho trẻ em một ngày hội vui tươi, an toàn, giàu ý nghĩa. Những phần quà được trao tới trẻ em có hoàn cảnh khó khăn; những chiếc bánh, chiếc đèn được gửi đến các em ở vùng sâu, vùng xa càng làm mùa trăng thêm ấm áp.

Tiêu biểu, trong hai ngày 19 và 20/9/2026, Lễ hội Ánh sáng biên cương tỉnh Lạng Sơn được tổ chức quy mô cấp tỉnh với nhiều hoạt động đặc sắc, trong đó có diễu hành hơn 20 mô hình đèn lồng cỡ lớn và chương trình nghệ thuật “Trăng sáng miền biên cương”. Các hoạt động góp phần tạo nên không khí đón Tết Trung thu vừa đậm nét truyền thống, vừa mang màu sắc hiện đại, hấp dẫn.

Sự thay đổi của đời sống cũng đặt ra yêu cầu mới trong gìn giữ phong tục. Khi trẻ em có nhiều lựa chọn giải trí, trung thu càng cần được tổ chức hấp dẫn, gần gũi nhưng không đánh mất giá trị truyền thống. Những hoạt động trải nghiệm làm đồ chơi dân gian, tìm hiểu phong tục, tham gia múa sư tử, trò chơi dân gian hay cùng gia đình chuẩn bị mâm cỗ là cách để văn hóa đến với trẻ bằng trải nghiệm, thay vì chỉ qua lời kể.

Với xứ Lạng, mỗi mùa trung thu không chỉ mang đến niềm vui cho thiếu nhi mà còn là dịp để những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ và trao truyền. Từ chiếc đèn ông sao, mâm cỗ sum vầy đến tiếng trống sư tử rộn ràng, những ký ức đẹp về trung thu xưa vẫn được tiếp nối trong đời sống hôm nay. Qua đó, góp phần để những giá trị văn hóa truyền thống không chỉ được lưu giữ trong ký ức mà tiếp tục hiện diện, lan tỏa trong mỗi gia đình và thế hệ trẻ.