Hồi sinh điện Cần Chánh

 Điện Cần Chánh là ngôi điện chính và quan trọng nhất trong khu vực Tử Cấm thành. Ảnh: C.M

Giữ tối đa yếu tố gốc của di tích

Những ngày cuối tháng 9, tại công trình điện Cần Chánh, sau khi hoàn thành lắp dựng hệ khung gỗ chính điện, công nhân đang tiếp tục hoàn thiện hệ rui mái. Trên mặt bằng vốn chỉ còn dấu tích nền móng, những cột gỗ lim lớn đã được dựng, căn chỉnh và liên kết thành hệ khung. Công trình đang từng bước lấy lại cấu trúc vốn có của một trong những ngôi điện quan trọng trong Hoàng thành - Đại Nội Huế.

Theo thiết kế, chính điện Cần Chánh gồm 5 gian, 2 chái kép; tiền điện gồm 7 gian, 2 chái đơn và mái hiên 9 gian. Tổng diện tích mặt bằng công trình chính hơn 1.400m². Hệ khung gồm 90 cột gỗ lim, trong đó công trình chính có 80 cột, phần tiền điện 10 cột, cùng nhiều cấu kiện khác đang được chế tác, lắp dựng.

Ông Hồ Hữu Hành, Giám đốc Công ty CP Tu bổ Di tích Huế thông tin, với tiến độ hiện nay, công trình dự kiến hoàn thành vào dịp 23/11/2027 - Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam, sớm khoảng 15 tháng so với kế hoạch ban đầu.

Phụ trách Giám sát công trình điện Cần Chánh, ông Hồ Viết Toàn, chuyên viên Ban Quản lý Dự án (BQLDA) Di tích Cố đô Huế cho biết, hệ khung gỗ chính điện đã cơ bản hoàn thành. Hiện đơn vị thi công đang lắp dựng hệ mái chính điện, sau đó gầy mái, phục hồi các ô hộc, bờ nóc, bờ quyết và tiến hành lợp mái.

“Việc lắp dựng được thực hiện theo hồ sơ thiết kế thi công đã được phê duyệt. Trong quá trình thi công, đơn vị thường xuyên nghiên cứu ảnh tư liệu, sử liệu để đối chiếu với hồ sơ, qua đó, phối hợp với nhà thầu xử lý các hạng mục”, ông Toàn nói.

Tại công trình, hệ thống chân tảng đá được bố trí dưới các cột gỗ lớn, tạo điểm tựa cho hệ khung và góp phần bảo vệ phần chân cột trước tác động của độ ẩm, mối mọt. Theo dự án, hệ khung gỗ, hệ mái, vách ván và liên ba sử dụng gỗ lim nhóm II. Khi hoàn thiện, hệ khung, mái và vách ván sẽ được sơn son thếp vàng. Hai chái Đông và Tây được phục hồi bằng kỹ thuật sơn son thếp bạc phủ hoàng kim.

Giám đốc BQLDA Di tích Cố đô Huế Phùng Văn Hoàng cho hay, việc phục hồi điện Cần Chánh phức tạp hơn nhiều so với những công trình còn tương đối nguyên vẹn. Quá trình thực hiện phải dựa trên nhiều nguồn tư liệu, từ khảo sát, sưu tầm tài liệu đến nghiên cứu ảnh, phỏng vấn nhân chứng lịch sử, các nhà nghiên cứu và tham vấn chuyên gia…

Theo Giám đốc BQLDA Di tích Cố đô Huế, việc xác định các yếu tố gốc của một công trình đã hư hỏng hoàn toàn đòi hỏi phải phân tích, đánh giá và đối chiếu nhiều nguồn tư liệu. Các phương pháp khoa học, công nghệ được sử dụng để xác định thông số kỹ thuật, hạn chế nguy cơ sai lệch về kích thước, hình dáng trong quá trình phục hồi.

“Đến nay, công trình đã cơ bản hoàn thành những yếu tố quan trọng nhất. Trong đó, cơ bản hoàn thành hệ khung, là yếu tố vô cùng quan trọng để xác định được kích thước, chiều cao, hình dáng và các yếu tố kiến trúc có liên quan. Ở các giai đoạn tiếp theo, ngoài việc tiếp tục thi công theo hồ sơ được duyệt, đơn vị thường xuyên tổ chức lấy ý kiến, kiểm tra, đánh giá, đối chiếu để khi công trình hoàn thành, bảo đảm tối đa yếu tố gốc của di tích”, ông Hoàng cho hay.

Kiểm soát tiến độ, tính toán công năng

Điện Cần Chánh có khối lượng lớn cấu kiện gỗ, nhiều hạng mục thi công ở độ cao, trong khi công trường nằm trong khu vực vẫn đón khách tham quan. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là tổ chức thi công hợp lý, rút ngắn thời gian nhưng vẫn bảo đảm chất lượng, an toàn và sớm đưa công trình vào khai thác, phát huy giá trị.

Ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho biết, yêu cầu đặt lên hàng đầu là chất lượng và tuân thủ quy trình kỹ thuật. Bên cạnh đó, bảo đảm an toàn lao động, nhất là khi thi công các cấu kiện lớn ở trên cao. Các phương án che chắn, bảo vệ cấu kiện và bảo đảm an toàn công trường cũng được chuẩn bị sớm để chủ động ứng phó khi Huế bước vào mùa mưa bão.

Dự án cũng lần đầu áp dụng hệ thống ghi hình time-lapse để theo dõi toàn bộ quá trình phục hồi điện Cần Chánh. Hệ thống này ghi lại tiến độ thi công theo ngày, đồng thời tạo nguồn tư liệu về quá trình thực hiện dự án.

Ông Phùng Văn Hoàng cho hay, dữ liệu time-lapse có thể kết hợp với công tác quản lý kỹ thuật bằng hệ thống BIM, hình thành bộ hồ sơ gồm hình ảnh, giải pháp kỹ thuật và các thông số chi tiết của công trình. Đây là nguồn tư liệu phục vụ lưu giữ kết quả thực hiện, đồng thời làm cơ sở cho công tác tu bổ, duy tu, bảo dưỡng sau này.

Theo ông Hoàng Việt Trung, điện Cần Chánh sau khi phục hồi sẽ góp phần hoàn chỉnh không gian kiến trúc trung tâm của Tử Cấm thành. “Chúng tôi cũng như nhiều người mong ước hoàn chỉnh không gian kết nối từ điện Thái Hòa - Đại Cung Môn - điện Cần Chánh. Khi đó, có thể hình dung ra một không gian gợi nhớ những giá trị văn hóa, lịch sử lâu đời, nâng tầm vị thế của quần thể kiến trúc Hoàng cung Huế”.

Điện Cần Chánh từng gắn với các hoạt động tiếp đón, nghi lễ và yến tiệc, khác với điện Thái Hòa - nơi đặt ngai vàng và có yêu cầu đặc thù về không gian điển chế. Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đang nghiên cứu phương án phát huy giá trị công trình sau khi hoàn thành, trong đó có khả năng phục vụ các hoạt động ngoại giao văn hóa, sự kiện và nghi lễ phù hợp. Việc khai thác phải được đặt trên nền tảng bảo tồn, lựa chọn những hoạt động phù hợp với giá trị và lịch sử của công trình.