Trên đường đi tới mục tiêu chung mà các thành viên cùng hướng tới một Cộng đồng thịnh vượng, ASEAN gặp không ít trở ngại, thách thức song đó cũng chính là lúc cả hiệp hội cùng đoàn kết để chung sức đồng lòng vượt qua. Điều đó một lần nữa được khẳng định qua Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 36 tại Hà Nội.
Trong vai trò Chủ tịch ASEAN 2020, Việt Nam đã ra Tuyên bố của Chủ tịch hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 36 (ngày 26/6).
Tuyên bố Chủ tịch ASEAN được đưa ra sau Hội nghị cấp cao (HNCC) ASEAN 36 bày tỏ quan ngại về những diễn biến gần đây trên biển Đông, gây xói mòn lòng tin và gia tăng căng thẳng. Tuyên bố cũng khẳng định UNCLOS 1982 là cơ sở để xác định các quyền và lợi ích hợp pháp trên các vùng biển.
Ngày 26-6, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã chủ trì phiên toàn thể Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 36 với sự tham dự của lãnh đạo các nước ASEAN. Phiên họp được tổ chức trực tuyến do dịch Covid -19 vẫn phức tạp trên toàn cầu, lãnh đạo các quốc gia ASEAN tham dự tại đầu cầu mỗi nước.
Phát biểu tại phiên toàn thể Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 36 diễn ra hôm nay, dưới sự chủ trì của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, Thủ tướng Campuchia Hun Sen nói rằng những diễn biến mới trên biển Đông cho thấy tầm quan trọng của việc sớm hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử (COC) nhằm duy trì hòa bình ở biển Đông.
Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 36 diễn ra ngày 26/6, các nhà lãnh đạo đã công bố Tuyên bố Chủ tịch về kết quả Hội nghị Cấp cao ASEAN 36, thông qua Tuyên bố 'Tầm nhìn về ASEAN gắn kết và chủ động thích ứng: Vượt lên các thách thức và duy trì tăng trưởng' và Tuyên bố ASEAN về Phát triển nguồn nhân lực cho một thế giới công việc đang đổi thay và ghi nhận 9 văn kiện khác.
Sáng 26-6, tại phiên toàn thể của Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 36, lãnh đạo các nước đã rà soát tiến độ xây dựng Cộng đồng kể từ Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 35, chỉ đạo hướng triển khai các trọng tâm hợp tác trong năm, quan hệ đối ngoại của ASEAN và trao đổi về các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm.
Học giả Indonesia cho rằng Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 36 được tổ chức vào ngày 26/6 tới là sự kiện quan trọng, có nhiều ý nghĩa đối với ASEAN trong bối cảnh dịch viêm đường hô hấp cấp COVID-19 tiếp tục hoành hành và an ninh khu vực có nhiều diễn biến phức tạp.
Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Quốc Dũng, tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 36 sắp diễn ra, lãnh đạo ASEAN sẽ đặt vấn đề Biển Đông lên bàn nghị sự.
Trao đổi trước thềm Hội nghị Cấp cao ASEAN 36 trực tuyến ngày 26/6, Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Quốc Dũng bàn về RCEP, Biển Đông, thương mại trong ASEAN và cạnh tranh nước lớn.
Theo Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Quốc Dũng, Bộ Quy tắc ứng xử trên Biển Đông (COC) có thể được đề cập trong cuộc gặp cấp cao giữa ASEAN với Trung Quốc vào 1/7.
Ngày 20/6 (giờ địa phương), Viện Đông phương học thuộc Viện Hàn lâm khoa học Nga đã tổ chức hội thảo trực tuyến 'Xung đột ở Biển Đông – những thách thức và mối đe dọa hiện nay'.
Theo nhận định của chuyên gia, Trung Quốc muốn lợi dụng dịch COVID-19 để gia tăng ảnh hưởng trên Biển Đông và muốn giành nhiều 'thẻ bài' trong trò chơi yêu sách.
Theo Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (ISEAS), Liên minh châu Âu (EU) có lợi ích rất lớn khi khu vực Biển Đông tự do, an toàn và ổn định. Chính vì vậy, trước những diễn biến phức tạp trên Biển Đông, EU rất cần có sự chủ động và đóng góp nhiều hơn nữa để duy trì lợi ích trên vùng biển này.
ASEAN đã giữ vững đoàn kết, thống nhất, thể hiện lập trường tại nhiều hội nghị, diền đàn trong khu vực và trên thế giới, đề cao tầm quan trọng của hòa bình, ổn định, thượng tôn luật pháp quốc tế.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và Tổng thống Rodrigo Duterte nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường đoàn kết, duy trì lập trường chung của ASEAN về Biển Đông.
Cuộc khủng hoảng COVID-19 cùng hành động ngang ngược của Trung Quốc tại Biển Đông làm cản trở các cuộc đàm phán về Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC).
Sáng 15-5 đã diễn ra thảo luận trực tuyến về Biển Đông với sự tham dự của 4 học giả, gồm: bà Sumathy Permal, Giám đốc Trung tâm Eo biển Malacca, Viện Hàng hải Malaysia (MIMA); ông Jay Batongbacal, Giám đốc Viện Hàng hải và Luật Biển thuộc Đại học Philippines; ông Nguyễn Hùng Sơn, Viện trưởng Viện Biển Đông thuộc Học viện Ngoại giao Việt Nam; ông Gregory Poling, Giám đốc Sáng kiến minh bạch hàng hải châu Á thuộc Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Mỹ - người chủ trì phiên thảo luận.