Điều cốt yếu là không được xa dân
Trong buổi tham quan, dã ngoại tại một xã vùng ven, tôi tình cờ có dịp được tiếp xúc và trò chuyện cùng người dân địa phương nơi đây. Hỏi cô chú về cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy, về mô hình chính quyền địa phương hai cấp…, tôi nhận thấy được nhiều kỳ vọng và gửi trao đối với những quyết sách đó. Và dù là mô hình nào, tổ chức ra sao thì điều người dân thực sự quan tâm thật ra rất giản dị mà gần gũi, thiết thực, gắn liền với cuộc sống thường ngày, chẳng hạn khi cần chứng nhận một giấy tờ, giải quyết một khiếu nại, làm sổ đỏ, xin xác nhận vay vốn hay cần hỗ trợ các giải pháp phát triển kinh tế tư nhân… thì cán bộ xã có mặt không, có tận tình không, có giải quyết nhanh gọn, đúng quy định không và có đồng hành cùng bà con không.
Người dân đến giao dịch tại bộ phận “Một cửa” Trung tâm Hành chính quận Sơn Trà. Ảnh: HOÀNG NHUNG
Câu chuyện tuy nhỏ, nhưng để lại trong tôi một suy nghĩ lớn: một cán bộ xã - dù có thể không đứng ở trung tâm chính trị, không phát biểu trên các diễn đàn lớn - nhưng lại chính là người khiến người dân cảm nhận rõ nhất hình ảnh về một chính quyền có trách nhiệm, gần gũi và đáng tin cậy.
Việc hợp nhất các đơn vị hành chính không chỉ là bài toán tổ chức lại bộ máy nhà nước mà đó còn là phép thử lớn với đội ngũ cán bộ cấp cơ sở. Cấp xã mới trong thời gian tới có thể được sáp nhập từ nhiều xã hiện tại, khi đó không gian quản lý rộng hơn, dân số đông hơn, vấn đề phức tạp hơn, kỳ vọng cũng sẽ cao hơn. Vai trò của cấp xã sau này sẽ rất quan trọng và đây là cấp gần dân nhất, vừa làm chức năng của cấp xã, vừa làm chức năng của cấp huyện, trực tiếp giải quyết các công việc hằng ngày của nhân dân. Do vậy, vấn đề đặt ra là cơ cấu lại tổ chức bộ máy cấp xã một cách khoa học, hiệu quả, đồng thời, nâng cao năng lực, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã để đáp ứng yêu cầu mới.
Chuẩn hóa đội ngũ cán bộ cơ sở, từ công tác tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng cho đến kiểm tra, đánh giá, xử lý sai phạm - cần được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Chúng ta không thể kỳ vọng vào một nền hành chính hiện đại nếu người thực hiện vẫn giữ thói quen cũ, lối tư duy cũ và cách làm việc cũ. Cán bộ cấp xã phải là người gần dân, hiểu dân, lo cho dân nhưng cũng phải là người làm chủ công nghệ, am hiểu pháp luật và có bản lĩnh thực thi công vụ. Không thể chỉ chờ “trên chỉ đạo” hay “trên làm mẫu”, mà chính cấp cơ sở cần năng động, chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm. Bởi không ai khác, cán bộ, công chức cấp cơ sở chính là cấp chính quyền được sống cùng dân, sống trong lòng dân, cùng làm việc và kiến tạo phát triển với người dân.
Đã đến lúc, cán bộ cấp cơ sở không thể chỉ “đủ tiêu chuẩn” về hình thức mà phải “đạt chuẩn” trong thực tiễn. Một cán bộ xã hành xử cứng nhắc, quan liêu có thể làm hình ảnh chính quyền trở nên xa cách. Nhưng cũng chính một cán bộ xã tận tụy, gần dân, có thể khơi gợi niềm tin vào hệ thống công quyền trong nhân dân. Đây cũng là nguyên lý sâu sắc mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Ta được lòng dân thì ta không sợ gì cả. Nếu không được lòng dân thì ta không thể làm tốt công tác” (Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 15, tr. 142).
Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, tư tưởng lớn “dân là gốc” cùng phong cách “gần dân”, “thường xuyên gắn bó với nhân dân” của Người đã thể hiện rõ nét trong từng đường lối lãnh đạo hay trong cuộc sống hằng ngày. Chúng ta đã được nghe kể về một vị Lãnh tụ đích thân “vi hành”, tìm đến nhà những người lao động nghèo giữa thủ đô trong đêm 30 Tết giá rét, đến tận nơi đồng bào sơ tán để thăm hỏi hay xuống tận đồng ruộng tát nước cùng nông dân… Học tập theo tấm gương của Người, mỗi cán bộ cơ sở phải biết đặt trái tim vào từng điều nhỏ bé nhất, bình dị nhất. Muốn người dân tin, phải đi cùng và thấu hiểu bà con, muốn người dân ủng hộ và làm theo, phải giải thích, thuyết phục, chứng minh, nêu gương, vận động.
Trong một nhà nước kiến tạo và phục vụ, cán bộ cơ sở không thực hiện quản lý, mà là đồng hành cùng người dân địa phương, không áp đặt mà thiết kế hành vi và kiến tạo môi trường để người dân từng bước thay đổi theo chiều hướng tốt hơn, thật sự mang lại lợi ích cho chính người dân. Nếu mỗi cán bộ cơ sở biết mình đang giữ một mắt xích quan trọng trong bộ máy quản lý nhà nước, thì họ sẽ không còn coi mình là “cán bộ xã” đơn thuần mà là “người đại diện cho Nhà nước” trước nhân dân.
Như mọi sự phát triển bền vững đều cần một nền tảng vững chắc, muốn chính quyền hai cấp hoạt động hiệu quả, thì cấp dưới, nhất là cấp xã phải vững. Mà để vững thì đội ngũ cán bộ, công chức ở đó phải có cái tâm, cái tầm, và điều cốt yếu là không được xa dân. Có như vậy, mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước mới đi đến được mục tiêu cuối cùng là vì nhân dân, phục vụ nhân dân, những quyết sách không chỉ là những nét chữ, con số nằm im trên giấy, mà sẽ sống trong niềm tin, sự đồng thuận của cả cộng đồng.