Cơ hội hòa bình cho Afghanistan

Ngày 29-2, Mỹ và lực lượng Taliban tiến hành ký kết thỏa thuận hòa bình tại thủ đô Doha (Qatar) sau khi thỏa thuận giảm bạo lực 7 ngày được thực thi tại Afghanistan. Trong một phát biểu trước thềm lễ ký kết, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đây là dấu mốc quan trọng, mở ra con đường để Mỹ kết thúc cuộc chiến kéo dài tại Afghanistan và đưa các binh sĩ về nhà. “Những cam kết này là một bước tiến quan trọng đối với nền hòa bình lâu dài ở Afghanistan, nơi sẽ không còn al-Qaeda, không còn tổ chức “Nhà nước Hồi giáo” (IS) tự xưng và bất kỳ nhóm khủng bố nào khác để có thể tìm cách gây hại cho chúng ta”, ông Donald Trump nhấn mạnh (theo The Hill). Tổng thống Donald Trump cũng hối thúc người dân Afghanistan nắm bắt cơ hội để có một tương lai mới. Trong khi đó, các thủ lĩnh Taliban đã lệnh cho toàn bộ tay súng thuộc lực lượng này không thực hiện bất kỳ hình thức tấn công nào để mang lại hòa bình cho Afghanistan.

Theo thống kê của Liên hợp quốc hồi cuối tháng 12-2019, hơn 100.000 dân thường Afghanistan đã thiệt mạng và bị thương do chiến sự tại nước này trong thập kỷ qua. Trong khi đó, cuộc chiến kéo dài hơn 18 năm qua tại Afghanistan đã tiêu tốn của Mỹ hơn 750 tỷ USD. Các số liệu thống kê cho thấy kể từ khi bắt đầu triển khai quân đội tại quốc gia Nam Á này vào năm 2001, đến nay số binh sĩ Mỹ thiệt mạng tại đây đã vượt quá 2.400 người. Sau nhiều năm hao người tốn của vào cuộc chiến ở Afghanistan, Mỹ đang ráo riết tìm cách nhanh chóng thoát khỏi vũng lầy này.

Binh sĩ Mỹ tại căn cứ ở tỉnh Logar, Afghanistan. Ảnh: Reuters

Các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Taliban bắt đầu diễn ra từ năm 2018 và ít nhất hai lần bị gián đoạn do các vụ tấn công của Taliban nhằm vào các binh sĩ Mỹ hồi tháng 9 và tháng 12 năm ngoái. Theo thỏa thuận hòa bình, Mỹ sẽ rút một phần trong tổng số 12.000-13.000 binh sĩ tại Afghanistan vào cuối mùa hè này và bước đầu giữ lại khoảng 8.600 binh sĩ. Kế hoạch rút quân tiếp sau đó sẽ phụ thuộc vào tiến trình chính trị ở Afghanistan. Đổi lại, Taliban cam kết không cho phép các tổ chức khủng bố như mạng lưới quốc tế al-Qaeda hoặc IS lợi dụng Afghanistan làm "bàn đạp" để tấn công Mỹ và các đồng minh. Thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Taliban cũng được kỳ vọng sẽ mở đường cho các cuộc đàm phán giữa Taliban và các lực lượng chính trị ở Afganistan. Hiện Chính phủ Afghanistan đã tỏ ý sẵn sàng đối thoại trực tiếp với Taliban sau khi Mỹ rút quân.

Việc ký thỏa thuận với Taliban là bước đi nhằm thực hiện cam kết giảm bớt sự hiện diện quân sự của Mỹ tại nước ngoài của ông Donald Trump khi tranh cử tổng thống hồi năm 2016. Kể từ khi nhậm chức, Tổng thống Donald Trump đã thực hiện chính sách “nước Mỹ trước tiên” và không muốn đưa binh sĩ Mỹ vào những cuộc chiến bất tận. Ông chủ Nhà Trắng nhiều lần khẳng định sẽ sớm kết thúc cuộc chiến chống khủng bố của Mỹ tại Afghanistan. Trong Thông điệp Liên bang 2020 đọc trước Quốc hội hồi đầu tháng 2 vừa qua, vị Tổng thống thứ 45 của nước Mỹ đã tái khẳng định quyết tâm chấm dứt cuộc chiến tại Afghanistan và thúc đẩy đàm phán với Taliban để rút quân đội Mỹ khỏi chiến trường quốc gia Nam Á này. Tờ New York Times cho rằng, việc ông Donald Trump muốn giảm số binh sĩ Mỹ đồn trú tại Afghanistan là một trong những nỗ lực nhằm lấy lòng cử tri trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2020.

Đánh giá về thỏa thuận giữa Mỹ và Taliban, giới quan sát quốc tế cho rằng dù tỏ ra lạc quan về văn kiện này song Washington vẫn sẽ đối mặt với các thách thức an ninh và các mối đe dọa liên quan đến phiến quân tại Afghanistan, từ việc rút binh sĩ Mỹ về nước tới giải giáp các tay súng phiến quân. Cựu cố vấn tham mưu trưởng liên quân Mỹ Carter Malkasian cảnh báo tình hình có thể thay đổi nếu như Mỹ rút đi trước khi Taliban và Chính phủ Afghanistan đạt được một thỏa thuận chính trị. Theo ông, sau khi Mỹ rút quân, Taliban sẽ nhận thấy sự thay đổi trong cân bằng lực lượng và không tuân thủ các cam kết. Trong khi đó, cựu Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách chính sách Michele Flournoy cũng cảnh báo nguy cơ Taliban đi ngược lại các cam kết về bảo đảm an ninh. Bên cạnh những quan ngại trên, một thách thức lớn khác mà Mỹ sẽ phải tính đến là làm thế nào để các tay súng Taliban tái hòa nhập xã hội.

Thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Taliban là cơ hội giải quyết những bất ổn về an ninh ở Afghanistan, đồng thời giúp Tổng thống Donald Trump đạt được mục tiêu đề ra là chấm dứt cuộc chiến tại quốc gia Nam Á này. Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước đi khởi đầu. Bởi vì, tiến trình hòa bình Afghanistan phải do chính người dân quốc gia này quyết định.